Subscribe to Updates
Get the latest creative news from FooBar about art, design and business.
लेखक: डॉ. अस्मिता हवालदार
डॉ. अस्मिता हवालदार नायर दंत रुग्णालयातून BDS. टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठातून MA Indology; Diploma in Archeology Mumbai University. 27 वर्षे इंदूरमध्ये प्रॅक्टिस करते. विविध मासिक, दिवाळी अंकातून कथा आणि लेख प्रसिद्ध होतात. ‘विजयनगर हृदयस्थ साम्राज्य’, ‘विजयनगरचे शिल्प काव्य’, ‘विजयनगरचे लेपाक्षी मंदिर’ ही पुस्तके आणि ‘आव्हानांचे लावून अत्तर’ हा कथासंग्रह प्रकाशित.
जंगलात राहून निसर्गाचं आणि प्राणीसृष्टीचं जवळून निरीक्षण करून अभ्यास करून लिहिलेले ‘एका रानवेड्याची शोधयात्रा’ हे कृष्णमेघ कुंटे यांनी लिहिलेलं पुस्तक. यात लेखकाने स्वतःला आलेले अनुभव शब्दबद्ध केले आहेत. जंगलात किंवा अभयारण्यात पर्यटक फिरायला जातात, त्यावेळी बरेचदा त्यांना वाघ पाहायचा असतो, खरंतर ती तास दीड, तास फार तर दोन तासांची जीप सफारी किंवा जंगल सफारी असते. मात्र या पुस्तकात लेखकाने लिहिलेले अनुभव वाचल्यावर आपले जंगल पाहणे लुटुपुटुचे किंवा बागेत फिरून आल्यासारखे वाटते. थरार, भीती आणि तितकेच समाधान, आनंद आणि मनःशांती या सगळ्या भावनांचा अनुभव घ्यायचा असेल तर, असेच भटकायला हवे. अर्थात, ये हर किसी के बस की बात नही. मिलिंद वाटवे…
डोह हे निबंधांचं संकलन आहे. लेखकाने त्यांच्या गावाचं वर्णन केलं आहे. गाव अगदी स्वप्नात पहावं असं, परीकथेतलं गाव वाटत. गावात काहीही अद्भुत किंवा विशेष नाही, पण एका लहान मुलाच्या स्वप्नील निरागस दृष्टीने पाहिलेलं ते गाव आहे. लेखकाची निरीक्षणशक्ती आणि स्मरणशक्ती मात्र अद्भुत आहे. त्यांचा जन्म सांगली मधल्या औदुंबर गावात झाला तिथे प्राथमिक शिक्षण झाल्यावर नंतर पुढचे शिक्षण अंकलखोपमध्ये झाले. पुस्तकाच्या मुखपृष्ठावर काळसर हिरव्या पोपटी पांढरट रंगाच्या छटातून घनदाट अरण्य, समोर डोह. झाडांच्या पानांतून वाहणारा सूर्यप्रकाश दाखवला आहे तर मलपृष्ठावर शांताबाई शेळकेंनी केलेली समीक्षा आहे. लेखकाच्या समर्थ लेखनशैलीमुळे जो बदल झाला त्याबद्दल त्या म्हणतात, ‘ललित लेखन वाइमय प्रकार अधिक लवचिक, प्रसारणशील,…
लेखिका आशा बगे यांच्या ‘भूमी’, ‘मारवा’ यासारख्या कादंबऱ्या आणि कथासंग्रह प्रसिद्ध आहेत. दिवाळी अंकातून त्यांच्या कथा आपण वाचलेल्या आहेत. त्यांच्या ‘सेतू’ या कादंबरीबद्दल मी ऐकलं होत, त्यामुळे उत्सुकता होतीच. कथानकाची घट्ट वीण असलेली ही कादंबरी म्हणजे ब्रिजमोहन आणि सुचरिता यांची कहाणी आहे. कादंबरीचं नाव इतकं योग्य, चपखल आहे की, याहून वेगळं नाव पटलंच नसतं. ब्रिजमोहन आणि सुचरिता या दोन व्यक्ती प्रेमाच्या बंधनाने एकत्र येतात, तेव्हा त्यांची अगदी पूर्णत: भिन्न असलेली पार्श्वभूमी आड येत नाही. सुचरिता विद्वान लेखक, विचारवंत, इतिहास संशोधक डॉक्टर नियोगींची मुलगी. तिच्या आई कुमुदने स्वत: शाळा काढून ती नावारूपाला आणली. कुमुद पतीबरोबर (त्यांना सुचरिता ‘दादा’ म्हणते) राहिली नाही,…
