Author: डॉ. अस्मिता हवालदार
डॉ. अस्मिता हवालदार
डॉ. अस्मिता हवालदार नायर दंत रुग्णालयातून BDS. टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठातून MA Indology; Diploma in Archeology Mumbai University. 27 वर्षे इंदूरमध्ये प्रॅक्टिस करते. विविध मासिक, दिवाळी अंकातून कथा आणि लेख प्रसिद्ध होतात. ‘विजयनगर हृदयस्थ साम्राज्य’, ‘विजयनगरचे शिल्प काव्य’, ‘विजयनगरचे लेपाक्षी मंदिर’ ही पुस्तके आणि ‘आव्हानांचे लावून अत्तर’ हा कथासंग्रह प्रकाशित.
रिचर्ड बाख यांचे ‘जोनाथन लिव्हिंगस्टन सीगल’ हे पुस्तक म्हणजे एका सीगलची, समुद्र पक्षाची कहाणी आहे. अनुवाद बाबा भांड यांनी केला असून पुस्तक लहानसं आहे आणि पुन्हा त्यात चित्र आहेत. त्यामुळे मजकूर कमी आहे. हे (अजूनही) अत्यंत लोकप्रिय पुस्तक आहे. मी कॉलेजमध्ये असताना एका प्राध्यापकांनी या पुस्तकाचा उल्लेख केलेला आठवतो. त्यानंतर मी हे पुस्तक वाचले. अचंबित करणारी प्रेरणादायक कहाणी आहे. ‘जोनाथन लिव्हिंगस्टन सीगल’ हे एका समुद्रपक्षाचे नाव आहे. याला उंच उडण्याचं, भरारी घेण्याचं वेड असतं. इतर सीगलसारखे फक्त भक्ष्य मिळवण्यासाठी उडणे, त्याला पसंद नव्हते. त्याच्या पालकांना ही गोष्ट खटकत होती. अनेकदा त्यांनी रागावून पाहिले, पण जोनाथनने प्रयत्न सोडले नाहीत. त्याला जातीबाहेर…
अनंत सामंत यांची ‘एम टी आयवा मारू’ कादंबरी मोठ्या तेलवाहू जहाजावरच्या जीवनाची कहाणी आहे… हे जग तसे अपरिचित असते. ही कादंबरी खूप गाजली, तिच्या आत्तापर्यंत सात आवृत्या निघाल्या आहेत. प्रस्तावनेत लेखक म्हणतात की, ‘’कोणीही छापणार नाही म्हणून अडगळीत टाकून दिली होती. नंतर तिला दिग्गजांनी गौरवले. ही कहाणी भिन्न राष्ट्रांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या विविध व्यक्तिरेखांच्या प्रतिक्रियांतून घडणारे शब्दशिल्प झालं. मानव आणि पंचमहाभूतांच्या एकरूपतेची आणि मानवी संस्कृतीमधील भिन्नतेमुळे उत्पन्न होणाऱ्या अपरिहार्य संघर्षाची कहाणी झाली.’’ एम टी म्हणजे मोटर टँकर, मारू म्हणजे जहाज, आयवा म्हणजे प्रेम आणि एकरूपता… यांच्या भावूक चेतनेचे जहाज. कादंबरी दैनंदिनीच्या रुपात आहे. निवेदकाने दैनंदिनी लिहिली आहे. 1 डिसेंबर 1975, हाँगकाँग अशी…
पु. शि. रेगे यांची ‘सावित्री’ ही अवघी 117 पानांची लहानशी कादंबरी आहे. सावित्रीने एका आवडलेल्या पुरुषाला, जो तिला बहुतेक गाडीत भेटला होता, लिहिलेली 39 पत्रे यात आहेत. 1939 ते 1947 या कालावधीत लिहिलेली ही पत्रे आहेत. ती आई नसलेली आणि वडील लेखनाच्या कामात सतत व्यग्र असलेल्या पालकांची मुलगी असते. तिला वडील आनंदभाविनी म्हणत. तिने या व्यक्तीला लिहिलेल्या पत्रांतून कथा उलगडत जाते. पण त्याने लिहिलेली पत्रे नसल्यामुळे त्याच्या पत्रातला मजकूर तिच्या लेखनातूनच समजतो. ही कादंबरी लहानशी असली, अगदी हाताच्या पंजात मावण्याइतकी तरी, लवकर वाचून होत नाही! कारण, समजून वाचावी लागते. सुंदर सरळ भाषा, शब्दांचं मोहक वैविध्य वाचायला मिळतं. उदा. सोहीरा शब्द.…
