Author: माधवी जोशी माहुलकर

साधारणत: 1990च्या दशकापर्यंत सुपर बाजाराचे लोण आपल्याकडील शहरांमधे पसरले नव्हते. मुळात त्यावेळी महिनाभराचा किराणा हा एखाद्या मोठ्या किराणा दुकानदाराकडूनच विकत घेतला जायचा. तो किराणा दुकानदार आपले सर्व वाणसामान वर्तमानपत्रांच्या कागदात बांधून घरपोच करत असे, तर काही लोक दर महिन्यात किराणा सामान जातीने दुकानात जाऊन, तिथे एक-दोन तास उभं राहून मगच घरी आणत असत. दर महिन्याला घरी आणलेला किराणा कागदांच्या पुड्या सोडून, त्यातील मोहरी, बडीशेप, जिरं यासारखे जिन्नस निवडून ते काचेच्या एकसारख्या बरण्यांमध्ये भरण्याचा कार्यक्रम घरोघरी चालत असे. काही घरांत गहू, तांदूळ, तूरडाळ यांचे कट्टे वर्षभरासाठी घेतले जायचे. हे धान्य भरण्याकरिता या घरांमध्ये लोखंडी कोठ्या असायच्या. त्या काळात मध्यमवर्गीय लोक रेशनकार्डचे…

विदर्भाच्या सणावारातील संस्कृतीचे एक आगळेवेगळे दर्शन नेहमीच स्वतःचे एक वैशिष्ट्य राखून आहे. या विशेष सणांपैकी एक सण म्हणजे दिवाळीच्या आधी आणि दसऱ्यानंतर कराष्टमीला केली जाणारी आठवीची पूजा! दसरा झाला की, हिवाळ्याची चाहूल लागलेली असते, शेतातील पिकं तरारून वर आलेली असतात, शेतक-यांच्या दृष्टीने हीच खरी त्याची संपत्ती! निसर्गाचे दान त्यांच्या पदरात भरभरून पडले तरच शेतकऱ्याचे कुटुंब सुखासमाधानाने येणारी दिवाळी आनंदाने साजरी करू शकतो. त्या निसर्गाच्या प्रती कृतज्ञता म्हणून तसेच लक्ष्मीचा आशीर्वाद प्राप्त व्हावा म्हणून विदर्भात ही आठवीची पूजा केली जाते. या पूजेला ‘गजांत लक्ष्मी पूजन’ असेही म्हटले जाते. आठवीच्या पूजेचे सर्व साहित्य बाजारातून आणल्यावर ज्वारीच्या कणसाचा मांडव टाकला जातो. त्याच्या खाली…