Author: विशाल कुलकर्णी
विशाल कुलकर्णी
विशाल विजय कुलकर्णी राहणार - मु.पो. चिंचवड, पुणे - 33. शिक्षणाने इलेक्ट्रॉनिक्स अभियंता, व्यवसायाने विक्री आणि विपणन (Sales & Marketing) क्षेत्रातील अनुभवी. साहित्य आणि सर्जनशील लेखन ही माझी खरी ओळख आहे. शब्दांशी असलेली नाळ जपत मी कथा, कविता, ललित लेख, सामाजिक विषयांवरील लेखन आणि वैचारिक अभिव्यक्ती अशा विविध साहित्यप्रकारांत सातत्याने लेखन करत आलो आहे. माझ्या ‘Beyond Thresholds’ या इंग्रजी पुस्तकासह ‘यलगार’ आणि ‘ओलेत्या ओळी पावसाच्या...’ ही ई-पुस्तके (अमेझॉन केडीपी) आहेत. काही वेबसाइट्स तसेच फेसबुक सारखी विविध सामाजिक माध्यमे, वृत्तपत्रे, मासिके आणि ‘ऐसी अक्षरे मेळवीन’, ‘कविता माझी सखी’, ‘माझी भटकंती’ या माझ्या वैयक्तिक ब्लॉग्सवर नियमितपणे लेखन करतो. लेखन ही केवळ आवड नसून संवाद घडवण्याचे, विचारांना दिशा देण्याचे आणि ब्रँड्सना प्रभावी शब्दांची ताकद देण्याचे माध्यम आहे, या विश्वासातून मी VKS Storycraft Media या मालकी हक्काच्या (Proprietary) संस्थेची स्थापना केली आहे. VKS Storycraft Media ही संस्था कॉपीरायटिंग, कंटेंट रायटिंग, ब्रँड स्टोरीटेलिंग, कॉर्पोरेट कम्युनिकेशन आणि व्यवसायाभिमुख आशय निर्मिती (Business Content Creation) या क्षेत्रात व्यावसायिक सेवा प्रदान करते.
किसको सुनाएं हाले-दिले जोर ए, अदा, आवारगी मै हमने जमाने की सैर की। काबे में जा के भूल गया राह दैर की, ईमान बच गया, मेरे मौला ने खैर की। बारावीत असेन बहुदा तेव्हा. नुकतंच उर्दूचं वेड लागलं होतं. सोलापूरातल्या सिद्धेश्वर मंदिरापाशी असलेल्या पीरबाबाच्या दर्ग्यात बंदगी अदा करणार्या मौलवीसाहेबांकडून जमेल तसे उर्दू शिकण्याचा अयशस्वी प्रयत्न सुरू होता. तशाच एकदा कुठल्या तरी डाळ–तांदूळ बांधून आलेल्या पुडीच्या कागदावर वरील ओळी वाचनात आल्या आणि मी थोडा चकितच झालो. ज्या कुणी शायराने हे लिहिलं होतं, “कमाल की उमदा चीज लिखी थी, फिर भी दुसरा शेर मुझे हैरत में डाल रहा था…” ‘काबे में जा…
सन 1977 सालचा स्वामी हा वरवर पाहता एक साधी, सरळ कौटुंबिक प्रेमकथा वाटते. पण प्रत्यक्षात तो प्रेक्षकांना मानवी मनाच्या अतिशय सूक्ष्म अशा विविध स्तरांवर घेऊन जाणारा चित्रपट आहे. शरतचंद्र चट्टोपाध्याय यांच्या ‘स्वामी’ याच नावाच्या कादंबरीवर आधारित बासुदांचा हा अत्यंत सुंदर चित्रपट. काही योग जुळूनच यावे लागतात. शरतचंद्रांची भावनिक खोली, बासुदांसारखा संवेदनशील दिग्दर्शक आणि गिरीश कर्नाड, शबाना आझमी, उत्पल दत्त यांच्यासारखी ताकदवान कलाकारांची फळी. त्यावर राजेश रोशन यांचे संगीत आणि किशोरदा, लतादिदी, आशाताई, येसुदास यासारख्या दिग्गजांचे स्वर. परिणाम अर्थातच विलक्षणच होणार होता! त्या वर्षी उत्कृष्ट दिग्दर्शक, उत्कृष्ट अभिनेत्री आणि उत्कृष्ट कथा अशी तीन मानाची फिल्मफेअर पारितोषिके या चित्रपटाला मिळाली. कर्नाड आणि…
उत्तरार्ध रोहन सधन घरचा. वडिलांचा छोटासाच, पण स्वतःचा कारखाना होता. घरी लक्ष्मी पाणी भरत होती. पण या वेड्याला मुंबईची ओढ लागलेली. वडिलांच्या मागे लागून त्याने मुंबईत कॉलेजला प्रवेश घेतला होता. कॉलेजमध्ये पहिल्याच दिवशी ओळख झालेल्या राजेश जगतापने त्याला आपली रूम (आणि भाडेही अर्थातच) शेअर करण्याची ऑफर दिली आणि त्याने ती सहज स्वीकारली. गेले सहा महिने राजा त्याचा सभ्यपणा अनुभवत होता. त्यांच्याच क्लासमधली कल्याणी देशमुख, भावी कॉलेज क्वीन हात धुवून रोहनच्या मागे लागली होती. पण रोहन काही तिला दाद द्यायला तयार नव्हता. त्या पार्श्वभूमीवर रोहनची चमेलीशी असलेली मैत्री जवळच्या सगळ्या मित्रांमध्ये चर्चेचा विषय होऊ पाहत होती. राजाला एकच भीती वाटत होती, ती…
