लेखक: डॉ. विवेक वैद्य

आम्ही पाच-सात मित्र एका कॅफेमध्ये बसलो होतो. मी ‘रंगात’ येऊन एक गोष्ट सांगत होतो अध्यात्म्याबाबत… “एक राजा असतो. अत्यंत चैनीत, विलासात राहणारा… शौकीन… त्याच्याकडे उत्तमोत्तम प्रकारचे मद्य होते. तो अनेक पशू-पक्ष्यांचे मांस खायचा… अनेकविध फळांचा रस चाखायचा… अनेक सुंदर स्त्रियांशी रममाण व्हायचा… त्याचा एक सुंदर महाल होता आणि वरती त्याचा शयनकक्ष. तो रात्री झोपायला जायचा, तेव्हा प्रत्येक पायरीवर एक सुंदर स्त्री उभी असायची. आधारासाठी तिच्या खांद्यावर हात ठेऊन तो वरची पायरी चढायचा…” “हा राजा कुठला रे?” एका मित्राने विचारले. “कुठला ते माहीत नाही… तर पुढे असे झाले की, या भोगविलासाचा अतिरेक झाल्याने…” मी पुन्हा सांगायला सुरुवात केली. “तो महाल असेल…

टाकी अर्धीच भरली ” भाऊ, आमच्याकडचे पाणी संपले. जरा तुमचे बोरिंग चालू करता का? मी माझ्याकडची नळी लावून थोडी टाकी भरून घेतो.” दहा मिनिटांनी… “भाऊ, अजून तर टाकी अर्धीच भरली आणि तुम्ही बोरिंग बंद केली.” “दादा, मी तुम्हाला वापरण्यासाठी पाणी देत होतो. तुम्ही तर त्या पाण्याने पोर्च धुतला, तुमची गाडी धुतली. ऐन उन्हाळ्यात पाणीटंचाई असताना असे पाणी वाया घालवणे, मला चालत नाही. तुम्हाला राग आला तरी चालेल.” 0000 प्रेम “हॅलो वहिनी, या सुट्टीत मी आणि मुले येणार होतो ना? ते कॅन्सल केले.” “का हो वन्स? तुम्ही आणि मुलं दरवर्षी येतात. छान धमाल येते. यावर्षी काय झाले? आमच्यकडून काही चूक झाली…

गोष्ट खूप जुनी. फारसे चढउतार नसलेली. तरीही छान आठवण… माझ्यासाठी तरी! मी मॅट्रिक पास झालो आणि कॉलेजमध्ये जायची गडबड सुरू झाली. आमच्या गावाची लोकसंख्या बऱ्यापैकी. दोन-तीन वर्षांपूर्वीच कॉलेज उघडलेले; पण गावापासून चार किलोमीटर दूर. साहजिकच मी अप्पांकडे म्हणजे माझ्या वडिलांकडे नवीन सायकल घेण्यासाठी भूणभूण लावली. त्याकाळी नवीन सायकची किंमत 300 ते 400 रुपये होती. आम्ही खाऊन-पिऊन सुखी असलो तरी, एकदम एवढे पैसे अप्पांकडे नसायचे. त्यामुळे कोणाकडे तरी उधार पैसे मागण्याशिवाय पर्याय नव्हता. अप्पांची ही अडचण आमच्या घरमालकांच्या कानावर गेली. (आम्ही भाड्याच्या घरात राहायचो, हे वेगळे सांगण्याची गरज नाही.) त्यांच्याकडे त्यांच्या मुलीसाठी घेतलेली लेडिज सायकल होती. तिने ती एक-दोन वर्षं वापरली.…

