पूर्वार्ध
“दुकानात सफाई कामासाठी त्वरित मुलगा पाहिजे”
ही पाटी वाचून तो दुकानात शिरायला लागला तसं सिक्युरिटी गार्डने त्याला अडवलं
“काय पाहिजे?”
त्याने शांतपणे बोर्डाकडे बोट दाखवलं. गार्ड समजला. आत हात दाखवून म्हणाला,
“राजूशेठ समोरच बसलेत, त्यांना भेटून घे…”
अस्वस्थ मनाने तो आत शिरला. समोरच काऊंटरवर राजूशेठ कस्टमरकडून पैसे घेण्यात गुंतले होते. कस्टमर गेल्यावर त्यांची नजर त्याच्यावर पडली.
“बोला.”
“ते… तुम्हाला सफाईकामासाठी मुलगा पाहिजे आहे ना?”
“हो. तू करणार आहेस का?”
त्याने मान डोलावली. राजूशेठने त्याच्याकडे निरखून पाहिलं. पंधरा-सोळा वर्षांचा गोरागोमटा स्मार्ट मुलगा. कपडे मात्र साधारण होते. दुकानाच्या सफाईकामासाठी योग्य आहे, असं त्यांना वाटेना… पण तीन दिवसांपासून सफाईसाठी माणूस नव्हता. त्यामुळे दारी आलेल्या माणसाला परत पाठवणे, त्यांना योग्य वाटत नव्हतं.
“तुझं नाव?”
“प्रदीप.”
“वडील काय करतात?”
“रिक्षा चालवतात.”
“कुठे रहातोस?”
“समता नगर…”
“ठीक आहे. तीन हजार देऊ तुला महिन्याला. खाडे करायचे नाहीत. खाड्याचे पैसे आम्ही कापून घेतो…”
“हो चालेल,” तो म्हणाला
तेवढ्यात ग्राहक आल्यामुळे राजशेठ ओरडून म्हणाले, “अरे भास्कर… याला दुकान दाखवून दे. काम समजावून सांग.”
भास्कर आला, त्याने प्रदीपला ते तीन मजली भव्य दुकान दाखवलं.
“तुला सकाळी आठ वाजताच यावं लागेल. फ्लोरिंग, काचेची कपाटं, काऊंटर्स, वॉशरूम… सगळं साफ करावं लागेल. हे कपड्यांचं दुकान आहे. इथे थोडीही धूळ चालत नाही. ग्राहक येताना धूळ घेऊन येतात… त्यामुळे वारंवार झाडू मारणं, कपड्याने पुसणं करावं लागतं. रात्री आठनंतरच तुला घरी जाता येईल…”
हेही वाचा – एप्रिल फूल… कोणी कोणाला केले?
प्रदीपने मान डोलावली.
“जा आता. सकाळी आठ वाजताच ये.”
प्रदीप गेला. त्याला जाताना पाहून राजूशेठला परत एकदा तो सफाईकामाला योग्य नाही, असंच वाटून गेलं.
“ठीक आहे… पाहू दोनचार दिवस… नाही पटला तर हाकलून देऊ,” ते मनाशीच बोलले.
प्रदीप दुसऱ्या दिवशी आला. त्याने काम करायला सुरुवात केली, पण त्याने कधीच सफाईचं काम केलेलं नाही, हे त्याच्यासोबत आलेल्या नोकरांच्या लक्षात आलं. ते त्याला वारंवार सूचना देऊ लागले. दहा वाजले. दुकान उघडण्याची वेळ आली तरी त्याची सफाई झाली नव्हती. ते तरी बरं शेठ अकरा वाजता यायचे. नाहीतर त्यांनी प्रदीपला फाडून खाल्लं असतं. दुकान सुरू झालं. साडेअकराला भास्कर वॉशरूमकडे जायला निघाला तर, वॉशरूमच्या दाराजवळ बसून प्रदीप रडत होता.
