Author: अतुला प्रणव मेहेंदळे

आपलं आटोपून दिलीप नाश्ता करायला बसला. समोरच दामिनी बसली होती. अगदी शून्यात नजर लावलेली, प्लेटमधला नाश्ता थंड झालेला, चमच्याने इतरत्र फक्त घोटाळत राहिली होती… तिला भानच नव्हतं कशाचं! तिची अवस्था दिलीपला खरंतर बघवत नव्हती. पण काळ हेच औषध आहे, हे दिलीपला कळत होत. तो दमिनीला सध्यातरी फक्त सोबत करू शकत होता. काहीही झालं तरी ‘मी आहे’ ही जाणीवच तिला मानसिक बळ देईल, याची त्याला खात्री होती. म्हणून तो नाश्ता करून दामिनीला समजावत म्हणाला, “दामिनी, अगं नको एवढा विचार करूस. आलेल्या प्रत्येकाला जायचंच असतं ग! मला माहिती आहे, हे सांगणं सोपं आहे. मलाही खूप वाईट वाटतंय गं… तू सावर स्वतःला… मी…

“मीना, अगं तू अशी काय बसलीस? अगदी काहीही न झाल्यासारखी! मी इथे इतका अस्वस्थ आहे आणि तू चक्क गाणी ऐकतेयस. तेही ‘पिया तू अब तो आजा…’ अशी! मला वाटलं नव्हतं, तू इतकी बेपर्वा वागशील…” असं म्हणतच पायात चप्पल सरकवून जयंतराव टिळक वाचनालयाचं पुस्तक बदलायच्या निमित्ताने बाहेर पडले. त्यांनी मीनाला बोलायची संधीच दिली नाही आणि मीनाला याचं काहीच वाटलं नाही. मीना जयंत टिळक, एका सुखवस्तू घरातली गृहिणी. लग्नाला आता जवळपास 35 वर्षं झाली. जयंतराव सरकारी नोकरीतून सेवानिवृत्त झालेले. त्यांना एक मुलगा सोहन आणि मुलगी अमृता! जिचं लग्न होऊन सासरी आनंदात रहात आहे. सोहनची बायको निहिरा. ती सॉफ्टवेअर इंजिनीअर आणि मोठ्या कंपनीत…

आज नमिताचं कशात लक्षच लागत नव्हतं. शिवाय, हातही अगदी यंत्रवत चालत होते. करणार काय? तीन-चार दिवसांपासून तिला सर्दी, खोकला होता आणि दुपारी तर चक्क थोडा तापही आला म्हटल्यावर नमिताबाई एकदम घाबरल्या की! सार्थक, तिचा नवरा, वर्क फ्रॉम होममुळे घरातच होता. त्याने पण दोन-तीन दिवसांचं सगळं तालमाल बघून तिला सांगितलं, “नमू, मला काय वाटतं आपण एकदा टेस्ट करूनच घेऊयात. निगेटिव्ह आली तर चांगलंच आहे, पण पॉझिटिव्ह आली तर, वेळेवारी औषधं चालू होतील नं. काय वाटतंय तुला?” नमिता विचार न करता लगेचच म्हणाली, “मी पण हेच म्हणणार होते. उगीच रिस्क कशाला? आपल्याकडे रोहन पण आहे 10 वर्षांचा आणि काय असेल ते होऊन…

सुहासिनीबाई आज अगदी आनंदात होत्या. त्यांच्या लेकीचा मनस्वीचा आज ‘आदर्श शिक्षिका’ म्हणून शासनातर्फे सन्मान होणार होता. “हे बघायला आज हे हवे होते. ह्यांना खूप आनंद झाला असता, आपल्या लेकीला पुरस्कार मिळतोय बघून… दरवेळी आपल्याला हवं तसं थोडीच घडतं. पण कधीकधी आपल्या मनासारखं नाही घडत तेच योग्य असतं आणि भल्याचं असतं असंच आजच्या दिवसावरून म्हटलं पाहिजे. नाहीतर मनस्वीचा हा सन्मान अशक्यच होता.” असा विचार सुहासिनीबाईंचा सुरू होता. त्या झोपाळ्यावर बसून चहा घेत होत्या. तेवढ्यात मनस्वी आलीच… “अग आई, मी निघते पुढे. शाळेत एक-दोन कामं आहेत. ती झाली की, आपण सगळेच ह्यांच्याबरोबर निघूयात? नाहीतर मानसच्या गाडीतून जाऊयात. आज त्याने सुट्टीच टाकली आहे…

“श्रावणी अगं झालीस का तयार? चल बाई, येतीलच आता मुलाकडचे इतक्यात.” श्रावणीची आई वसुधाताई हाका मारून दमल्या होत्या… आणि खरं सांगायचं तर, त्या कंटाळल्याही होत्या. श्रावणीच्या लग्नासाठी खूपच जोडे झिजवावे लागत होते त्यांना. श्रावणी जगताप आता जवळजवळ 32 वर्षांची झाली आहे. तिला प्रेमविवाह करायचा नाहीये आणि ठरवून केलेल्या लग्नासाठी पण तिच्या दोनच अटी आहेत. मुलगा तिच्या स्वभावाला साजेसा असावा आणि दुसरी महत्त्वाची अट म्हणजे तिच्या आईला सांभाळणारा असावा. या अटीमुळे तिचं लग्न काही जुळता जुळत नाहीये. यावेळी मात्र वसुधाताईंनी दोन दिवस आधी तिला जवळ बसवून सांगितलं, “अगं श्रानू अशी अट घालशील तर, कायमच माझ्यासोबत रहायला लागेल बिनालग्नाचं! अगं, लोकं मला…