उत्तरार्ध मी मुंबईत विंग्ज (Wings) या खासगी हॉस्पिटलला आरएमओ (निवासी वैद्यकीय अधिकारी) म्हणून लागलो. कामाचा अनुभव नव्हताच फारसा… तिथे तीन नर्स होत्या आणि त्यातल्या सुमन आणि राधा या सख्ख्या बहिणी होत्या, या दोघी बहिणी विक्रोळीच्या कोणत्या तरी चाळीत भाड्याने राहायच्या. सुमन विवाहित, तिला पाच-सहा वर्षांची मुलगी. तिचा नवराही कामाला जायचा. मुलगी शाळेत जायची सकाळी. दुपारी घरी यायची. सुमन आणि राधा दोघी एकमेकांच्या ड्युट्या सांभाळून घ्यायच्या, मुलीला सांभाळता यावे म्हणून. या सगळ्या गडबडीत राधाशी माझे छान जमायचे. सुरुवातीला तिनेच मला हॉस्पिटलच्या रितीभाती शिकवल्या. राधाबरोबर दर आठवड्याला आता बाहेर जेवण चालू झाले होते. तो तास-दीडतास माझ्यासाठी एक रीफ्रेशिंग गोष्ट होती. मला सुमनची…

पूर्वार्ध मी मुंबईत विंग्ज (Wings) या खासगी हॉस्पिटलला आरएमओ (निवासी वैद्यकीय अधिकारी) म्हणून लागलो. कामाचा अनुभव नव्हताच फारसा… त्यातच एवढे मोठे महानगर आणि ते छोटेसे का होईना, पण चकचकित हॉस्पिटल! नाही म्हटले तरी, थोडेसे दडपण होते मनावर. तीन डॉक्टर मिळून हे हॉस्पिटल चालवत होते. त्यांचे ते फ्लुएंट इंग्लिशमधून बोलणे बघून जीव दडपायचा. पण दोन-चार दिवसातच लक्षात आले की स्टाफ खूप को-ऑपरेटिव्ह आहे. रिसेप्शनिस्ट केतकी, वॉर्डबॉय अशोक, सफाईवाली मंजुबाई ही सर्व मराठी मंडळी. तर सिस्टर सुषमा, राधा, सुमन या केरळच्या. मी नवखा असल्याने मला नाइट ड्युटी नव्हती. रात्रीचा स्टाफ वेगळा होता. त्यातला रात्रीचा आरएमओ डॉ. केतन शाह याच्याशीच थोडे काम पडायचे.…

काल सहज चहाच्या निमित्ताने काही आठवणी, काही प्रसंग आठवले. खरेतर त्या आठवणी त्या त्या व्यक्तीशी निगडित आहेत.. म्हणून त्या व्यक्तीच्या नावाने लिहिलेले छोटे प्रसंग… देवामामा…. देवामामा हा माझ्या आईचा सख्खा भाऊ नाही. तर गुरूबंधू. विखरण येथे आईचे मामा राहायचे त्यांचे गुरू तेच आईचेही गुरू आणि देवामामाचेही गुरू. देवामामा आईच्या मानाने खूप लहान. देवामामा राहायचा खेड्यावर. आमच्या गावापासून बऱ्यापैकी दूर. आधीचे फार काही आठवत नाही, पण तो भेटायला यायचा फक्त एप्रिल-मे महिन्यात. घरी भरपूर शेती. त्यामुळे पावसाळ्याच्या अगोदर शेतीची औजारे घ्यायला, दुरुस्त करायला, खते – बी-बियाणे घ्यायला तो आमच्या तालुक्याच्या ठिकाणी यायचा. सकाळी घरून जेवण करून निघायचा मोटरसायकलवर. सगळी कामे निपटून…

उत्तरार्ध वडिलांची इस्टेट नावावर करण्यासाठी सौरभला अक्काची सही पाहिजे होती. म्हणून तो अक्काच्या गावी गेला होता. निबंधकाच्या ऑफिसमधून सही करून दुपारी सगळेजण घरी आले तेव्हा सौरभचे मन काहीसे उदास होते. आपली सावत्र बहीण इतकी चांगली असेल अशी त्याने कल्पनाही केली नव्हती. आपण काय काय विचार करत होतो आणि प्रत्यक्षात काय घडले. दुसरीकडे, सीमा आणि रीमा या सख्ख्या बहिणींनी हक्कसोडपत्रावर सह्या करताना नाकीनऊ आणले होते. घरी येतानाच प्रतिभाचा फोन आला, “काय रे झाले का काम?” “हो” “अक्काने पैसे किती घेतले?” ” घरी आल्यावर बोलतो सविस्तर, आता परत फोन करू नको.” तो काहीसे रागाने म्हणाला. जेवण झाल्या झाल्या रवी म्हणाला, “मी शेतात जाऊन…

