|| श्री स्वामी समर्थ ||
जीवन आनंदाने ज्याला जगता येते तो खरा माणूस. आपल्या जगण्याचा आपल्याला अभिमान वाटला पाहिजे, असे जगले पाहिजे. आनंदाच्या क्षणापाठोपाठ दु:ख, वेदना सगळे येणार! कारण, त्याशिवाय आनंदाची खरी व्याख्याच समजत नाही. संपूर्ण आयुष्यच काय तर एक संपूर्ण दिवस सुद्धा सगळा आपल्या मनासारखा जात नाही. पण म्हणून आपण जगणे सोडून द्यायचे का? नाही. पण आपण एखाद्या मनाविरुद्ध घडलेल्या प्रसंगात अडकून राहतो, कुणी एखाद्या शब्दाने दुखावले, तर तेच तेच धरून व्यथित होतो आणि तेच जीवनभर आठवून आठवून उगाळत बसतो आणि समाधानाच्या असंख्य क्षणांना पोरके होतो.
या क्षणभंगुर आयुष्याचे जिथे माझे काहीही नाही आणि इथेच मला सगळे ठेवूनही जायचे आहे, ते जेव्हा खऱ्या अर्थाने समजेल आणि ते आपल्या कृतीतून वागण्या-बोलण्यातून इतरांनाही जाणवेल, तेव्हा आपल्या जीवनाचा सोहळा झाला म्हणून समजा. मातीतून आलो पण अनेक चुकीचे शब्द आणि चुकीच्या वागण्यातून सर्व मिळवलेले, आपणच मातीमोल करतो. हो, हो आपण स्वतःच! म्हणूनच प्रत्येक शब्द, कृती ही विचारपूर्वक केली पाहिजे.
घरातील भौतिक सुखे म्हणजे परमार्थ नाही. कारण, ते तुम्ही घेतलेले नामसुद्धा तुम्हाला कधीही मिळवून देत नाही. समाधान मात्र इतके मिळेल की ओंजळ अपुरी पडेल. माणसाने समाधान कशात आहे, त्याचा सातत्याने शोध घेतला पाहिजे. गेलेला क्षण पुन्हा येत नाही; कारण पुढे जात राहणे हा प्रत्यक्ष सृष्टीचाच नियम आहे… मग आपण कोण तो बदलणारे, नाही का?
एखाद्या लहान मुलाने आपल्याला दिलेले निरागस स्मितहास्य म्हणजे अहो, किती पराकोटीचा आयुष्यभर जपून ठेवण्यासारखा क्षण असतो तो! पण आपण मात्र हा असा वागला… तो असे बोलला… याने हे केले… त्याने ते केले नाही… यातच जन्मभर अडकून राहतो. काय जपायचे आणि काय सोडायचे, तेच समजत नाही. हीच आपल्या जीवनाची शोकांतिका आहे. सोडून द्यायला शिका!
हेही वाचा – श्वासागणिक नामस्मरण हीच निष्काम साधना
लहानसहान गोष्टीतील आनंद शोधता आला पाहिजे आणि तो जगताही आला पाहिजे. आज जे सोडून द्यायचे आहे, तेच हृदयाशी कवटाळून बसलो आहोत आणि मग त्या अपिरीमित वेदना आपल्याला दीर्घकालीन आजार देत आहे. मागील पिढ्यांत होते का, मधुमेहसारखे आजार? पण आज तरुण मुलांना सुद्धा हृदयविकार होताना ऐकतो, पाहतो.
छोट्या छोट्या गोष्टी सोडून दिल्या पाहिजेत आणि त्यासाठी साधनेची आवश्यकता आहे. पण आम्ही खूप शिकलेले आहोत, आम्हाला कोण शिकवणार? अहो, प्रत्यक्ष ब्रम्हदेव खाली आला तर त्यालाही स्ट्रेस देऊन परत पाठवू, इतका स्ट्रेस आम्ही घेऊन जगतोय. आम्ही फक्त सगळे गोळा करणार, द्यायची सवय कधी लागणार आपल्याला? सर्व ज्ञान आम्हाला आहे, दुसऱ्याला काय कळतंय, अशा अविर्भावात जगणे, हीच पराभवाची पहिली पायरी आहे. इतरांसाठी जगून पाहिले आहे का कधी?
