गरम चहाच्या घोटासोबत ताज्या बन-मस्का पावाचा आस्वाद देणारे आणि अनोळखी माणसांचे ओळखीत रुपांतर करणारे तसेच गप्पांचा फड जमविण्यासाठी मुंबईकरांचे आवडते ठिकाण म्हणजे ग्रांट रोड येथील ‘बी मेरवान कॅफे’!
मुंबई हे सातत्याने बदलणारं शहर आहे. इथे रात्रीतून इमारती उभ्या राहतात, जुनं मोडून नवं उभारलं जातं आणि लोक तंत्रज्ञानाच्या वेगासोबत धावत असतात. पण या धावपळीच्या मुंबईत एक अशी जागा आहे, जिथे वेळ जणू 100 वर्षांपूर्वीच थांबली आहे. ग्रांट रोड रेल्वे स्टेशनच्या पूर्वेकडे अगदी बाहेर पाऊल टाकताच डाव्या हाताला दिसणारा हा कॅफे. जुने लाकडी दरवाजे आणि तिथून येणारा बटरचा खमंग सुवास तुम्हाला एका वेगळ्याच जगात घेऊन जातो.
आजच्या हाय-टेक, चकचकीत कॅफेच्या दुनियेतही ‘बी मेरवान अँड कंपनी’ (B. Merwan & Co.) केवळ मुंबईकरांच्याच नव्हे, तर जगभरातून येणाऱ्या खवय्यांच्या आकर्षणाचे केंद्र का बनून आहे, याचा हा सविस्तर प्रवास…
या कॅफेला 112 वर्षांचा दैदिप्यमान इतिहास आहे! या ऐतिहासिक इराणी कॅफेची सुरुवात 1914मध्ये बोमन मेरवान यांनी केली होती. इतकी वर्षे उलटून गेल्यानंतरही या कॅफेचा तोच थाट आणि तीच लोकप्रियता कायम आहे. एके काळी मुंबईत शेकडो इराणी कॅफे होते, पण काळाच्या ओघात हळूहळू ते बंद होत गेले. मेरवानने मात्र अनेक वादळे अंगावर झेलत आपली अस्सलता आणि अस्तित्व टिकवून ठेवले आहे. 2014मध्ये हा कॅफे कायमचा बंद होणार अशी अफवा पसरली होती, तेव्हा मुंबईकरांनी तिथे प्रचंड गर्दी करून हे आपल्या संस्कृतीचे अंग असल्याचे दाखवून दिले आणि हा कॅफे आजही दिमाखात सुरू आहे.
हेही वाचा – 90च्या दशकातील अकोल्यातील खाद्यसंस्कृती
मेरवानमध्ये पाऊल ठेवणे म्हणजे जणू टाइम मशीनमधून थेट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला जाण्यासारखे आहे. तिथल्या काळानुरूप झिजलेल्या पण मजबूत लाकडी खुर्च्या, संगमरवरी (Marble-top) गोल मेज, भिंतीवर लावलेले अवाढव्य बेल्जियमचे आरसे आणि जुन्या पद्धतीचे पंखे तुम्हाला भूतकाळात घेऊन जातात.
या कॅफेमधे टेबल शेअरिंगची संस्कृती आहे, म्हणजे इथे ‘प्रायव्हसी’ वगैरे काही नसते. एकाच टेबलावर कॉलेजचे तरुण, नोकरदार, एखादा लेखक आणि पेन्शनर आजोबा एकत्र बसून चहा पिताना दिसतात. अनोळखी माणसांशी ओळख करून घेण्याची आणि गप्पा मारण्याची ही मुंबईची जुनी संस्कृती इथे आजही जीवंत आहे.
मावा केक, बन-मस्का पाव, खारी यांची टेस्ट जिभेवर रेंगाळणारी आहे. बी मेरवानचे खाद्यपदार्थ हीच त्यांची खरी ओळख आहे. अतिशय मर्यादित मेन्यू असूनही लोकांची इथे झुंबड उडते.
मेरवानचा मावा केक हा निव्वळ पदार्थ नाही, ती एक भावना आहे. अतिशय मऊ, तोंडात टाकताच विरघळणारा, योग्य प्रमाणात गोड आणि अस्सल माव्याचा स्वाद असलेला हा केक घेण्यासाठी सकाळी 6.30 वाजल्यापासून रांगा लागतात. तुम्ही सकाळी 8.30 किंवा 9 वाजता पोहोचलात, तर काऊंटरवरून “मावा केक खलास!” हे ऐकायची पूर्ण तयारी ठेवावी लागते. त्याचबरोबर बन-मस्का आणि इराणी चहा स्पेशलचं म्हणावं लागेल. इथला बन इतका मऊ असतो की, हाताने सहज तुटतो. त्यात भरलेलं पांढरं बटर (मस्का) आणि सोबत मिळणारा कडक, साय असलेला गोड इराणी चहा! चहात बन बुडवून खाण्याचा तो आनंद फाइव्ह स्टार हॉटेलमधील महागड्या नाश्त्यालाही फिका पाडतो.
मेरवानची इतर बेकरी उत्पादने जसे मऊ पुडिंग, मावा समोसा, वेगवेगळ्या पेस्ट्रीज आणि अंड्याची भुर्जी – ऑम्लेट हे देखील येथील विशेष पदार्थ आहेत.