जॉर्ज ऑर्वेल यांच्या लोकप्रिय कादंबर्यांपैकी ‘ॲनिमल फार्म’ ही एक कादंबरी. लहानशी असली तरी तत्कालीन समाजव्यवस्थेवर कडाडून टीका करणारी व्यंगात्मक कादंबरी आहे. याचा अनुवाद आरती देवगांवकर यांनी केला आहे. प्राण्यांचे रूपक वापरून जॉर्ज ऑरवेल यांनी साम्यवादाचे खरे स्वरूप मांडले. राजकीय व्यंग असल्याने यातली प्राण्यांच्या रुपात असलेले मूळ राजकारणी सहज ओळखू येतात. रशियन राज्यक्रांतीनंतर साम्यवाद उदयाला आला, त्यावेळी एक सुंदर रंजक स्वप्न सर्वांना दाखवले होते. अर्थातच, त्याची भुरळ पडली होती. पण नंतर सत्यात तसे उतरले नाही. ‘’वयाच्या विशी-पंचविशीत जो साम्यवादी नसतो, त्याला मन नसते; आणि पस्तिशीतही जो साम्यवादी राहतो, त्याला अक्कल नसते…’’ हे प्रसिद्ध वाक्य आहे. 1943 ते 1947 या कालावधीत, म्हणजे…
रिचर्ड बाख यांचे ‘जोनाथन लिव्हिंगस्टन सीगल’ हे पुस्तक म्हणजे एका सीगलची, समुद्र पक्षाची कहाणी आहे. अनुवाद बाबा भांड यांनी केला असून पुस्तक लहानसं आहे आणि पुन्हा त्यात चित्र आहेत. त्यामुळे मजकूर कमी आहे. हे (अजूनही) अत्यंत लोकप्रिय पुस्तक आहे. मी कॉलेजमध्ये असताना एका प्राध्यापकांनी या पुस्तकाचा उल्लेख केलेला आठवतो. त्यानंतर मी हे पुस्तक वाचले. अचंबित करणारी प्रेरणादायक कहाणी आहे. ‘जोनाथन लिव्हिंगस्टन सीगल’ हे एका समुद्रपक्षाचे नाव आहे. याला उंच उडण्याचं, भरारी घेण्याचं वेड असतं. इतर सीगलसारखे फक्त भक्ष्य मिळवण्यासाठी उडणे, त्याला पसंद नव्हते. त्याच्या पालकांना ही गोष्ट खटकत होती. अनेकदा त्यांनी रागावून पाहिले, पण जोनाथनने प्रयत्न सोडले नाहीत. त्याला जातीबाहेर…
अनंत सामंत यांची ‘एम टी आयवा मारू’ कादंबरी मोठ्या तेलवाहू जहाजावरच्या जीवनाची कहाणी आहे… हे जग तसे अपरिचित असते. ही कादंबरी खूप गाजली, तिच्या आत्तापर्यंत सात आवृत्या निघाल्या आहेत. प्रस्तावनेत लेखक म्हणतात की, ‘’कोणीही छापणार नाही म्हणून अडगळीत टाकून दिली होती. नंतर तिला दिग्गजांनी गौरवले. ही कहाणी भिन्न राष्ट्रांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या विविध व्यक्तिरेखांच्या प्रतिक्रियांतून घडणारे शब्दशिल्प झालं. मानव आणि पंचमहाभूतांच्या एकरूपतेची आणि मानवी संस्कृतीमधील भिन्नतेमुळे उत्पन्न होणाऱ्या अपरिहार्य संघर्षाची कहाणी झाली.’’ एम टी म्हणजे मोटर टँकर, मारू म्हणजे जहाज, आयवा म्हणजे प्रेम आणि एकरूपता… यांच्या भावूक चेतनेचे जहाज. कादंबरी दैनंदिनीच्या रुपात आहे. निवेदकाने दैनंदिनी लिहिली आहे. 1 डिसेंबर 1975, हाँगकाँग अशी…
