बालशाळेतील अभ्यासक्रम : बालगटातील भाषा शिक्षण

मागील लेखात आपण बालशाळेच्या अभ्यासक्रमातील भाषा शिक्षण या विषयाची शिशुगटासंबंधित सविस्तर माहिती घेतली. आता या लेखात आपण बालशाळेच्या अभ्यासक्रमातील भाषा शिक्षण या विषयाची बालगट या वर्गासंबंधित माहिती घेणार आहोत.

खेळगटात आणि शिशुगटात सुरु झालेले शिक्षण बालगटात अधिकाधिक विकसित होत जाते. बालगटातील भाषा शिक्षणासाठी खालील दोन पद्धती अंतर्गत विविध उपक्रम राबविण्यात येतात.

• मौखिक भाषा
• लिखित भाषा

1.  मुलांना विविध चित्रे दाखवून त्यांचे वाचन करण्यास शिकवतात. चित्रवाचन म्हणजे चित्रात काय काय दिसते याचे वर्णन करणे. यासाठी घर, शाळा, बाग, जंगल आणि तत्सम चित्रे यांचा उपयोग करण्यात येतो.

2.  मुलं आईवडील तसेच इतर कुटुंबीय यांच्याबरोबर बाहेर जातात. उदाहरणार्थ दुकान, भाजी मंडई, सर्कस, सहल, देऊळ इत्यादी. तिथं काय काय पाहिलं, हे मुलांना विचारून सांगायला शिकवले जाते. हे सर्व सांगताना मुलांना पूर्ण वाक्यात बोलण्याची सवय लावावी.

हेही वाचा – बालशाळेतील अभ्यासक्रम : शिशुगटातील भाषा शिक्षण

3.  शिशुगटातील मुले मुळाक्षरे काढण्यासाठी आवश्यक असणाऱ्या उभ्या, आडव्या, तिरक्या रेषा तसेच अर्ध गोल, पूर्ण गोल इत्यादी शिकून गटवार मुळाक्षरे काढण्यास शिकलेली असतात. आता बालगटात मुलांना मुळाक्षरे ओळीने काढायला शिकवले जाते, जसे की,

क, ख, ग, घ…

च, छ, ज, झ…

4.  सर्व मुळाक्षरे शिकल्यावर मुलांना अ, आ ते अ: शिकवतात.

5.  मराठीतील सर्व अक्षरे शिकवल्यानंतर मुलांना शब्द शिकवले जातात. सुरुवातीस दोन अक्षरी.. नंतर तीन आणि तद्नंतर चार अक्षरी एकेरी शब्द शिकवले जातात, जसे की,

पळ, बघ, नळ

कमळ, दगड, बबन

चटकन, पटकन, लवकर

6. मुलं मुळाक्षरे काढण्यास आणि शब्द लेखन करण्यास शिकल्यावर त्यांच्याकडून लेखनाचा सराव करून घेतला जातो.

हेही वाचा – बालशाळेतील अभ्यासक्रम : खेळगटातील भाषा शिक्षण

7.   मुलांना लेखनाची सवय लागल्यावर वेगवेगळ्या खेळांच्या माध्यमातून लेखन शिक्षण त्यांच्या मनावर पक्के ठसवले जाते. यासाठी शब्द आणि चित्र यांच्या जोड्या लावायला शिकवले जाते, जसे की शब्द कमळ आणि त्याचे चित्र, बदक आणि त्याचे चित्र.

8.  एखादे अक्षर देऊन मुलांना शब्द सांगायला शिकवले जाते.

9.  मुलांना शब्दाच्या शेवटच्या अक्षरावरून पुढील शब्द तयार करायला शिकवतात, जसे की, बदक… कप… पळ.

शब्दांची कार्डे बनवून हा खेळ मुलांकडून खेळून घेतला जातो. शिक्षिका आपल्या कल्पनेतून विविध खेळ मुलांना शिकवू शकतात… तसेच या आणि अशा सर्व खेळांमधून मुलांच्या शब्दसंग्रहात वाढ होत जाते.

बालगटातील मौखिक भाषा व लिखित भाषा यांतून मुलांचे भाषा शिक्षण विकसित होण्यास सुरुवात होते.

क्रमश: