दिलीप कजगांवकर
रविवारची सकाळ… आठ वाजले होते. सुटीचा दिवस असल्याने पुणेकर आरामात उठतात आणि नाश्ता बाहेरच करतात… त्यामुळे एफ.सी. रोड तसा मोकळाच होता. नेहमी आत शिरायला जागा नसलेले खवय्यांचे आवडते रेस्टॉरंट खवय्यांच्या प्रतीक्षेत होते.
साधा पायजमा, फाटलेला फुलबाह्यांचा शर्ट, डोक्यावर मळलेली टोपी, पायात अगदी साध्या चपला आणि पाठीवर भलीमोठी सॅक घेतलेल्या एका इसमाने रेस्टॉरंटमध्ये प्रवेश केला. नेहमीच्या आकर्षक, आधुनिक तरुणाईच्या तुलनेत तो फाटका माणूस होता.
“काय हवं तुला?” वेटरने विचारले.
“माझे काही मित्र येणार आहेत, मग ऑर्डर देतो,” फाटक्या माणसाने सांगितले.
पाच मिनिटांनी फाटका बाहेर गेला. “बरं झालं, घाण गेली,” म्हणत वेटरने फाटका बसलेली खुर्ची डेटॉल टाकून स्वच्छ केली. दोन-तीन मिनिटांत एकामागून एक अशा दहा रिक्षा आल्या. रिक्षांतून हाफ चड्डी, फाटलेले तसेच मळलेले शर्ट, बनियन घातलेली दहा-बारा वयोगटातील मुलं उतरली आणि ती तीस-पस्तीस मुलं मोठ्या दिमाखात फाटक्याच्या मागे रेस्टॉरंटमध्ये शिरली.
“ही गर्दी इथे कशाला?” मॅनेजरने विचारले.
“चहा आणि नाश्त्यासाठी,” फाटका म्हणाला.
“हे रेस्टॉरंट महाग आहे, तुम्हाला परवडणार नाही. तुम्ही दुसरीकडे जा,” मॅनेजरने आग्रहाने सुचविले.
“आम्हाला इथेच खायचं, अगदी पोटभर. चालेल ना काका?” मुलांनी फाटक्याला विचारले.
“हो, हो… जे हवं ते खा, अगदी भरपेट खा,” फाटक्याने प्रेमाने सांगितले.
“भाऊ, खूप पैसे लागतील, दुसरीकडे जा,” म्हणणाऱ्या मॅनेजरला फाटक्याने विनवणी केली, “साहेब, मुलांना इथेच खायचं आहे. नाही म्हणू नका.”
हेही वाचा – आभास… की वास्तव?
तेवढ्यात एक दांडगा वेटर आला आणि दरडावून म्हणाला, “चला निघा इथून मुकाट्याने, नाहीतर मला तुम्हाला घालवावं लागेल.”
मुलं घाबरून म्हणाली, “काका, आम्हाला दुसरीकडे चालेल.”
दांडग्या वेटरकडे दुर्लक्ष करत फाटका म्हणाला, “मी आहे ना, घाबरता कशाला? वेटर, गरम काय मिळेल?”
“गरमागरम फटका मिळेल,” म्हणत अंगावर धावून आलेल्या वेटरचा हात फाटक्याने लीलया मागे केला. फाटका मजबूत आहे हे वेटरला जाणवले.
“मॅनेजर साहेब, फाटका नक्कीच गुंड आहे. पोलीस आले की पळेल,” वेटर म्हणाला.
आता तरुण-तरुणींची रोडवर हालचाल जाणवू लागली होती. फाटक्याच्या हाफ चड्डीतल्या गॅंगला पाहून रेस्टॉरंटमध्ये शिरणाऱ्या दोन आधुनिक तरुणी “शी बाई” म्हणत नाक मुरडत परतल्या होत्या. कस्टमरने असे परतणे रेस्टॉरंटच्या लौकिकाला धक्का पोहोचवणारे होते.
मॅनेजरने पोलीस स्टेशनला फोन करून, “इन्स्पेक्टर साहेब, लवकर या,” असे फाटक्याला ऐकू जाईल एवढ्या मोठ्या आवाजात सांगितले.
“काका, ते साहेब पोलिसांना बोलवत आहेत. आपण निघू या,” मुलं घाबरली होती.
“वेटर, सगळ्यांसाठी इडली आणा,” फाटक्याचा आवाज कणखर होता. नाईलाजाने वेटरने इडली आणायला सुरुवात केली आणि तेवढ्यात इन्स्पेक्टर साहेब दोन पोलिसांसह आले. मुलांनी घाबरून इडली खाणं थांबवलं.
“मुलांनो, घाबरू नका. आरामात खा. वेटर, बघताय काय? पटपट इडली द्या. मुलांनो, यानंतर मसाला डोसा की सँडविच?”
“ए, काय नाव रे तुझं? कसला माज आला तुला?” फाटक्याची कॉलर पकडायला आलेल्या इन्स्पेक्टरला फाटक्याने केवळ एका हाताने थोपविलेले बघून दोन्ही पोलीस पुढे आले.
“मुलांना शांतपणे खाऊ द्या,” म्हणत फाटक्याने तिघांनाही मागे जा आणि गप्प बसा म्हणून धमकावले.
