डॉ. प्रज्ञावंत देवळेकर
आपल्याकडं पेशंटला “खोकून दाखवा” म्हटलं की, तो तोंडावरच खोकतो! त्यामुळं कितीही जपलं तरी, डॉक्टरलाही विशेषत:, साथीच्या काळात संसर्गाला सामोरं जावंच लागतं… आताही तीच परिस्थिती आहे. तूर्तास चहाऐवजी काढा पितोय, नियमितपणे मास्कही वापरतोय तरी मधेच एखादा पेशंट असा काही भयंकर खोकतो की, ही सगळी कवचकुंडलं तेलुगू सिनेमात दाखवतात तशी स्लो मोशनमध्ये गळून पडतात आणि सगळे संमिश्र विषाणू जणू काही चहूबाजूंनी सपऽसपऽऽसपऽऽ आवाज करत श्वसनयंत्रणेवर हल्ला करतात…
घरी पोहोचतात घसा धरलेला असतो, मधेच खोकल्याची उबळ येते, अंगात किंचित तापही जाणवतो आणि एक मन “उद्या आराम करू,” असं म्हणतं, पण युद्धजन्य काळात किंवा छोट्यामोठ्या चकमकी सुरू असतात, तेव्हा तर आपली ‘खरी’ गरज असते, हे जाणवतं आणि डॉक्टर कार्लो उर्बानीला नमन करत मी दुसऱ्या दिवशी सकाळीच ओपीडीला हजर होतो!
कोण कार्लो उर्बानी? थांबा आज त्यांचीच गोष्ट सांगतो…
साल असावं 2003… व्हिएतनाममधील ‘हनोई’ शहरातलं एक साधं रुग्णालय आणि एका खाटेवर पडलेला रुग्ण… साधा ताप-खोकलाच होता, पण काहीतरी वेगळंही जाणवतही होतं… डोळ्यांना न दिसणारं, पण अनुभवी डॉक्टरला अस्वस्थ करणारं…
त्या खाटेजवळ उभे होते डॉक्टर कार्लो उर्बानी. इटलीत जन्मलेले पण जगभर फिरून गरिबांच्या साथीच्या रोगांशी झुंज देणारे डॉक्टर… ‘डॉक्टर विदाऊट बॉर्डर्स’चे सदस्य आणि डब्ल्यूएचओचे (WHO) तत्कालीन संसर्गरोग तज्ज्ञ.
हेही वाचा – मानसशास्त्रज्ञ ते जाहिरात क्षेत्रातील जादूगार!
रुग्णाकडं पाहताक्षणीच त्यांना जाणवलं, ‘हा साधा न्यूमोनिया नाही.’ रुग्णाची एक खोकल्याची उबळ आणि पाठोपाठ तिथला एकेक जण संक्रमित… एकेक नर्स, एकेक डॉक्टर आजारी पडू लागले. त्यांना श्वास घेणं कठीण होत होतं. औषधं घेऊनही फरक पडत नव्हता… डॉक्टर उर्बानी सतर्क झाले, पण ते घाबरले नाहीत… पळाले तर अजिब्बात नाहीत! त्यांनी WHO ला तातडीचा इशारा दिला, “हा नवा, अत्यंत संसर्गजन्य आणि प्राणघातक आजार आहे. त्वरित विलगीकरण आणि प्रवास निर्बंध गरजेचे आहेत.”
त्या एका फोन कॉलने जगाची दिशा बदलली. हनोई रुग्णालय बंद करण्यात आलं. रुग्ण विलगीकरणात गेले. विमानतळांवर तपासणी सुरू झाली… सार्स अर्थात ‘सिव्हिअर ॲक्यूट रेस्पिरेटरी सिंड्रोम’ (Severe Acute Respiratory Syndrome – SARS) या नावानं जग पहिल्यांदाच हादरलं… पण तोवर उशीर झाला होता..
रुग्णांची तपासणी करताना, त्यांना धीर देताना, त्यांचे हात धरताना विषाणू शांतपणे डॉक्टर उर्बानी यांच्या शरीरात प्रवेश करून बसला होता… एक दिवस प्रवासात असतानाच त्यांना ताप आला, पण ते घाबरले नाहीत; ते कर्तव्यनिष्ठ डॅाक्टर असण्यासोबतच जबाबदार नागरिकही होते. थायलंडमध्ये विमान उतरताच त्यांनी स्वतःच सांगितलं, “मला विलगीकरणात ठेवा. मी संसर्गजन्य असू शकतो.”
क्षणभर विचार करा, एक डॉक्टर जो स्वतःला ‘रुग्ण’ ठरवतो, कारण जग सुरक्षित राहावं!
रुग्णालयाच्या एका स्वतंत्र खोलीत ऑक्सिजनवर असताना, ते सतत विचारत होते, “इतरांना संसर्ग तर झाला नाही ना? माझ्या सहकाऱ्यांना सांगा काळजी घ्या.”
हेही वाचा – विषाची परीक्षा…
29 मार्च 2003… वय अवघं 46 वर्षे… सार्सनं त्यांचा श्वास कायमचा थांबवला. पण त्यांनी दिलेला इशारा जगाला श्वास देऊन गेला. त्यांच्या वेळी घेतलेल्या निर्णयांमुळे हजारो जीव वाचले… जागतिक साथीला आवर घालण्यात मोठी मदत झाली.
आज जेव्हा आपण साथींबद्दल,विलगीकरणाबद्दल, संसर्ग नियंत्रणाबद्दल बोलतो तेव्हा त्या संकल्पनांमागे उभा आहे, एक शांत विनम्र डॉक्टर… ज्यानं जगाला वाचवण्यासाठी स्वतःचं आयुष्य दिलं! डॉक्टर कार्लो उर्बानी, हे फक्त नाव नाही, ते कर्तव्य, करुणा आणि बलिदानाचं प्रतीक आहे!
