Author: प्रदीप केळुस्कर

आईचा साठावा वाढदिवस म्हणून समीराने आठ दिवसांची रजा घेतली आणि पुढील आठ दिवस आईसोबत घालवायचे हे तिने निश्चित केले. ती नवऱ्याला म्हणाली, “सुबोध, मी आठ दिवस रजा घेते आहे.” “का? अचानक? बरे वाटतं नाही की नोकरीचा कंटाळा आला?” “नोकरीचा कंटाळा करून कसे चालेल? नोकरी मिळावी, पैसे मिळावे म्हणून तर एवढी वर्षं शिक्षण घेतले.” “मग?” “अरे, आईला पुढील शनिवारी साठ वर्षं पूर्ण होत आहेत, घरी एकटी आहे ती… बाबा गेल्यापासून एकटी झाली आहे, विवेक पण हॉस्टेलमध्ये आहे.” “विवेक पण येणार आहे काय?” “तो पण येईल. नाहीतरी आई वेडाच आहे तो… तुला पण जमले तर पोहोच ना शनिवारपर्यंत…” “मी बघतो… शुक्रवारी रात्रीच्या…

भाग – 3 प्रणिता नांदेची फेसबुक पोस्ट पाहून वंदनाने एस ए (Struggler Actors) हा व्हॉट्सॲप ग्रुपच्या ॲडमिन मनीषला फोन केला आणि नंतर व्हॉट्सॲप ग्रुपवर याची माहिती पोस्ट केली. तेव्हा तिचा मोबाइल नंबर मिळाला. तिने फेसबुक पोस्टमध्ये लिहिले होते – “आज माझा या जगातील शेवटचा दिवस, मी पुरती निराश झाले आहें, आईवडिलांशी भांडून मी मुंबईत आले… पण माझा लोकांनी गैरफायदा घेतला. कामे मिळत नाहीत, माझ्याकडे पैसे नाहीत…. अलविदा!” याची माहिती पोलिसांना दिल्यावर त्यांनी मोबाइल नंबरवरून तिचा पत्ता शोधला. वाशीच्या सेक्टर 20मध्ये ती रहात होती. पोलिसांनी तिची चाळ शोधून काढली. घराचे दार आतून बंद केलेले होते. पोलिसांनी धक्के मारून दार उघडले. कॉटवर…

भाग – 2 आज शूटिंग नसल्याने वंदना सकाळी निवांत आठ वाजता उठली. गेले पाच दिवस तिला सहाच्या शूटिंगसाठी जावं लागे… तिच्यासारख्या नवीन ॲक्ट्रेसना तर वेळेत हजर रहावंच लागे. कॉफी पिता-पिता तिने आधी आपला एस ए (Struggler Actors) हा व्हॉट्सॲप ग्रुप ओपन करून बघितला. त्यानंतर तिने फेसबुक ओपन केलं आणि ती पोस्ट पाहू लागली. एवढ्यात तिचे लक्ष एका फोटोकडे गेलं, बेडवर पडलेल्या एका तरुणीचा फोटो होता, मुलगी अस्ताव्यस्त पडली होती. वंदनाने निरखून पाहिले आणि ती मनात म्हणाली, “अरे, ही तर प्रणिता नांदे!” तिने लिहिलेला मजकूर वाचून तिला धक्का बसला. प्रणिताने लिहिले होते – “आज माझा या जगातील शेवटचा दिवस, मी पुरती…

भाग – 1 सकाळी आठ वाजता वंदनाला जाग आली, तिला आज शूटिंगला जायचं नव्हतं, नाहीतर गजर लावून उठायची तिला सवय. गेले पाच दिवस तिला सहाच्या शूटिंगसाठी हजर राहावं लागे… सेटवर सहा वाजता पोहोचायचं तर, तिला पाचची ट्रेन पकडावी लागे. तिचा सीन कधी कधी रात्री आठ वाजता यायचा, कधी यायचा पण नाही, पण तिच्यासारख्या नवीन ॲक्ट्रेसना हजर रहावंच लागे. दिलेले कपडे घालून दिवसभर तिथे बसायचे, जेवायचे. सोबतच्या कनिष्ठ कलाकारांबरोबर गप्पा झोडायच्या. कंटाळा आला की, एखादी सिगरेट ओढायची… एवढे करून दिवसाला जेमतेम अडीच हजार रुपये हातात यायचे. रात्री उशीर झाला तर टॅक्सी करून यावे लागे, म्हणजे त्याच्यात सहाशे-सातशे रुपयांची फोडणी. रात्रीचे जेवण…

