एक जोडपं ओपीडीत आलं होतं. तिला ॲसिडिटी आणि डोकेदुखीचा त्रास होता… जुजबी पूर्वइतिहास विचारून, सगळे पॅरामीटर्स चेक करत तिला लक्षणजन्य औषधं दिली… पण दोघांच्या काहीतरी खाणाखुणा सुरू होत्या.
“काही विचारायचं का?” मीच त्यांना विचारलं, तेव्हा “काही नाही डॉक्टर ही म्हणते तुम्हीही औषध घ्या,पण मला काही झालेलं नाही,” त्यानं हसत सांगितलं.
“झालं नाही कसं? परवा कार्डिओलॅाजिस्टकडं जाऊन आले. ईसीजी केला होता… काल डायलमध्ये मी न्युरोचा नंबर बघितला…” तिनं तक्रार नोंदवली.
“ठीक आहे, औषधं नका घेऊ… अगदी WHOत जाऊन दाखवा, पण एकदा सांगा तरी काय तक्रार आहे?” मी त्याला थोडं कम्फर्टेबल केलं.
“काही नाही ओ डॅाक्टर, डोळे आणि नाक चुरचुरायचे म्हणून एका डॉक्टरांकडून औषधं घेतली, बरं वाटलं; पण थकवा-घबराट व्हायला लागली म्हणून ईसीजी काढला. काल-परवापासून थोडं डोकं जड वाटत होतं म्हणून सेफरसाईड न्युरोला दाखवावं म्हटलं…” त्यानं स्पष्टिकरण दिलं.
हेही वाचा – विषाची परीक्षा…
त्याचं वय 35. एका मोठ्या बिल्डरकडं चीफ अकाऊंटंट. काम उत्तम. ऑफिस आधुनिक… एसी, काचेच्या भिंती, शांत वातावरण… पण गेल्या काही महिन्यांपासून काही विचित्र तक्रारी सुरू झाल्या. सकाळी ऑफिसमध्ये गेल्यावर थोड्याच वेळात डोकं जड होणं, डोळे चुरचुरणं, नाक बंद होणं आणि सगळ्यात जास्त म्हणजे एक अजब थकवा!
घरी परतल्यावर मात्र बरं वाटायचं. सुरुवातीला कामाचा ताण असेल, झोप कमी झाली असेल म्हणून दुर्लक्ष केलं. पण तक्रारी वाढतच गेल्या. शेवटी डॉक्टरांकडं जाऊन लक्षणजन्य औषधंही घेतली, पण ऑन-ऑफ तक्रारी सुरूच आहेत…
सगळ्या तक्रारी ऑफिसमध्येच वाढत होत्या आणि बाहेर पडल्यावर कमी होत होत्या. इसका मतलब समझे दया?
यह तो “सिक बिल्डिंग सिंड्रोम” हैं!
एक काळ असा होता की ‘इन-डोअर’ म्हणजे सुरक्षितता, विश्रांती आणि ताजेतवानेपणा याचं प्रतीक होतं… पण आधुनिक काळात विशेषतः 24X7 एसी ऑफिसेस आणि काचांच्या इमारतींमध्ये काम करणाऱ्या लोकांसाठी हेच ठिकाण कधीकधी आजाराचं कारण बनतं. याला वैद्यकीय भाषेत ‘सिक बिल्डिंग सिंड्रोम’ असं म्हणतात.
त्यांना जे सांगितलं तेच तुम्हालाही सांगतो – हा असा विकार आहे, ज्यात एखाद्या बंद जागेत, जसं की ऑफिस, मॉल किंवा एसी बिल्डिंग इथं सातत्यानं राहिल्यानंतर डोकंदुखी, डोळ्यांची जळजळ आणि कोरडेपणा, घसा खवखवणे, नाक बंद होणे किंवा शिंका, त्वचेचा कोरडेपणा, एकाग्रता कमी होणं, सतत थकवा जाणवणे आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे त्या जागेतून बाहेर पडल्यावर या तक्रारी कमी होतात.
‘सिक बिल्डिंग सिंड्रोम’ हा कुठल्या एकाच एका कारणानं होत नाही, तर अनेक गोष्टींचा मिलाफ असतो. जसं बंद एसी सिस्टिम पर्यायानं मोकळी हवा कमी, फिल्टरमध्ये धूळ, बुरशी, बॅक्टेरियांचा निवास… सोबत पर्फ्युम-फ्रेशनर, भिंतींचा रंग, काच साफ करण्यासाठी वापरले जाणारे केमिकल, फरशी पुसण्यासाठी वापरले जाणारे केमिकल यांची संमिश्र रासायनिक प्रक्रिया… यामुळं इमारत ‘आजारी’ नसते, पण तिचं वातावरण माणसाला आजारी बनवतं…
इथं गरज औषधांपेक्षा जास्त असते परिस्थिती बदलण्याची.
त्यांना काही साधे सल्ले दिले – जसं दर तासाला पाच मिनिटांचा ब्रेक घेऊन बाहेर मोकळ्या हवेत जाऊन येणं, पुरेसं पाणी पिणं आणि ऑफिस प्रशासनाला एसीचे फिल्टर्स साफ करायला सांगणं… काही आठवड्यांतच त्यांच्या तक्रारी कमी होतील.
हेही वाचा – डॉक्टर लिऑन रोशे अन् शापित सुरी!
‘सिक बिल्डिंग सिंड्रोम’ आपल्याला एक महत्त्वाची गोष्ट शिकवतो ती म्हणजे “आपण ज्या वातावरणात राहतो, तेच आपल्या आरोग्याचं प्रतिबिंब असतं.”
आधुनिक सुविधा उपयोगी आहेत पण त्यांचा अतिरेक किंवा चुकीची देखभाल आरोग्यासाठी घातक ठरू शकते. आपण शरीराची काळजी घेतो डाएट, व्यायाम, औषधं… पण कधी आपल्या आजूबाजूच्या ‘हवेची’ काळजी घेतो का? कारण कधी कधी आजार आपल्या शरीरात नसतोच तो आपल्या भिंतींमध्ये, हवेत आणि सवयींमध्ये दडलेला असतो!
