मोहोर

कोकणातल्या आमच्या घरातून निघायचा दिवस जसजसा जवळ येत होता, तसतसा मी अस्वस्थ होत चाललो होतो. मनाची घालमेल वाढली होती. दरवर्षी हे असंच होतं. पण यावर्षी ते जास्त गंभीर झाले होते. माई जरा जास्तच थकलेली वाटली यावर्षीच्या मे महिन्यात…

माई म्हणजे बाबांची दूरची बहीण. अकाली वैधव्य आल्याने बाबांनी तिला कायमची आमच्या घरी आणली होती. तिचा कामाचा उरक दांडगा होता. पहाटे उठून गोठा साफ करायचा, गाई म्हशींना वैरण आणि पाणी द्यायचं, पुढचं आणि मागचं अंगण सारवायचं. आंघोळ उरकून आईला स्वयंपाकघरात लागेल ती मदत करायची, दुपारी कपडे भांडी उरकून जरा आडवं होऊन वामकुक्षी घेईपर्यंत बाबा कोर्टातून यायचे. माईमुळे आईला खूप मदत झाली आजवर.

आमचा दामल्यांचा गोतावळा मोठा. पै-पाहुणा, आला गेला असे रोजचे 10-12 जण आमच्या घरी जेवायला असायचे. बाबांची वकील म्हणून पंचक्रोशीत ख्याती होती. बाबांनी एखाद्या दाव्याचे काम स्वीकारले की, विजय निश्चित याची खात्री अशिलांना असायची.

माझी अस्वस्थता माईने अचूक हेरली आणि दुपारच्या जेवणानंतर तिने मला तिच्या खोलीत बोलावून घेतले…

हेही वाचा – माणुसकीची फुले

“वसंता, अरे हे अकाली गेल्यावर दादा इथे घेऊन आला म्हणून माणूस म्हणून जगता तरी आले मला, नाहीतर सासरी मिंध्यासारखं राहावे लागते असते मला तुरुंगातील कैद्यासारखे. अरे, आल्यादिवसापासून या घरची झाले. कामात झोकून दिले. तुम्हा सगळ्यांना अंगाखांद्यावर खेळवत वाढवले. पोटच्या पोरासारखी माया दिली. तुम्ही सर्वांनी देखील मला आईप्रमाणे मान दिला. गेल्या जन्मीचे ऋणानुबंध आहेत हे, बाकी काही नाही.

आयुष्याच्या पंढरीत कष्टांची वारी आजवर न थकता करत आले. पण आता मात्र गात्रं थकली रे माझी. मी काय किंवा तुझी आई काय स्वतःसाठी नाही रे जगलो कधी… या घराच्या सुखासाठी चंदनापरी झिजत गेलो. यंदा मात्र तुझ्या डोळ्यांत माझी काळजी दिसली मला.

जगण्याचा हिशोब नाही ठेवता आला मला, पण इथून जाण्याची वेळ मात्र जवळ येत चालली आहे, एवढं निश्चित! वसंता, मला आज एक वचन दे की, मी कायमचे डोळे मिटल्यावर तू मला अग्नी देऊन माझं पुढचं सगळं कार्य करशील.”

माईच्या या अशा अचानक बोलण्याने मी क्षणभर अवाक् झालो. सुरकुतलेले तिचे हात माझ्या हातात होते आणि तिचे शुष्क डोळे माझ्या उत्तराची वाट बघताना लुकलुकत असल्याचा भास मला झाला. पुढे काय झाले मला काहीच कळलं नाही पण मी मोठ्या आवाजात माईला म्हणालो,

“माई, तू आता बोलून दाखवलेली इच्छा मी पूर्ण करीन. आज मी तुला तसं वचन देतो.”

हेही वाचा – वेटिंग लिस्ट

माई अतीव समाधानाने माझ्याकडे बघत म्हणाली,

“दादाने लावलेल्या आंब्याच्या कलमांना दरवर्षी भरभरून फळ लागायचं. दादाला खूप पैसा मिळायचा आणि आम्ही दरवर्षी आंब्याच्या मोहराची वाट बघायचो. आंबे उतरवून घ्यायचे. वेगळे करायचे. बंद खोलीत गवतावर पसरवून ठेवायचे. मजुरांकडून पेट्यांत भरून व्यापाऱ्यांना सुपूर्द करायचे. काही आंबा स्थानिक बाजारपेठेत उपलब्ध व्हायचा विक्रीसाठी.

माझ्या आयुष्याच्या कलमांना मात्र आता नव्याने जगण्याचा मोहोर येण्याची शक्यता फार कमी आहे. नवीन काही येण्याची शक्यता नसताना जुन्या शुष्क खोडाला सांभाळत जगणं एवढंच काम उरले आहे.”

माईचा हात हातात घेऊन मी सद्गदित होऊन म्हणालो,

“माई, अगं नव्याने येणारा मोहोर नसेना का, पण आजवर आमच्या आयुष्यात असलेला तुझ्या अस्तित्वाचा, तुझ्या प्रेमाचा, मायेचा, संस्कारांचा आणि शिकवणीचा मोहोर मात्र सदैव टवटवीत आणि बहरलेला रहाणार आहे. त्या मोहोराच्या सुगंधात आमच्या आयुष्याची कलमं मात्र अखेरपर्यंत आम्हाला सुख-समृद्धीची फळं देत रहाणार यात शंकाच नाही.”

हे ऐकून माईचे डोळे भरून आले आणि तिच्या ओघळलेल्या अश्रूंच्या कुशीत मी तिला देलेले वचन हळूवारपणे सामावले गेले.