अर्जुन कॅन्टीनमध्ये बसून कॉफी पित होता. एका हातात सिगरेट होती. सिगरेटचा एक झुरका आणि एक घोट कॉफी सुरू होतं. इतक्यात अलका समोर येऊन बसली. “काय कसला विचार चाल्लाय?” “दोन दिवस बंक मारायचा…” “कुठे? ट्रेकिंग की मॅरेथॉन?” “ट्रेकिंग नाही आणि मॅरेथॉन नाही, वारीला जावं म्हणतोय?” “वारीला? आणि तू?” “का?” “अरे पक्का नास्तिक तू! कुठल्या देवळात कधी जात नाहीस…” “मग तुला काय वाटलं मी आस्तिक झालोय? मी बदललो नाही…” “मग?” “हे बघ, आपला विश्वास असो वा नसो, पण लाखो वारकरी वारीत येतात ना! मनोभावे विठ्ठलचा जयघोष करतात… पंढरपूरच्या दिशेने पायी जातात. बरोबर त्यांचा छोटा संसार असतो. तुळस असते… कुत्रा असतो… हे वारकरी…

उत्तरार्ध शहरातल्या दहा मजली हॉस्पिटलच्या सहाव्या मजल्यावर वर्दे आजोबा ॲडमिट होते. त्यांना कुणीच भेटायला येत नव्हते, म्हणून हॉस्पिटलमधील स्टाफला आश्चर्यच वाटत होते. रसिका नर्सला त्या 80 वर्षांच्या वर्दे आजोबांबद्दल आत्मीयता होती आणि कुतूहलही. रसिकाने एकदा त्यांच्या बेडखालील छोटी बँग उघडली. त्या बॅगेत आजोबांचे दोन-तीन कपडे आणि काही वर्तमानपत्रांतील कात्रणे होती. एका कात्रणात वर्दे आजोबांच्या सत्काराचा फोटो होता. तिने चटकन मोबाइल काढला आणि त्याचा फोटो घेतला आणि वर्दे आजोबांचाही. नंतर हे दोन्ही फोटो तिने सोशल मीडियावर पोस्ट केले. मध्यरात्री दोन वाजेपर्यंत दोन हजारांपेक्षा जास्त लोकांनी पोस्ट पाहिली होती आणि अनेकांनी मेसेज टाकले होते. वर्दे आजोबा हे पेशाने शिक्षक होते. दुसऱ्या दिवशी त्यांचे माजी…

पूर्वार्ध त्या दहा मजली हॉस्पिटलच्या सहाव्या मजल्यावर नेहेमीप्रमाणे गडबड सुरू होती. पेशन्ट ॲडमिट होत होते, काही बरे होऊन बाहेर पडत होते. काही हे जग सोडून जात होते. नर्सेस, वॉर्डबॉईज इकडून तिकडे धावत होते. डॉक्टर्स या पेशन्टकडून त्या पेशन्टकडे जात होते… रसिका नर्स प्रत्येक पेशन्टचे ब्लडप्रेशर घेत होती, नाडी चेक करत होती, ऑक्सिजन लेव्हल पहात होती. एकएक पेशन्ट करत करत ती त्या आजोबांच्या जवळ आली… “काय वर्दे आजोबा? कसं वाटतंय?” आजोबानी हात वर केला आणि जणू ‘मी बरा आहे,’ असे सांगितले. “भूक लागली काय? मोसंबी ज्युस आणू का?” वर्दे आजोबानी मान हलवली. तशी रसिका पटकन बाहेर गेली आणि कॅन्टीनमधून ज्युस घेऊन…