आठशेहून जास्त पाने असलेली विश्वास पाटील यांची ‘पानिपत’ कादंबरी हातात घेतल्यावर वाचायला भरपूर वेळ लागणार, असे वाटते; पण वाचायला सुरुवात केल्यावर जाणवत नाही. वाचताना मनाला खूप त्रास होतो, वेदना होतात. पानिपतचे युद्ध मराठ्यांच्या इतिहासातले सगळ्यात गाजलेले युद्ध. या युद्धामुळे भारतीय इतिहासाला वेगळे वळण लागले. हे युद्ध मराठ्यांनी जिंकले असते तर, सत्ता इंग्रजांच्या हातात गेली नसती, असे अभ्यासकांचे मत आहे. पानिपत म्हटले की, ‘दोन मोत्ये गळाली, सत्तावीस मोहरा हरवल्या आणि खुर्दा किती गेला गणतीच नाही’ हे वाक्य आठवते किंवा ‘पानिपत पानिपत तुमची आमची गेली पत’ हे आठवते. पण ही कादंबरी वाचल्यावर आपण विचार करू लागतो. इतिहासकारांनी संशोधन करून पानिपत का घडले…
प्रसिद्ध लेखक रणजीत देसाई यांची ‘स्वामी’ कादंबरी 1962मध्ये प्रसिद्ध झाली आणि 1964चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. या कादंबरीच्या 35पेक्षा जास्त आवृत्या निघाल्या आहेत. आजही ही वाचकांची आवडती कादंबरी आहे. ‘स्वामी’ नावाची मालिका दूरदर्शनवर आली होती. तीही खूप गाजली होती. थोरले माधवराव पेशवे आणि पत्नी रमाबाई यांच्यावर ही कादंबरी असली तरी, ती केवळ प्रेमकथा नाही. माधवरावांच्या राजकीय कारकि‍र्दीची 11 वर्षे यात दाखवली आहेत. त्यांचा राज्याभिषेक ते अकाली मृत्यू इतका हा कालखंड आहे. प्रस्तावनेत लेखक म्हणतात की, हे पुस्तक त्यांच्या हातून लिहून झाले, कारण पेशव्यांचे गतजन्मीचे काही ऋण फेडायचे राहून गेले असावे; पण या पुस्तकाचे यश पाहता वाटते की, पेशव्यांनीच माझे गतजन्मीचे…
The Intouchable हा खूप गाजलेला, सगळे रेकोर्ड तोडणारा फ्रेंच भाषेतला सिनेमा मी पाहिला, तेव्हापासून विचारचक्र सुरू झालं आहे. मानेखाली संवेदना नसलेला फिलिप आणि त्याला सांभाळायला नेमलेला द्रिस यांची ही कहाणी. जगावेगळी कहाणी. या सिनेमातले सर्वात महत्त्वाचे वाक्य म्हणजे, ‘त्याच्या भूतकाळाशी माझं देणघेण नाही. तो मला सहानुभूती दाखवत नाही, हेच मला हवंय.’ हे वाक्य कानावर आदळले आणि अक्षरशः डोळे उघडले. अपंग व्यक्तींना सहानुभूती नको असते, त्यांना बरोबरीची वागणूक हवी असते. अजाणतेपणे, निश्चितच चांगल्या हेतूने, आपण त्यांना सहानुभूती दाखवत असतो, त्यामुळे त्यांना सतत त्यांच्यातल्या कमतरतेची जाणीव होत राहते. त्यांचा स्वाभिमान दुखावतो. फिलिपच्या बाबतीत हेच घडत होते. फिलिपला adventure sports ची आवड असते.…
