लेखक: डॉ. विवेक वैद्य

आपल्या एकुलत्या एक हुशार मुलाला शिक्षणासाठी विलायतेत पाठवण्यासाठी वाडवडिलांनी सांभाळून ठेवलेली शेती भैरूने विकायला काढली, तेव्हा गावकऱ्यांनी त्याला वेड्यात काढले. “अरे, तो मुलगा शिकून तिथेच नोकरी पकडेल, एखाद्या गोऱ्या मड्डमेशी लग्न करून तिथेच राहील आणि म्हातारपणी तू काय भीक मागून पोट भरशील का?” पण भैरूला आपल्या मुलावर भरवसा होता. शिक्षणाचे महत्त्व माहीत होते. खुद्द भैरू बऱ्यापैकी शिकला होता. त्याला लिहिता-वाचता यायचे, तो रोजचा पेपर वाचायचा, कीर्तन – प्रवचनाला जायचा, गावातल्या मास्तरांशी बोलायचा… त्याचे शिक्षण सुटले ते घरच्या परिस्थितीमुळे आणि पालकांच्या, समाजाच्या त्यावेळी शिक्षणाकडे बघण्याच्या उदासीनतेमुळे… त्याने शेती विकली. मुलानेही त्याच्या विश्वासाचे चीज केले. तो यशस्वी होऊन भारतात परतला. त्याला लठ्ठ…

तो नेहमीसारखाच कॉफी शॉपमध्ये बसलेला. त्याच कोपऱ्यातल्या जागी. तीच संध्याकाळची वेळ. त्याच्यासामोर ती पुन्हा येते. यावेळी चेहरा झाकलेला नसतो. गॉगलही लावलेला नसतो. मेकअप ही साधासाच. लिपस्टिक नाही. ती मोकळेपणाने हसते. “सर, इथे बसू शकते?” तो दोन मिनिट कन्फ्यूज होतो… मग ओळख पटल्यावर ओळखीचे स्मित देतो. “बसा ना.” ‘नक्कीच काही कामासाठी आली असेल. मागच्या वेळी आपण बोललो होतो ना! नंतर विचारू सावकाश…’ त्याच्या मनात विचार येतात. “कॉफी?” “अर्थातच,”  ती सहजतेने म्हणते. तो वेटरला ऑर्डर देतो. “काय काम काढले?” तो विचारतो. “काहीच नाही. सहज भेटायला आले.” “सहज?” त्याला आश्चर्य वाटते. “हो, आज पूर्ण मोकळी आहे. रात्रीही बुकिंग नाही. मग म्हटले तुम्हाला भेटावे.”…

त्या दिवशी खुशबू माझ्याकडे आली तेव्हा तिच्याबरोबर एक लहान चणीची मुलगी होती. चेहरा ओढणीने झाकलेला होता. त्यामुळे ती कोण मला समजले नाही. खुशबू बंगाली. इथे देहविक्रय करते. दिसायला ठीकठाक. पण स्वभाव मनमोकळा. गप्पा मारायला लागली की आवरावे लागायचे. बरेचदा इथे नव्या मुली येतात. त्यांना घेऊन या ओळखीच्या बाया येतात. त्यामुळे हीसुद्धा कोणी नवी मुलगी असेल असे वाटले. (नवी मुलगी म्हणजे धंद्यातली नवी नाही तर गावातली नवी.) “क्या हुआ? कौन है ये?” “सर्दीखांसी हुआ है, बैद बाबू… ये तुम्हारी पोती है.” “पोती?” “मेरी लडकी है.” आता माझ्या डोक्यात प्रकाश पडला. खुशबू स्वतःला माझी मुलगी म्हणवून घेते किंवा तसे नाते मानते. म्हणजे…