भाग – 2 साईनाथ नाट्यमंडळाने संगीत नाट्य स्पर्धेत ‘संगीत मत्स्यगंधा’ नाटक सादर केलं. नाट्यमंडळाचा दिग्दर्शक सुदर्शन याने देवव्रत भूमिका साकारली. तर, ज्योतीने सत्यववती, अरुणने चंडोलच, मनोजने पराशरची भूमिका केली. विशेष म्हणजे, स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर झाले तेव्हा या नाट्यमंडळाचा प्रमुख प्रतिस्पर्धी नटराज ग्रुप, जो दुसऱ्या शहरातील होता, त्यांनी पण यंदा ‘मत्स्यगंधा’ हेच नाटक स्पर्धेत उतरविले होते. आधी साईनाथ नाट्यमंडळाचे नाटक झाले आणि नंतर नटराज ग्रुपचे होणार होते. प्रयोग उत्तम झाला पण सुदर्शन आपल्या अभिनयावर खूष नव्हता. नटराज नाट्य ग्रुपचा ‘मत्स्यगंधा’चा प्रयोग होणार होता, त्याला जायचे ठरले होते. त्यानुसार ही मंडळी पुन्हा जमा झाली एक ट्रॅव्हलर घेऊन तिथे गेली. सुदर्शन आणि बाकी…

पूर्वार्ध साईनाथ नाट्यमंडळाची वार्षिक बैठक. ऑगस्ट महिन्यातील संध्याकाळ. बाहेर रिमझिम पाऊस सुरू होता. मंडळाचा दिग्दर्शक सुदर्शन याच्यासह मनोज, अरुणा, ज्योती, उदय, वासंतीबाई, सदानंद हजर होते. संस्था संगीत  नाटकं करण्यात प्रसिद्ध होती. दरवर्षी शासनाच्या संगीत नाट्यस्पर्धेत भाग घेऊन मग त्याचे प्रयोग अनेक ठिकाणी होत असत. संस्थेने अनेक नाटके सादर केली आणि बक्षिसे मिळविली. यंदा कुठले संगीत नाटक करावे, यासाठी बैठक होती. सुदर्शनने मागच्या काही वर्षांतील संस्थेने केलेल्या नाटकंचा आढावा घेतला, दरवर्षी आपली संस्था प्राथमिक स्पर्धेत पहिला किंवा दुसरा नंबर मिळविते, पण अंतिम स्पर्धेत आपण पहिला नंबर मिळवत नाही, ही सल सुदर्शनने बोलून दाखवली. याबाबत काही मेंबर्सनी आपापली मते मांडली. अरुणा -…

एका न्यूज चॅनेलचा मी हेड झालो आणि पहिल्याच महिन्यात महाराष्ट्रातील विविध शैक्षणिक संस्थाचा कारभार जवळून पहाण्याचे मी ठरवले. याकरिता महिन्यातील आठ दिवस दौरे काढून विशेषतः ग्रामीण भागातील शैक्षणिक संस्थांना भेट द्यायचे ठरविले. अर्थात, माझ्या डोळ्यांसमोर आली माझी शाळा… म्हणजेच जोंधळे गुरुजींची शाळा! या शाळेत मी पहिलीपासून दहावीपर्यंत शिकलो होतो. राज्यातील एक आदर्श शाळा म्हणून पंचवीस वर्षांपूर्वी खुद्द राज्यपालांकडून आमच्या शाळेचे कौतुक झालेले. त्या वेळचे शिक्षणमंत्री सहा महिन्यांतून एकदा तरी या शाळेत येत… सोबत कुणी ना कुणी शिक्षणतज्ज्ञ असायचेच. हे विविध राज्यांतील शिक्षणातज्ञ्ज संस्थेचा कारभार पाहात, विविध उपक्रम पाहात आणि तोंडात बोटे घालत. मी शाळेत असताना म्हणजे अंदाजे तीस वर्षांपूर्वी या…