“काय रे काय झालं? का रडतोय?”
“नाही. काही नाही…” प्रदीपने डोळे पुसले.
“तुला काम जमत नाही, असं मनोज सांगत होता. कधी काम केलं नाही वाटतं?”
“नाही…”
“गरिबी वाईट असते बाबा. काहीही कामं करायला लावते. जमेल जमेल…. तीन-चार दिवस हाल होतील. मग सवय होऊन जाईल. काही रडू नको. घरी कोण काम करतं?”
“आई आणि बहिण.”
“तरीच! कळलं ना कसा त्रास होतो ते?”
प्रदीपने मान डोलावली.
दुपारी भास्कर कस्टमर नाही, असं पाहून जेवायला बसला; त्याचं लक्ष प्रदीपकडे गेलं.
“काय रे जेवायचं नाही का?”
प्रदीपने नकारार्थी मान हलवली.
“का? डबा नाही आणला का?”
“नाही.”
“ये मग इकडे… आपण दोघंही जेवू.”
“नको. मला भूक नाहीये…”
“अशी कशी भूक नाही. सकाळपासून काम करतोय. चल मुकाट्याने ये खायला…”
तेवढ्यात दोन सेल्समनही डबा घेऊन आले. प्रदीपचा डबा नाही, हे पाहून त्यांनी भाजी आणि दोन दोन पोळ्या प्रदीपला एका ताटलीत काढून दिल्या. भूक नाही म्हणणाऱ्या प्रदीपने पाच पोळ्या खाल्ल्या.
“उद्यापासून डबा आणत जा. काय!” भास्करने दम भरला.
“ते… आई आजारी असते, त्यामुळे आणता येत नाही”
तिघा सेल्समननी एकमेकांकडे पाहिलं. एक जण म्हणाला, “काळजी करू नको. आम्ही आणत जाऊ तुझ्यासाठी सुद्धा…”
प्रदीप काही बोलला नाही. पण त्याचे डोळे भरून आल्याचं भास्करच्या लक्षात आलं.
चार-पाच दिवस प्रदीपला काम जमत नाहिये, हे पाहून बाकीच्या सेल्समननी त्याला बरीच मदत केली. कुणी काऊंटर पुसून घेतले, कुणी काचेची कपाटं साफ केली, तर कुणी पंखे, लाइट्स… आठवडाभरात प्रदीपला बऱ्यापैकी काम जमायला लागलं. पण बाकीच्यांनी मदत करणं सोडलं नाही. राजूशेठला ही गोष्ट माहीत नव्हती, त्यामुळे प्रदीपच्या कामावर ते समाधानी होते. भास्करला त्यांनी दोन-तीनदा त्याच्याबद्दल विचारलं, तेव्हा भास्कर म्हणाला, “चांगला आहे पोरगा कामाला… मेहनती आहे.”
लग्नाचा सीझन होता. ग्राहकांची वर्दळ प्रचंड वाढली. प्रदीपचं कामही वाढलं. वारंवार दुकान झाडणं, पुसणं यात दिवस कसा निघून जायचा कळायचं नाही. पंधरा दिवस झाले आणि अबोल प्रदीप दुकानात रुळला. आता तो मोकळेपणाने बोलत होता. फुरसत असली की, तो सेल्समनना मदत करायचा. ढिगाने पडलेल्या साड्या, बेडशिट्सच्या घड्या करून ठेवायचा. ग्राहकांना पसंत न पडलेले रेडिमेड कपडे बॉक्सेसमध्ये व्यवस्थित पॅक करुन ठेवायचा. त्याच्या या मदतीमुळे सेल्समन त्याच्यावर खूश होते.
महिना झाला. राजूशेठने प्रदीपच्या हातात तीन हजार ठेवले, तेव्हा प्रदीपचे डोळे भरून आल्याचं त्यांना जाणवलं.
