मागील लेखात आपण आरोग्यदायी हस्त मुद्रा अभ्यासातून मिळणारे मानसिक आरोग्य लाभ याविषयी जाणून घेतले. या लेखात आपण योगनिद्रा अभ्यासातून निरामय मानसिक आरोग्य, याबाबत जाणून घेणार आहोत. योगनिद्रा ही खरोखरच सोपी आणि सर्वांनाच सहज जमेल, अशी बहुगुणी प्रक्रिया आहे. यामुळेच योगाभ्यासात योगनिद्रेला अनन्यसाधारण महत्त्व प्राप्त झालेले आहे.
योगनिद्रा म्हणजे काय?
योगाभ्यास करत असताना विश्रांतीसाठी शवासन अल्प कालावधीसाठी घेतले जाते. जेव्हा शवासन दीर्घ कालावधीसाठी काही विशिष्ट उद्देश साध्य करण्यासाठी घेतले जाते आणि यासाठी काही विशेष प्रक्रियांचा समावेश करण्यात येतो, तेव्हा या योगाच्या अभ्यासाला योगनिद्रा असे म्हणतात.
हेही वाचा – योगासने अभ्यासातून निरामय मानसिक आरोग्य
योगनिद्रा अभ्यासातील विशिष्ट टप्पे – संक्षिप्त कृती
योगनिद्रेचा अभ्यास एका मागोमाग एक पुढील टप्पे घेऊन केला जातो.
- आरंभ : ओंकार – गुरुवंदना करणे.
- पूर्वस्थिती : शवासन घेणे.
- संकल्प : उद्देशानुसार संकल्प करणे.
- शिथिलीकरण : संथ श्वसन करून शरीरातील सर्व अवयव आणि स्नायू शिथिल करणे.
- नियोजित कृतींची अनुभूती : संकल्पपूर्तीसाठी आवश्यक असलेल्या नियोजित कृती प्रत्यक्ष करत असल्याची जाणीव करून घेणे.
- शरीरजागृती : योगनिद्रा अभ्यास झाल्यावर शरीरातील अवयवांची सावकाश हालचाल करून शरीर जागृत करणे.
योगनिद्रा अभ्यासाचे मानसिक आरोग्य लाभ
योगनिद्रेतील शिथिलीकरणाच्या माध्यमातून साधकास शारीरिक तसेच मानसिक पातळीवर निश्चितच लाभ प्राप्त होतात. योगनिद्रा अभ्यासातून मिळणारे विविध मानसिक आरोग्य लाभ पुढील प्रमाणे आहेत –
- मन शांत आणि स्थिर होते.
- मानसिक ताणतणाव कमी होतात.
- मनाला आवश्यक विश्रांती मिळते.
- व्यसनमुक्तीसाठी योगनिद्रेचा खचितच लाभ होतो.
- योगनिद्रा निद्रानाशावर उपयुक्त उपाय आहे.
योगनिद्रा अभ्यास आवश्यकतेनुसार वेळोवेळी करणे नक्कीच हितावह आहे. योगनिद्रा अभ्यास ध्वनीमंजुषा लावून करावा. परंतु सरावाने स्वतःलाच सूचना देऊन योगनिद्रा करता येते.
हेही वाचा – आरोग्यदायी हस्त मुद्रा अभ्यासातून निरामय मानसिक आरोग्य
योगाभ्यासातील योगनिद्रा अभ्यासाची कृती आणि फायदे याविषयी सविस्तर मार्गदर्शन तसेच योगाच्या विविध अभ्यासातून मिळणारे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य लाभ याबाबत माझ्या ‘निरामय आरोग्यासाठी योगाभ्यास’ आणि ‘निरामय मानसिक आरोग्य’ या पुस्तकांत सविस्तर सखोल मार्गदर्शन केले आहे.
आपण पुढील लेखात योगाभ्यासातील अशाच एका अभ्यासातून निरामय मानसिक आरोग्य याबाबत जाणून घेणार आहोत.
क्रमश:
नम्र निवेदन
गेल्या अकरा वर्षांपासून आम्ही उभयतां ‘निरामय आरोग्य संकल्पना’ यशस्वीरीत्या राबवत आहोत. असंख्य पुरुष आणि महिला साधकांनी संकल्पनेचा लाभ घेतला आहे. संकल्पना जाणून घेऊन लाभार्थी होण्यासाठी मोबाइल 9850856774 यावर 🙏/👌/👍 / 👏 / तत्सम चिन्हाने व्हॉट्सॲप मेसेज करून प्रतिसाद द्यावा.