कथा पहिली त्यादिवशी अगदी किरकोळ कारणावरून दंगा झाला आणि त्याला ऑफिस सुटताच तडक घरी यावे लागले. एरवी रोज ऑफिस सुटल्यावर बारमध्ये जाऊन ड्रिंक घेऊन बऱ्याच उशिरा तो घरी जात असे. मग जेवण आणि झोप. पण आज सगळेच गडबडलं. आता दारू मिळणे शक्यच नव्हते. घरीही एखादी बाटली शिल्लक नव्हती. तो स्वतःवरच चिडला. पण इलाज नव्हता. अखेर बऱ्याच उशिरा तो जेवायला बसला. आज पोटात दारू नसल्याने जेवण जाणार नाही, असेच त्याला वाटले. पण तसे झाले नाही. बऱ्यापैकी जेवण गेले. झोप लगेच लागणार नव्हतीच. तो थोड्यावेळाने सहज स्वयंपाकघरात डोकावला तर, त्याची बायको जेवत होती. म्हणजे? ही रोज आपले जेवण झाल्यावर जेवते? त्याला ती…

आज आंघोळीला जात असताना फोन आला. समोरच्याशी बोलून नंतर फोन बाथरूममध्येच विसरलो. चष्माही बाथरूममध्येच राहिला. बाहेर आल्यावर थोड्या वेळाने लक्षात आले, तोपर्यंत लहान भाऊ अतुल आंघोळीला गेला होता. त्याला अंघोळीला खूप वेळ लागतो. (त्यामुळे तो माझ्यापेक्षा खूप गोरा आहे! ते जाऊ द्या…) तर सांगायचे असे की, आता तो 20-25 मिनिटे बाहेर येणार नाही… म्हणून काय करावे? हा प्रश्न पडला. एरवी मी रिकामा असलो तर मोबाइल पाहतो किंवा टीव्ही. पण आता मोबाइल बाथरूममध्ये… टीव्ही बघावा तर चष्माही बाथरूममध्ये… करणार काय? मग स्वयंपाकघराकडे मोर्चा वळवला. वाढत्या वजनामुळे सकाळचा नाश्ता बंद केला आहे. पण आज टाइमपास करायचा होता, मोबाइल मिळेपर्यंत… मग प्लेट भरून…

प्रिय अरुण यास, खरेतर तुझी माझी मैत्री कशी झाली ते आठवत नाही. कधीतरी ती शाळेत पाचवीत असताना झाली आणि काही दिवसांत घट्ट होत गेली. शाळेचे रंगीबेरंगी दिवस संपले. कॉलेजही झाले. तू दुकान टाकले. व्यापार, धंदा करू लागला. मी नोकरीला लागलो. मैत्री टिकून होती. पण अर्थातच पूर्वीसारखा वेळ नसायचा. तुला धंदा वाढवायचा होता… मला नोकरीत प्रमोशन… नेमका गैरसमज कुठे झाला माहीत नाही. कदाचित माझ्याकडून चूक झाली असावी. पण त्या किरकोळ गोष्टीचा मी पर्वत केला आणि तुझ्याबद्दल मनात अढी ठेवली. त्याच दरम्यान तुझे लग्न ठरले. तू स्वतः पत्रिका द्यायला आला. मी वरवर हसून स्वागत केले, पण तुझ्या लग्नाला जाणार नाही, हे आधीच…

लग्न अगदी थाटात झाले. जेवणही अगदी अप्रतिम होते. पाठवणीच्या वेळी त्याने अगदी धीरोदात्तपणे लेकीची रवानगी केली. हॉल रिकामा करून दिला… हिशोब पूर्ण केले… अगदी जवळचे नातेवाईक वगळता बाकीचे गेले त्यांनाही हसतमुखाने निरोप दिला आणि घरी येऊन शांतपणे झोपला… थोड्यावेळाने उठून बसलेल्या आपल्या नवऱ्याच्या पाठीवर हात फिरवत ती म्हणाली, “फुलासारख्या जपलेल्या आणि वाढवलेल्या मुलीला सासरी पाठवलं आहे. पुरुष म्हणून सगळ्यांसमोर रडता आले नाही. आता मोकळेपणाने रडा नाहीतर कित्येक रात्री अशाच झोपेशिवाय जातील.” आणि तो खरंच रडू लागला… तो भीतीने आणि संतापाने थरथर करत होता. गावातला गुंड त्याच्या घरी येऊन त्याच्या मुलाला धमकी देऊन गेला की, जे पैसे व्याजाने उचलले आहेत ते…