‘नॉट विदाऊट माय डॉटर’ हे पुस्तक म्हणजे इराणमध्ये अडकलेल्या अमेरिकन स्त्रीची कहाणी आहे. बेट्टी महमूदी या लेखिका आणि विल्यम हॉफर सहलेखक असून लीना सोहोनी यांनी या पुस्तकाचा मराठी अनुवाद केला आहे. बेट्टीने अमेरिकेत राहणाऱ्या इराणी डॉक्टर सय्यद बोझोर्ग महमूदीशी (मूडी) विवाह केला आणि पाच वर्षांच्या मुलीला घेऊन ती त्याच्याबरोबर इराणला गेली, तेव्हा तिला पंधरा दिवसांनी अमेरिकेत परत जायचे आहे, असे सांगण्यात आले होते. प्रत्यक्षात ती तिथे गेल्यावर कुटुंबाच्या नजरकैदेत राहिली. या संकटातून तिने अपरिमित धैर्य दाखवून वाट शोधली आणि स्वतःची सुटका करून घेतली. ही अशक्यप्राय वाटणारी घटना होती; कारण इराणमधले कायदे फार कडक होते. ती घटस्फोट घेऊन परत जाऊ शकत…
ज्येष्ठ लेखिका प्रतिभा रानडे यांच्या ‘अफगाण डायरी -काल आणि आज’ या पुस्तकाची पहिली आवृत्ती 1982 साली प्रसिद्ध झाली आणि आता सातवी आवृत्ती प्रसिद्ध झाली आहे. पुस्तक दोन भागात आहे. 1982 ते 2026 या कालावधीत अफगाणिस्तानात बऱ्याच घडामोडी झाल्या. तालिबानची सत्ता आल्यावर तिथे जे बदल घडले, ते समाज माध्यमांवर पाहिले, ऐकले. अफगाणिस्तानबद्दल कुतूहल वाटत होतं. अगदी शेजारचा देश, एकेकाळचा आपल्या देशाचा भाग असलेला, पण एवढा फरक? का झालं असेल असं? कालचा अफगाणिस्तान… “आम्हाला कसला आलाय इतिहास? आमचा इतिहास म्हणजे फक्त बाहेरच्या लोकांची एकापाठोपाठची आक्रमणं, त्यांनी केलेली लुटालूट आणि माऱ्यामाऱ्या… अभिमानानं सांगावं असं इथं काय घडलंय?” काबूल युनिव्हर्सिटीमध्ये काम करणारे इतिहासाचे प्राध्यापक…
‘चीपर बाय द डझन’ ही चरित्रात्मक कादंबरी फ्रँक बंकर गिलब्रेथ (ज्यु.) आणि अर्नेस्टाइन गिलब्रेथ कॅरे या लेखकांनी त्यांच्या वडिलांवर आणि कुटुंबावर लिहिली आहे. याचा अनुवाद मंगला निगुडकर यांनी केला आहे. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला अमेरिकेत राहणारे हे कुटुंब. त्यांचे वडील फ्रँक बंकर गिल्ब्रेथ औद्योगिक व्यवस्थापक आणि सल्लागार होते. आधी त्यांचा बांधकामाचा व्यवसाय होता. त्यांनी वेळ आणि गती या विषयाचा अभ्यास केला. कमीत कमी वेळात कमीत कमी कष्टांत जास्तीत जास्त काम करणे हे त्यांचे ध्येय होते. यासाठी त्यांनी आपल्या कुटुंबात सुद्धा प्रयोग केले. ‘चीपर बाय द डझन’ नाव देण्याचे कारण त्यांना बारा मुले होती. एवढी मुले का? असे विचारल्यावर ते उत्तर देते,…
स्वामी अवधूतानंद उर्फ जगन्नाथ कुंटे यांनी नर्मदा परिक्रमेच्या अनुभवांवर ‘नर्मदेSS हर हर’ हे पुस्तक लिहिले आहे. त्यांनी चार वेळा नर्मदा परिक्रमा केली. तिसरी परिक्रमा झाल्यावर त्यांनी हे पुस्तक लिहिले. नर्मदा परिक्रमा करण्याचे काही नियम असतात. तीन वर्षं तीन महिने तेरा दिवसांत एक परिक्रमा करायची असते आणि नर्मदा एकदाही ओलांडायची नसते. चुकून ओलांडली तर, परिक्रमा भंग होते. परिक्रमा आणि भ्रमंती यात फरक आहे. नर्मदा परिक्रमेला हजार वर्षांची परंपरा आहे. परिक्रमा करणारे सर्वच नियम पाळतात, असे नाही. अमरकंटक ते अमरकंटक अशी एक परिक्रमा होते. नर्मदा गुजरातेत अरबी समुद्राला मिळते. तिथपर्यंत अर्धी परिक्रमा होते. तिथून पुन्हा अमरकंटक… आता नर्मदेवर धरणे बांधल्यामुळे पात्र रुंदावत…