“काय रे काय झालं?”
“काही नाही. पहिला पगार आहे ना म्हणून…”
त्याने डोळे पुसले. शेठजींना आठवलं या महिन्यात प्रदीपने एकही दिवस खाडा केला नव्हता. उलट, सीझनमुळे कधी रविवारीही दुकान सुरू असायचं तेव्हा तो स्वतःहून दुकानात येऊन काम करायचा. त्याच्या कामावर खूश होऊन राजूशेठने त्याचा पगार चार हजार करायचं ठरवलं.
सोमवार उजाडला. राजूशेठ दुकानात आले. देवांच्या फोटोंची पूजा करून ते कॅश काऊंटरवर बसत नाही, तोच प्रदीप त्यांच्याकडे आला आणि नमस्कार करून म्हणाला,
“शेठजी, माझे बारावीचे क्लासेस पुढच्या आठवड्यापासून सुरू होताहेत तर, मी हा आठवडाच काम करू शकणार आहे…”
शेठजींना धक्का बसला.
“अरे पण, तू दुकानात काम करूनही क्लासेस करू शकतोस. संध्याकाळी लवकर सोडत जाऊ आपण तुला…”
“नाही शेठजी, क्लासेस सकाळी आणि संध्याकाळीही असतात”
आता मात्र शेठजी रागावले. आता पुन्हा दुकानाच्या सफाईसाठी मुलगा बघणं आलं. याच गोष्टीचा त्यांना तिटकारा होता. पैसा देऊनही माणसं टिकायची नाहीत. काही तर ॲडव्हान्स घेऊन पळून जायची. दुकान चालेल की नाही, यापेक्षा माणसं टिकतील की, नाही याचीच चिंता शेठजींना लागून रहायची. प्रदीप टिकेल, असं त्यांना वाटत होतं. शिवाय, त्याचं कामंही त्यांना आवडलं होतं.
हेही वाचा – कडक उन्हाच्या झळा अन् माणुसकीचा ओलावा
“तुला असं एकच महिना काम करायचं होतं तर, तसं बोलला का नाहीस? आता या आठ-दहा दिवसाचा पगार तुला मिळणार नाही आणि नवीन माणूस येईपर्यंत तुला काम करावं लागेल…” ते रागावून म्हणाले.
प्रदीप हसला… “काही हरकत नाही शेठजी. तुम्हाला माणूस मिळेपर्यंत मी दुकान सोडून जाणार नाही.”
शेठजींना आश्चर्य वाटलं. एक एक दिवसाच्या पगारासाठी भांडणारी, खाड्याचे पैसे कापले म्हणून वाद घालणारी माणसं त्यांनी बघितली होती. या पोराने तर सहजगत्या त्यावर पाणी सोडलं होतं. तरुण पोरांना अशीही पैशांची किंमत असते कुठे?
नशिबाने शेठजींना दुसरा माणूस लगेच मिळाला. पण तो चार हजार पगारावर अडून बसला. शेवटी राजूशेठना त्याचं ऐकावं लागलं. येत्या सोमवारपासून तो कामावर येणार होता.
सोमवार उजाडला. शेठजी दुकानात आले. अजून ग्राहकांची वर्दळ सुरू व्हायची होती. प्रदीपला आलेला पाहून त्यांना आश्चर्य वाटलं… “काय रे विचार बदलला की काय तुझा?”
प्रदीप हसून म्हणाला, “नाही शेठजी. या नवीन दादांना काम समजावून सांगायला आणि सगळ्यांना शेवटचं भेटून घ्यायला आलोय.”
“बरं बरं…”
प्रदीप आणि तो नवीन माणूस आत गेला. शेठजी खुर्चीवर बसत नाहीत, तोच एक आलिशान कार दुकानासमोर उभी राहिली. आजची सकाळ एका दांडग्या ग्राहकाने सुरू होणार याचा शेठजींना आनंद झाला.