कमल हा माझा जुना मित्र. गावाच्याबाहेर एकटाच राहतो. मोठे घर. मुलगा पुण्यात सर्व्हिसला… वहिनी कधीच्याच अनंताच्या प्रवासाला गेलेल्या. तर, सांगण्याचा उद्देश असा की, दर दसऱ्याला रात्री तो मला आवर्जून बोलावतो. सोने देऊन एकमेकांना मिठी मारून, मग खास या दिवसासाठी ठेवलेली स्कॉच तो काढतो. सोबत खारवलेले काजू! अगदी लिमिटेड स्कॉचची ती थोडीशी झिंग घेऊन मी निघतो. रात्रीचे दहा-साडेदहा वाजलेले असतात. थंड हवा असते… मोटरसायकलवर ती थंड हवा आणि पोटातली स्कॉच एन्जॉय करत मी रस्ता कापतो… अजूनही त्याच्या बंगल्याकडे फार वस्ती झालेली नाही. रस्ता निर्मनुष्य असतो. नाही म्हणायला गावाच्या वेशीवर एक मिठाई नमकीनचे मोठे दुकान झाले आहे. दसऱ्याची दिवसभरची गर्दी आटोपून नोकर…

कॉलेजच्या फायनल इअरला होतो. क्लासमध्ये नवीनच मुलगी आलेली. धारदार नाक, गोरीपान, सडपातळ… सगळ्या मुलांच्या नजरा तिच्याकडे… तरीही ती अप्राप्य वाटतं होती. तिच्यासोबत एक मुलगी सतत असायची. कदाचित तिची एकमेव मैत्रीण! मी तिच्या भानगडीत पडलो नाही. पण कधीतरी… तिच्याकडे पहिले तर ती माझ्याकडे बघत असायची. नजरानजर व्हायची. डोळ्यांची भाषा कळायची. माझ्यात तिने काय बघितले कोण जाणे? कदाचित माझा निरागस चेहरा. माझे सिन्सिअर वागणे. तिच्यामागे न लागणे… एकदा मी मोटरसायकल काढत होतो पार्किंगमधून. तीही त्याचवेळी आली. माझ्याजवळ येतं हळू आवाजात म्हणाली, “आपसे मिलना हैं… बात करनी हैं.” हा स्पष्ट इशारा होता. “कल सॅटरडे हैं. एक्सट्रा क्लास चार बजे होगी. बंक करके पार्क…

त्याने तिला रात्री त्या निर्जनस्थळी भेटावयास बोलावले. समुद्रकिनारा.. मंद चंद्रप्रकाश… त्यामुळे चमकणारी वाळू .. आणि दूर बांबूची झाडे… तो तगडा. ती त्या मानाने नाजूक चणीची. दोघे समोरासमोर येताच एकमेकांच्या बाहुपाशात बद्ध झाले. दोघे एकमेकांच्या ह्रदयाची गती मोजत होते. अचानक त्याने मिठी घट्ट केली. मान वर उचलली. त्याचे दोन मोठे पांढरेशुभ्र सुळे त्या चंद्रप्रकाशात चमकले आणि क्षणार्धात तिच्या मानेत रुतले. तिच्या तोंडातून अस्फुट किंकाळी बाहेर पडली. काही सेकंदात त्याला काहीतरी वेगळे जाणवले. त्याचे सुळे त्याच्या जरुरीपेक्षा जास्त आत गेले होते आणि ते खेचल्यासारखे अडकले होते. हे काहीतरी वेगळे होते… त्याने तिच्या मानेतून सुळे बाहेर काढायचा प्रयत्न केला, पण उपयोग झाला नाही.…