Author: प्रदीप केळुस्कर

पूर्वार्ध ऑफिसमधून कविता बाहेर पडली. आपल्या कायनेटीकवर बसता बसता मनात म्हणाली… या महिन्यात तरी ते ‘चार दिवस’ येऊ नयेत. गेली अठरा वर्षे आपण हेच म्हणतोय… पण ते ‘चार दिवस’ पाठ सोडत नाहीत. आता आपला धीर सुटत चाललंय… किती वर्षे वाट पाहायची? लग्न होऊन इतकी वर्षे झाली… आता वयाची 41 वर्षे संपली. घरी सासू, नणंद… माहेरी आईबाबा वाट पहातायत… काही बातमी येईल म्हणून! पण महिन्याचे चार दिवस पाठ सोडतं नाहीत. डॉक्टर सल्ला घेऊन झाला… उपाय करून झाले… सासूबाई नवस बोलतात… पण व्यर्थ! गाडी घरासमोर उभी करून ती घरात आली. वॉशरूममध्ये गेली. पण ती बाहेर आली… निराश झालेली. या महिन्यात सुद्धा… पुण्याच्या…

मी सुमन मावशीच्या प्लॅटमध्ये बसलो होतो. ऑर्थोपेडिक सर्जनकडे मावशीला न्यायचे होते. तिच्या गुडघ्याचे ऑपरेशन करावे लागणार होते. घरी मावशी एकटी. तिचे यजमान चार वर्षांपूर्वी देवाघरी गेले. त्यांना मुलबाळ नव्हते. मावशीचे यजमान मोठ्या कंपनीत नोकरीला होते, मावशी शिक्षिका म्हणून निवृत्त झाली होती. मुंबईतील ही अख्खी बिल्डिंग त्यांची होती. भरपूर भाडे येत होते. खूप संपत्ती होती, पण पैसे खर्च करणे तिच्या जीवावर येई. प्रत्येक रुपयासाठी ती वाद घालायची. आता ऑपरेशनसाठी लागणाऱ्या खर्चासंबधी बोलायला मी आलो होतो. मावशी – तू विचारलंस का हॉस्पिटलमध्ये खर्चाचं? आधीपासून कोटेशन घे, नाहीतर मुंबईतील हे डॉक्टर्स लुबाडतात पेशन्टना… मी – होय, मी सगळी चौकशी करून आलोय. एकाच गुडघ्याचे…

आज सचिनचा वाढदिवस. त्याचे बाबा पेपर वाचत होते, आई चहा गाळत होती. एवढ्यात फोन वाजला. सचिनच्या बाबांनी म्हणजे जयंतरावांनी फोन उचलला. सचिनची मामी फोनवर होती… “आज सचिनचा वाढदिवस ना… म्हणून फोन केला, कितवा वाढदिवस?” “अग, अठ्ठवीस संपली, आजपासून एकूणतीसावे सुरू.” “मग ताईंना म्हणावे, आता वाट कसली बघताय… सून आणा म्हणावं…” “हो, आता आणणारच. एक काम कर, तिच्याशीच बोल! सुमन… फोन घे.” चहाचे तीन कप भरून टेबलावर ठेवून सुमनताईने फोन कानाला लावला. “हो गं जया… ऐकते आहे मी. आता लग्नाचे पहायलाच हवे, तू पण लक्ष ठेव…” “नोकरीवालीच हवी का?” “तसं काही नाही. नोकरीवाल्या केल्या की, त्यांचं संसाराकडे आणि नवऱ्याकडे दुर्लक्ष… मला…

मधूची घाई झाली होती. आज रात्री दहा पर्यटक यायचे होते. आबांनी त्याला बोलावून सांगितले होते, “राती धा लोका येतत, तीन जोडपी आसत… बाकी चार कॉमनमध्ये. सगळे रूम तयार ठेव, लादी पुसान घे. संडास साफ करून ठेव, गादी झाडून ठेव, नवीन चादरी आणून ठेव कपाटातले… बाथरुमात पाणी येता काय, नाय बघ…. नवीन साबण ठेव!” एक नाय दोन… कामेच कामे. या पर्यटन लॉजमध्ये मधू एकटाच सर्व पहाणारा. मालक आबा नुसत्या ऑर्डरी सोडणार आणि कामे झाली नाहीत तर, शिव्या देणार. आबांची बायको – बाई, मधे मधे ती बोलवणार,  ‘दुकानातून हे आणून दे…’, ‘ते याला पोचव.’ मधूला पाच वाजता शाळेच्या बाजूला जायचे असते, कारण…

पहाटेचे पाच वाजले, तसे काशिनाथरावांना जाग आली. ही त्यांची रोजचीच वेळ. आता उठून काय करायचे, हा त्यांच्यापुढे प्रश्न. बेडरूममध्ये मुलगा प्रमोद आणि सून प्रणिता, नातू आदर्श झोपलेले. काशिनाथराव आणि त्त्यांची पत्नी हॉलमध्ये… त्यांच्या पत्नीला गुडघेदुखी असल्याने ती कोचावर आणि खाली चटईवर काशिनाथराव. काशिनाथराव चुळबूळ करत पडून राहिले. त्यांना माहीत होतं, यावेळी आपण उठलो तर सर्वांच्या तोफखान्याला तोंड द्यावे लागेल. त्यापेक्षा शांत पडून राहावे. चहाचा वास आला की, हळूच उठावे, कोणी चहा दिला तर गुपचूप घ्यावा. आपली परिस्थितीच तशी आली आहे किंवा घरातील इतरांनी आपली परिस्थिती घरातील झाडूसारखी केली आहे. काशिनाथरावांनी नि:श्वास टाकला. पैसे न कमवणाऱ्या म्हाताऱ्याची परिस्थिती ही अशीच. काशिनाथरावांची…