डिजिटल युगातील ‘फक्त रोखी’त व्यवहार करण्याचा मेरवानचा बाज आहे. आज आपण खिशात पाकीट न ठेवता फक्त मोबाइल घेऊन बाहेर पडतो. प्रत्येक टपरीवर ‘क्यूआर कोड’ स्कॅन केला जातो. पण मेरवानमध्ये आजही काऊंटरवर पाटी दिसते — “ओन्ली कॅश”. डिजिटल पेमेंट्स स्वीकारण्यास त्यांचा नकार, हा त्यांच्या तत्त्वाचा आणि जुन्या पद्धतीचा एक भाग आहे. खिशातून सुट्टे पैसे काढून बिल देण्याचा तो जुना फील आजच्या पिढीला खूप आकर्षित करतो. तसेच, मुंबईच्या महागाईच्या काळातही येथील दर अतिशय सामान्य आहेत. सामान्यातील सामान्य माणूसही इथे पोटभर नाश्ता करू शकतो, हे याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य आहे.
‘बी मेरवान’चे खरे आकर्षण हे केवळ तिथल्या अन्नात नाही, तर तिथल्या ‘निवांतपणात’ आहे. आजचे कॅफे आपल्याला वाय-फाय देतात जेणेकरून आपण लॅपटॉप उघडून कामात बुडून जावे. पण मेरवान आपल्याला मोबाइल बाजूला ठेवून, समोरच्या अनोळखी माणसाशी ‘चाय पे चर्चा’ करायला भाग पाडतो. बदलत्या मुंबईच्या चेहऱ्यावर मेरवान म्हणजे भूतकाळाची एक सुंदर आणि गोड आठवण आहे!
जर तुम्ही अजूनही इथे गेला नसाल, तर एखादी सकाळ स्वतःसाठी काढा, खिशात थोडे सुट्टे पैसे ठेवा आणि ‘बी मेरवान’च्या त्या ऐतिहासिक बाकावर बसून चहाचा आस्वाद नक्की घ्या! मी तर नागपूरहून मुंबईला गेले की, मुलांसोबत आवर्जून ‘बी मेरवान कॅफे’ला जाते. मला तिथे बसून चहचा घोट आणि बन-मस्काचा आस्वाद घेत विविध बहुढंगी, बहुरंगी लोकांना न्याहाळणे खूप आवडते.
हेही वाचा – गोष्ट एका ‘व्हेज अंडाकरी’ची!
एकदा एक पारशी म्हातारे जोडपे आमच्या बाजूच्या टेबलवर बसून एकमेकांशी काहीतरी बोलत होते. त्यांची ती भाषा ऐकून मला ते कानाला छान वाटल्यामुळे माझी उत्सुकता वाढली. मला त्यांच बोलणं फारसं काही ऐकायला येत नव्हतं, परंतु त्यांचा जो काही थोडा फार संवाद कानावर पडत होता, ते ऐकायला खूप मस्त वाटत होतं. माझा मुलगा मला डोळ्याने दटावत असतांनाही मी माझी खुर्ची मुद्दाम थोडी त्यांच्या बाजूने बाहेर सरकवली. ते पाहून बहुदा माझे त्यांच्या गप्पांकडे लक्ष आहे, असं त्यांच्यातल्या वयस्कर स्त्रीला वाटले असावे… कारण, तिने आपल्या नाकावरील चष्मा बोटाने खाली करून माझ्याकडे पाहिलं आणि एक गोड स्माइल दिलं. तिला हसताना पाहून त्या बाबाजीने पण मागे वळून पाहिलं आणि मला आपला हात वर करून हायं केलं! त्यांचा हा प्रतिसाद पाहून मला खूप आनंद झाला.
त्यांच्या बाजूच्या टेबलवर एक जोडपं लहान मुलासह तिथे रोज चार वाजता फक्त चहा आणि बन-मस्का पाव खायला येतं. त्यांच्यासोबत असलेल्या लहान मुलानेच मला सांगितलं. आहे की नाही मजा? या कॅफेमध्ये माणसं अनोळखी असली तरी, एकमेकांशी सहज संवाद साधतात. मेरवानमध्ये अशी बरीचशी लोकं तिथे येतात आणि काही क्षणांपुरतं का होईना, आपलं सर्व टेन्शन बाजूला ठेवून त्या अनोख्या दुनियेत हरवतात! त्या अर्ध्या-पाऊण तासात लोकांचा मनावरील ताण मेरवानच्या जिंदादिल वातावरणात नक्कीच कमी होत असावा, नाही का?
बी मेरवानसारख्या मुंबईतील अशा बऱ्याच इराणी कॅफेंबद्दल मी खूप ऐकलं आहे. मुंबईत अशा वेगवेगळ्या ठिकाणी जाऊन निरनिराळ्या लोकांना अनुभवणे म्हणजे एक विलक्षण आनंददायी गोष्ट आहे. आता यापुढे मी परत जेव्हा मुंबईला जाईन, तेव्हा बी मेरवानसारखेच नवीन कॅफे शोधून काढेन, जिथे मला माझ्या विरंगुळ्याचे क्षण आणि आवडीचे विषय मिळतील. मला तो अनुभव परत परत घ्यायला नक्कीच आवडेल.