साधे पाणी मिळायची मारामार, अन्न खूप दूर राहिले, असे जीवन ज्यांच्या वाट्याला आले आहे, त्यांनी काय करायचे? कधीतरी विचार करा आणि केलात तर समजेल देवाने किती भरभरून दिले आहे! पण त्याची काडीचीही किंमत नाही आपल्याला आणि म्हणूनच वेळ आली की, त्याला त्याची किंमत आपल्याला करून द्यावी लागते.
कधी पटकन एखाद्या फळविक्रेत्याला जवळ असलेला उसाचा रस देऊन बघा, कुणाला चहा तर कुणाला काही खायला देऊन बघा. उन्हाळ्याने त्रासलेले आहेत, तरीही सगळे आपल्या पोटाची खळगी भरण्यासाठी उन्हातान्हातून आपले काम करत आहेत. त्यांना या तुमच्या एका लहानशा मदतीमुळे किती सुख मिळेल, त्याची कल्पनाही तुम्ही करू शकत नाही.
आनंद हा देण्यात आहे, घेण्यात नाही हे जेव्हा समजेल, तेव्हा जीवन समजेल. एक दिवस प्रत्यक्ष परमेश्वराने आपल्याला देणे बंद केले तर काय होईल? कितीही नारळ वाढवा त्याच्यासमोर काहीही देणार नाही तो, मग आम्ही हताश होऊ …पटतंय ना? त्यामुळे खरा माणूस तोच जो आपल्या कुवती-ऐपतीप्रमाणे देण्यातील आनंद मिळवतो आणि जीवनाचा सोहळा करतो. अशा लोकांना परमेश्वर न मागता सुद्धा अनेक गोष्टी बहाल करत असतो.
आयुष्य ही त्याचीच देणगी आहे आणि अखेरच्या क्षणापर्यंत आयुष्य सन्मार्गाने जगणे आणि इतरांनाही प्रेरणा मिळेल, असे काहीतरी करून जाणे, हेच आयुष्याचे इप्सित असले पाहिजे. पण हेवेदावे, मत्सर, कुणाला पाण्यात पहा, कुणाची निंदा करा, यातच आपण अडकून पडलेले असतो.
हेही वाचा – अंतर्मुख होऊन करावी स्वामींची सेवा
एखादी अगदी साधी सोपी गोष्ट सुद्धा आपल्याला असाध्य होते, तेव्हा परमेश्वराचे अस्तित्व किती मोलाचे आहे ते जाणवू लागते. आपल्याला काय मिळाले नाही, त्याचेच गाणे आपण गात असतो; पण जे मिळाले आहे त्याची किंमत आपल्याला कधीच नसते. तेही मिळाले नसते तर काय केले असते, हा विचार सुद्धा मनाला शिवत नाही .
कटू आठवणी येत-जात असतात पण तेच आयुष्य नाही. अखंड आयुष्यात सुखाचे वारे वाहत असतातच, त्याचा आनंद घ्या, तेव्हाच दु:खाची झळ पोहोचणार नाही. दु:ख सहन करायची क्षमता शेवटी सुखाचेच क्षण देत असतात, नाही का?
जीवन जगण्यासाठी आहे तेही आनंदाने! कुणाचे वाईट चिंतून आपल्याला तरी काय मिळणार आहे? कुरबुरी, तक्रारी, निंदा, मत्सर, हेवेदावे, अतिलोभ यात गुंतून पडणे हे केवळ दुर्भाग्य म्हटले पाहिजे. ज्याला जीवन जगण्याची कला उमगली, तो तर आनंदाने जगेल आणि इतरांनाही आनंद देईल… आज नक्कीच विचार करा…
मनुष्य जन्म मिळणे कठीण आणि तो सार्थकी लावणे त्याहून कठीण!