पूर्वार्ध सौरभ अक्काच्या गावी पोहोचेपर्यंत संध्याकाळ होत आली होती. घामाने आणि गर्मीने अंग चिकट झाले होते. बऱ्याच दिवसांनी तो लाल एसटीने प्रवास करून आला होता. अंगही दुखत होते. कारने पाच-सहा तासात आरामात पोहोचला असता, पण प्रतिभाने खोडा घातला. कारने जाल तर, उगाच अक्काला वाटेल आपला भाऊ पैसेवाला आहे आणि ती जास्तीचे काही मागेल. अगोदरच सीमा आणि रीमा यांनी हक्कसोडपत्रावर सह्या करताना नाकीनऊ आणले होते. खरेतर, दोघेही श्रीमंत घरी दिलेल्या पण तरी वडिलांची इस्टेट भावाच्या नावावर करण्यासाठी सह्या करायला त्यांनी खूप नखरे केले. अवाच्यासवा पैसे मागितले. अखेर मोठ्या काकांना मधे टाकून एक आकडा फिक्स केला आणि दादापुता करून त्यांच्या सह्या घेतल्या.…

तर ही गोष्ट मी सरकारी क्वार्टरमध्ये राहत होतो तेव्हाची. आमच्या फ्लॅटच्या शेजारचे साठेकाका रिटायर होऊन त्यांच्या फ्लॅटमध्ये नवीन पटेल आणि अवनी पटेल हे जोडपे राहायला आले. लग्नाला बहुतेक 1-2 वर्षेच झाली असणार. अवनी दिसायला सुंदर. मराठी अस्खलित बोलायची. कदाचित इंटरकास्ट लग्न असावे. अर्थात, या वयात मला फक्त दृष्टीसुख. अधूनमधून ‘Hi’, ‘हॅलो’ चालायचे. नवीन सकाळीच जायचा तो थेट संध्याकाळी यायचा. माझीही सकाळी लवकर ड्युटी असायची. मी पण सकाळी आठेक वाजता निघायचो. स्कूटरवरून जायचो. काही दिवसांनी माझ्या लक्षात आले की, मी सकाळी ड्युटीसाठी स्कूटरवरून घराबाहेर पडलो की, अवनी तिच्या फ्लॅटच्या बाल्कनीत येऊन मला बघायची… मी जाईपर्यंत! सुरुवातीला वाटले, योगायोग असेल… तिची गॅलरीत…

आपल्या एकुलत्या एक हुशार मुलाला शिक्षणासाठी विलायतेत पाठवण्यासाठी वाडवडिलांनी सांभाळून ठेवलेली शेती भैरूने विकायला काढली, तेव्हा गावकऱ्यांनी त्याला वेड्यात काढले. “अरे, तो मुलगा शिकून तिथेच नोकरी पकडेल, एखाद्या गोऱ्या मड्डमेशी लग्न करून तिथेच राहील आणि म्हातारपणी तू काय भीक मागून पोट भरशील का?” पण भैरूला आपल्या मुलावर भरवसा होता. शिक्षणाचे महत्त्व माहीत होते. खुद्द भैरू बऱ्यापैकी शिकला होता. त्याला लिहिता-वाचता यायचे, तो रोजचा पेपर वाचायचा, कीर्तन – प्रवचनाला जायचा, गावातल्या मास्तरांशी बोलायचा… त्याचे शिक्षण सुटले ते घरच्या परिस्थितीमुळे आणि पालकांच्या, समाजाच्या त्यावेळी शिक्षणाकडे बघण्याच्या उदासीनतेमुळे… त्याने शेती विकली. मुलानेही त्याच्या विश्वासाचे चीज केले. तो यशस्वी होऊन भारतात परतला. त्याला लठ्ठ…