“अरे ओंकार, काहीच होऊ शकत नाही का रे आपल्या जाण्याबद्दल? आपण परत विचार करूयात नं? इथे पण तुला पुढे चांगल्या संधी चालून येतीलच की… आणि आता आठवीला श्रेयसची शाळा बदलायची म्हणजे खूप त्रास होईल आपल्याला. नाहीतर आपण असं करूयात का? असेही तुझं तिकडे स्थिरस्थावर होईपर्यंत थोडे दिवस आम्ही आहोतच इथे… नंतर पण आम्ही दोघे इथेच रहातो बाबांसोबत. त्याची शाळा संपली तीन वर्षांनी की, मग बघू तिकडे यायचं.” अपर्णा ओंकारला समजावण्याचा निष्फळ प्रयत्न करत होती आणि त्यासाठी कधीही तोंड वर करून न बोलणारी ती, एकदम एका दमात सगळं बोलून गेली. तसा तिच्या बोलण्याचा त्याच्यावर ढीम्म फरक पडणार नव्हता, हे तिलाही माहीत…

“अनया, अगं आज आपल्याला जायचं आहे ना अप्पूकडे. तू थांब जरा मी येते तुझ्याकडे आणि मग तुला तयार करून मी पण तयार होते. मग जाऊ आपण. तुला एवढं पोट घेऊन कुठे सगळं आवरता येणार आहे. त्यात पीयूष पण उद्या घरी नाही. दिल्लीला गेला आहे ना आज सकाळीच… आणि तुझी आई पण इथे नाहीये. मी बरोब्बर 3 वाजता येते, मग आपण जाऊ,” मैथिली असं बोलून फोन ठेवते. मैथिली म्हणत होती ते काही तितकंसं खोटं नव्हतं. आताशा अनयाची हालचाल थोडीफार मंदावली होती. तिला सातवा महिना लागला होता. पोटाचा घेर चांगलाच वाढला होता. आतून बाळ भरपूर लाथापाणी खेळत होतं. खरंतर, अनया गेल्या काही…

“आई, अहो येताय ना खाली. सगळे आलेत. आपल्या मनूच्या लग्नाच्या साड्या खरेदीचा कार्यक्रम आहे. बस्ता घेऊन बोलावलं आहे, आपल्या नेहमीच्या पद्धतीने… आणि सोनाराला पण दोन तासांनी बोलावलं आहे. ती खरेदी पण करून घेऊ. नेहमीप्रमाणे सगळं कसं तुमच्या शिस्तीत होऊदे…” सुमेधा आपल्या सासूबाईंना म्हणजेच श्रीमती शकुंतला विष्णूपंत तोरणे यांना सांगत होती. “सुमेधा, काय गं तू अशी? तुम्ही बायकांनी ना नुसती नोकरी केलीत. तू काय आणि तुझी ती सून कियारा काय… ती पण तशीच! आता तर काय ती परदेशात स्थायिक झाली आहे. त्यामुळे काही बोलायलाच नको. तिकडे काय करते कोण जाणे? तुम्ही नोकऱ्या सोडून बाकीचं काही एक केलं नाहीत. सगळं माझ्यावर टाकलं…

“नमू, अगं चल नाश्ता करून घे. तुला आवडतात ते डिंकाचे दोन लाडू आणि अळीवाची खीर केली आहे. ती पटापट संपव बघू. मला जेवण पण बनवायचं आहे आणि मग मला थोडं बाहेर जायचं आहे. बारशाची सगळी तयारी आणायची आहे. हॉल घेतला असला तरी देण्याघेण्याचं बघायला हवं बाई. आमच्या बहिणाबाईंच्या सासरच्या मंडळींनी नाव काढलं पाहिजे, छान केलं बारस माहेरच्यांनी म्हणून…” असं नमिताची बहीण मिथिला हसत हसत म्हणाली. पण नामिताचा अजिबात नूर नव्हता खायचा. ती हॉलमध्ये खेळणाऱ्या बाळाकडे एकटक बघून रडत होती. नुसतंच त्याला खेळवल्यासारखं दाखवत होती, पण आज ती मनातून खूप दुःखी होती. बारसे झाल्यावर लगेचच आठवडाभरात तिला तिच्या घरी परत जायचं…

“अरे वरुण, आई कुठेच दिसत नाहीये! कुठे गेली सकाळी सकाळी? खोलीत नाहीये… आणि इकडे पण दिसत नाहीये…” महेंद्र विचारत होता. तेवढ्यात वरुण पण चिडक्या स्वरात म्हणतो, “ओ डॅड, मला वाटलं तुम्हाला तरी माहिती असेल. म्हणून तुम्ही खोलीतून बाहेर यायची वाट बघत होतो. जाऊदे. तुम्ही नाश्ता घ्या करून. मी आत्ताच गरम करून खाऊन घेतला.” यावर महेंद्र डोळे वटारून विचारतो, “बापरे! तू केलास नाश्ता? नको मग मला.” तेवढ्यात अंगणातली फुलं गोळा करून कमलाबाई आल्या. त्याही त्यांच्या तार स्वरात म्हणाल्या, “अरे नाही रे, त्याने नाही, मी बनवला आहे नाश्ता. आपल्याकडे पुरुष माणसं कुठे जातात स्वयंपाकघरात. तो तरी कसा जाईल. मला रात्री उशिरापर्यंत झोपच…