पु. शि. रेगे यांची ‘सावित्री’ ही अवघी 117 पानांची लहानशी कादंबरी आहे. सावित्रीने एका आवडलेल्या पुरुषाला, जो तिला बहुतेक गाडीत भेटला होता, लिहिलेली 39 पत्रे यात आहेत. 1939 ते 1947 या कालावधीत लिहिलेली ही पत्रे आहेत. ती आई नसलेली आणि वडील लेखनाच्या कामात सतत व्यग्र असलेल्या पालकांची मुलगी असते. तिला वडील आनंदभाविनी म्हणत. तिने या व्यक्तीला लिहिलेल्या पत्रांतून कथा उलगडत जाते. पण त्याने लिहिलेली पत्रे नसल्यामुळे त्याच्या पत्रातला मजकूर तिच्या लेखनातूनच समजतो. ही कादंबरी लहानशी असली, अगदी हाताच्या पंजात मावण्याइतकी तरी, लवकर वाचून होत नाही! कारण, समजून वाचावी लागते. सुंदर सरळ भाषा, शब्दांचं मोहक वैविध्य वाचायला मिळतं. उदा. सोहीरा शब्द.…
आठशेहून जास्त पाने असलेली विश्वास पाटील यांची ‘पानिपत’ कादंबरी हातात घेतल्यावर वाचायला भरपूर वेळ लागणार, असे वाटते; पण वाचायला सुरुवात केल्यावर जाणवत नाही. वाचताना मनाला खूप त्रास होतो, वेदना होतात. पानिपतचे युद्ध मराठ्यांच्या इतिहासातले सगळ्यात गाजलेले युद्ध. या युद्धामुळे भारतीय इतिहासाला वेगळे वळण लागले. हे युद्ध मराठ्यांनी जिंकले असते तर, सत्ता इंग्रजांच्या हातात गेली नसती, असे अभ्यासकांचे मत आहे. पानिपत म्हटले की, ‘दोन मोत्ये गळाली, सत्तावीस मोहरा हरवल्या आणि खुर्दा किती गेला गणतीच नाही’ हे वाक्य आठवते किंवा ‘पानिपत पानिपत तुमची आमची गेली पत’ हे आठवते. पण ही कादंबरी वाचल्यावर आपण विचार करू लागतो. इतिहासकारांनी संशोधन करून पानिपत का घडले…
प्रसिद्ध लेखक रणजीत देसाई यांची ‘स्वामी’ कादंबरी 1962मध्ये प्रसिद्ध झाली आणि 1964चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. या कादंबरीच्या 35पेक्षा जास्त आवृत्या निघाल्या आहेत. आजही ही वाचकांची आवडती कादंबरी आहे. ‘स्वामी’ नावाची मालिका दूरदर्शनवर आली होती. तीही खूप गाजली होती. थोरले माधवराव पेशवे आणि पत्नी रमाबाई यांच्यावर ही कादंबरी असली तरी, ती केवळ प्रेमकथा नाही. माधवरावांच्या राजकीय कारकिर्दीची 11 वर्षे यात दाखवली आहेत. त्यांचा राज्याभिषेक ते अकाली मृत्यू इतका हा कालखंड आहे. प्रस्तावनेत लेखक म्हणतात की, हे पुस्तक त्यांच्या हातून लिहून झाले, कारण पेशव्यांचे गतजन्मीचे काही ऋण फेडायचे राहून गेले असावे; पण या पुस्तकाचे यश पाहता वाटते की, पेशव्यांनीच माझे गतजन्मीचे…
The Intouchable हा खूप गाजलेला, सगळे रेकोर्ड तोडणारा फ्रेंच भाषेतला सिनेमा मी पाहिला, तेव्हापासून विचारचक्र सुरू झालं आहे. मानेखाली संवेदना नसलेला फिलिप आणि त्याला सांभाळायला नेमलेला द्रिस यांची ही कहाणी. जगावेगळी कहाणी. या सिनेमातले सर्वात महत्त्वाचे वाक्य म्हणजे, ‘त्याच्या भूतकाळाशी माझं देणघेण नाही. तो मला सहानुभूती दाखवत नाही, हेच मला हवंय.’ हे वाक्य कानावर आदळले आणि अक्षरशः डोळे उघडले. अपंग व्यक्तींना सहानुभूती नको असते, त्यांना बरोबरीची वागणूक हवी असते. अजाणतेपणे, निश्चितच चांगल्या हेतूने, आपण त्यांना सहानुभूती दाखवत असतो, त्यामुळे त्यांना सतत त्यांच्यातल्या कमतरतेची जाणीव होत राहते. त्यांचा स्वाभिमान दुखावतो. फिलिपच्या बाबतीत हेच घडत होते. फिलिपला adventure sports ची आवड असते.…