पूर्वार्ध “ए हीरो वो देख, आ गयी तेरी ‘चिकनी चमेली’?” राजाने रोहनच्या पोटात कोपराने ढोसत सांगितले, तसे रोहनने त्या दिशेने पाहिले. चमेली नेहमीप्रमाणेच चमकत होती. साधारण गव्हाळ म्हणता येइल असा वर्ण, शार्प फिचर्स आणि नावाला साजेशी चमचम करणारी चंदेरी साडी. पदर कंबरेला खोचलेला, तोंड बहुदा तिचे नेहमीचेच जर्दा पान खाऊन लालभडक झालेले. रोहनकडे नजर जाताच तिने त्याला एक कचकचीत डोळा मारला आणि… “रूक रे, आती मैं अब्बीच!” असे म्हणत पुढच्या व्यक्तीकडे वळली. “रोहन्या, तू पण ना, या जगाबाहेरचा आहेस साल्या. तुला सापडून सापडून ही चमेलीच सापडली? अबे, भीक मागणारीच हवी होती, तर त्यातही कोणीतरी ‘बाई’ शोधायची होतीस? हे काय? धड…
मुंबई हे शहर एखाद्या जुन्या, ढगांनी झाकलेल्या दीपस्तंभासारखे वाटते. दूरुन तेजस्वी, जवळ गेल्यावर गूढ, आणि स्पर्श केल्यावर कठोर! त्याच्या कुशीत एकाच वेळेस स्वप्नांचे झगमगते कण आणि निसटणाऱ्या आशांचे सावट मिसळलेले. त्याच्या गल्ल्यांतून चालताना माणूस जणू स्वतःच्या आकांक्षांवरच आदळतो; आणि त्या आदळण्याचा आवाजच इथे जीवनाचा नाद बनतो. घरौंदा चित्रपटात मुंबई शहराचे दृश्य जेव्हा सुरू होते तेव्हा ते जणू एका अशरीरी दांडगटाची छाया वाटावी, तसे अंगावर येते. गिरण्यांच्या धुराड्यांतून उसळणारी राख, फूटपाथांवर झोपलेल्या कुटुंबांची स्वप्ने, समुद्रावर लोंबणाऱ्या कॅफेच्या दिव्यांचे प्रतिबिंब… या साऱ्यांतून मुंबईच्या क्रूर वास्तवाचा नाद कानात निनादत राहतो. अशा या शहराच्या वाऱ्यात, 1977 साली ‘घरौंदा’ची ही कथा आकार घेते. माणसाच्या मनातील…
“…तर बरंका महाराजा, हा असा दरबार भरलेला आहे. बादशहाचे सरदार, दरकदार असे हात जोडून, आदराने, खालमानेने आपापल्या जागी उभे आहेत. बादशहाचाच दरबार तो! संपन्नता कशी मान तुकवून उभी आहे. सर्वत्र रेशमी किनखापं लावलेली. गाद्या-गिरद्या, लोड, तक्के अंथरलेले आहेत. एका ऊंच कट्टयावर हिरेजडीत, सुवर्णमंडित सिंहासनावर दस्तुरखुद्द बादशाह महम्मदशहा बिराजमान झालेले आहे. चाकर चवऱ्या ढाळताहेत. समोर एक सेवक खाली मान घालून उभा आहे. बादशहा अतिशय संतप्त झालेले आहेत… “दामाजीपंत की ये जुर्रत? उसकी बहादूरी देखकर हमने उन्हें खजांची क्या बनाया, वह अपने आप को इस दौलत के मालिक समझने लगे? हमारा खजाना भिखमंगो, लुच्चो लफंगों में बटवा दिया? सिपहसालार, जाओ दामाजी को…
बहुतांश चेहरे काळाच्या ओघात विस्मृतीत जातात. काही चेहरे मात्र आठवणींच्या कप्प्यात कायमचे जपले जातात. जसे की मधुबाला, सुचित्रा सेन, वहिदा रेहमान आणि… ओटीटीवर जुने चित्रपट सर्फ करताना अचानक ‘सौदागर’ समोर आला, स्क्रीनवर ती दिसली आणि मी थांबलोच. आमचे काकाश्री (अशोक पाटील) आणि माझ्यामध्ये नेहमी मधुबाला आणि नूतन यांच्यावरून चर्चा व्हायच्या. काकाश्री (आणि तो इनबॉक्सवाला राम्यासुद्धा) मधुआजीचे चाहते, तर मी नूतनप्रेमी. पण काकाश्रीबरोबर वाद घालताना नूतनचा विषय निघाला की, निपो माझ्या बाजूने उभे राहायचे. निपोंचे देखील नूतनवर निरतिशय प्रेम. त्यामुळे काकाश्रींना बॅकफूटवर जाणे भाग पडे. तिच्या डोळ्यांतील निरागसता, चेहऱ्यावरचे सौम्य हास्य आणि शब्दांशिवाय देखील भावना व्यक्त करण्याची विलक्षण ताकद आजही मनाला…