शाळा सुटली तसा गणेश आपल्या मोपेडवरून घरी निघाला. आज येताना काय आणायला घरून सांगितले आहे, हे तो आठवू लागला. आईने येताना केळी आणायला सांगितलेली, कारण उद्या एकादशीचा तिचा उपवास… अर्पिताने कन्येसाठी बिस्किट्स आणायला सांगितलेली, कारण सकाळी दूध बिस्किट्स खाऊन ती शाळेत जाते… बाबांच्या पोटात अधूनमधून दुखतं, त्याना अँटासिड्सची बाटली… आणि आपले कपडे परवा इस्त्रीला दिले होते, ते घ्यायचे होते… गणेशने केळी घेतली, बेकरीमध्ये जाऊन कन्येच्या आवडीची बिस्किट्स घेतली, मेडिकलमध्ये जाऊन वडिलांसाठी औषध घेतलं, इस्त्री केलेले आपले कपडे घेतले. एवढ्या सर्व गोष्टी मोपेडच्या डिकीत घालून गणेश घरी आला. नेहेमी बाहेरच्या बाकावर बसून पुस्तक वाचणारे त्याचे बाबा आज तेथे नव्हते, म्हणून त्याला…

वासंतीताई सैरभैर झाल्या होत्या… ‘आत्ता जाऊन येते,’ म्हणून सांगून गेलेली आशा दीड तास उलटला तरी आली नव्हती! काळोख पसरू लागला होता आणि वासंतीताईंना टॉयलेटला जायचं होतं. त्यांना मदतीशिवाय चालता येत नव्हतं. परत परत त्यांचे लक्ष पार्कच्या गेटकडे जात होतं… आशा येईल आणि आपल्याला टॉयलेटला नेईल म्हणून त्या गेटकडे पाहात होत्या. मोठा नि:श्वास सोडत होत्या… त्यांची ही परिस्थिती पाहून त्यांच्याच वयाची एक स्त्री पुढे आली… “तुम्हाला काही हवं आहे काय?” त्या स्त्रीचा त्यांना एकदम आधार वाटला… “होय हो… मला आधाराशिवाय चालता येत नाही. माझी मदतनीस आशा… ‘पाच मिनिटांत येते, म्हणून गेली ती आलेलीच नाही. मला टॉयलेटला जायचंय हो… नाहीतर गडबड होईल…”…

खूप वर्षांनी कोकणात आलो. बारा वर्षांपूर्वी कोकण सोडले आणि मराठवाड्यातील वर्तमानपत्रात उपसंपादक म्हणून रुजू झालो. अर्थात, कोकणातील घडामोडींवर सुद्धा लक्ष होतेच, पण जास्त भर मराठवाडा. या भागातील अनेक पत्रकार, संपादक मित्र होतेच, शिवाय, अनेक सर्वसामान्य लोक सुद्धा अजून संपर्कात होते. अधूनमधून पत्रकारांच्या मीटिंग्स व्हायच्या. त्यावेळी पण मित्रमंडळी भेटायची. यावर्षी मुद्दाम वेळ काढून आंबे खायला म्हणून कोकणात आलो. रत्नागिरी भागात बरीच मित्रमंडळी होती, म्हणून मुक्काम रत्नागिरीत ठेवला. मी येणार हे कळताच मिलिंदने मला फोन लावला… “पम्या, सरळ पावसमध्ये यायचं. माझं मोठ्ठं घर आहे… माझी घरची पन्नास आंबा कलमे आहेत… हवे तितके आंबे खा. माझी चारचाकी आहे, तेव्हा तुला वाटेल तिथे फिरू.”…

गोरेगाव मेट्रो प्लॅटफॉर्मवर मी उभी होते. दुपारची वेळ. फारशी गर्दी नव्हती. वाट पहात असताना अचानक बाजूला लक्ष गेले. संकेत आहे का तो? थोडा रोडावला होता. पण तो निश्चित संकेतच… मी त्याच्या जवळ गेले आणि हळूच म्हणाले, “संकेत…” तो चटकन वळला. “कल्पू तू? आज इथे?” “मी मावशीकडे आले होते, परत चालले… तू?” “माझा जॉब इथेच आहे… रोजची हीच वेळ माझी घरी जायची.” “घरी? आई बरी आहे का रे तुझी?” “आई गेली गेल्यावर्षी…” “अरेरे! पण तशी चांगली होती ना ती… काय झाले?” “माझी काळजी तिला… माझं लग्न होत नाही आणि मला नोकरी पण मिळत नव्हती त्यावेळी…” “चल कॉफी घेऊ… इथे छान कॅफे…

आईचा साठावा वाढदिवस म्हणून समीराने आठ दिवसांची रजा घेतली आणि पुढील आठ दिवस आईसोबत घालवायचे हे तिने निश्चित केले. ती नवऱ्याला म्हणाली, “सुबोध, मी आठ दिवस रजा घेते आहे.” “का? अचानक? बरे वाटतं नाही की नोकरीचा कंटाळा आला?” “नोकरीचा कंटाळा करून कसे चालेल? नोकरी मिळावी, पैसे मिळावे म्हणून तर एवढी वर्षं शिक्षण घेतले.” “मग?” “अरे, आईला पुढील शनिवारी साठ वर्षं पूर्ण होत आहेत, घरी एकटी आहे ती… बाबा गेल्यापासून एकटी झाली आहे, विवेक पण हॉस्टेलमध्ये आहे.” “विवेक पण येणार आहे काय?” “तो पण येईल. नाहीतरी आई वेडाच आहे तो… तुला पण जमले तर पोहोच ना शनिवारपर्यंत…” “मी बघतो… शुक्रवारी रात्रीच्या…