फाटका सराईत गुंड असणार याची इन्स्पेक्टरला जाणीव झाली आणि फाटक्याला समजू नये म्हणून बाहेर जाऊन त्यांनी एसीपी साहेबांना फोन करून मोठी कुमक मागवली.
“मी स्वतःच येतो चौघांना घेऊन,” साहेब म्हणाले.
“वेटर, व्हेज सँडविच आणा,” निर्विकारपणे फाटक्या म्हणाला.
काका घाबरले नाहीत, हे बघून मुलं निवांत झाली.
“वेटर, होऊ दे त्याच्या मनासारखं. एसीपी साहेब आले की, तो कसा गोगलगाय बनतो ते बघालच,” इन्स्पेक्टर म्हणाला.
“एसीपी येणार?” फाटक्याने विचारले.
“हो, अनेक पोलिसांना घेऊन तुला चारी मुंड्या चीत करून लॉकअपमध्ये टाकायला.”
“एसीपी येत आहेत? मला वॉशरूमला जायला हवं. वेटर, वॉशरूम कुठे आहे?” फाटक्याने विचारले.
“थांब थोडं,” इन्स्पेक्टर ओरडून म्हणाले.
“इन्स्पेक्टर, मला कपडे बदलले पाहिजेत.”
“साहेब येतात समजल्यावर कपड्यांतच झालेलं दिसतंय,” इन्स्पेक्टर मोठ्याने म्हणाले.
“ये पटकन. तू पळून जाऊ नये म्हणून दोन पोलीस येतील तुझ्याबरोबर. याद राख, चालाखी करू नकोस,” इन्स्पेक्टरने दम भरला.
आता मात्र मुलं घाबरली होती. आपल्याला पकडून नेलं तर?
“साहेब, आम्ही जाऊ का?” खाणं अर्धवट सोडत त्यांनी विचारले.
“घाबरू नका. आम्ही तुम्हाला काहीही करणार नाही,” मुलांच्या आर्त चेहऱ्यांकडे बघत इन्स्पेक्टर नरमले.
मॅनेजर पुढे होत म्हणाले, “मुलांनो, तुमची काहीच चूक नाही. तुम्ही शांतपणे खा. मी तुमच्याकडून पैसे घेणार नाही.”
मुलांच्या मनावरील ताण कमी झाला, पण तरीही त्या काकांचं काय? त्यांना जेलमध्ये टाकतील का? हे विचार त्यांना त्रस्त करत होते.
“कुठे आहे तो गुंड?” म्हणत साहेब आत शिरले.
तेवढ्यात मागून आलेल्या गणवेशधारी मोठ्या साहेबांना सॅल्युट मारत एसीपी म्हणाले, “साहेब, नक्कीच तुम्ही त्या गुंडांच्या मागे असणार. तुम्ही कधी आलात?”
“इन्स्पेक्टर, आणा त्याला आणि साहेबांच्या हवाली करा,” एसीपी म्हणाले.
इन्स्पेक्टर खाली मान घालून उभे होते.
“इन्स्पेक्टर!” साहेबांचा आवाज वाढला होता.
“एसीपी, तुमचे इन्स्पेक्टर मला गुंड समजले,” मोठ्या साहेबांनी गौप्यस्फोट केला.
“इन्स्पेक्टर, हे मुंबई क्राइम ब्रँचचे कमिशनर साहेब आहेत,” एसीपींनी सांगितले.
इन्स्पेक्टर, पोलीस, मॅनेजर आणि वेटर खजील झाले.
“कमिशनर साहेब, तुम्ही आधीच का नाही सांगितलं? किती अपमानास्पद वागणूक दिली आम्ही तुम्हाला. आम्हाला माफ करा,” मॅनेजर साहेब आणि इन्स्पेक्टर म्हणाले.
आपले काका मोठ्ठे साहेब आहेत, हे समजल्यावर मुलांनी आनंदाने टाळ्या वाजवल्या.
“मॅनेजर साहेब, सगळ्यांसाठी मस्त चहा सांगा आणि ऐका मी काय सांगतो ते.”
सुमारे वीस वर्षांपूर्वी मी पुण्याला आयपीएसची तयारी करत होतो. परिस्थिती अगदी सामान्य होती. माझी लहानशी रूम वडारवाडीसमोर होती. तिथे राहणाऱ्या मुलांच्या व्रात्य वागण्याचा, गचाळ राहण्याचा मी तिरस्कार करायचो. एके दिवशी क्लासहून परत येताना मी सायकलवरून पडलो. मला खूप लागलं होतं. येणाऱ्या-जाणाऱ्यांकडे मदतीची याचना केली, पण कुणीही थांबलं नाही. मला मदत केली ती वडारवाडीतील मुलांनी—ज्यांचा मी सदैव तिरस्कार करायचो. दोन-तीन दिवसांनी मला बरं वाटायला लागलं. तेव्हा मी त्या मुलांना पैसे देऊ केले, पण त्यांनी ते घेतले नाहीत.
हेही वाचा – बायकोची साडी खरेदी अन् मी
“दादा, आम्हाला एफ.सी. रोडवरील ते प्रसिद्ध रेस्टॉरंट बघायचं आहे. काही खायचं नाही, फक्त बघायचं आहे.”
मी त्या दोघांना याच रेस्टॉरंटपाशी घेऊन आलो, पण तेव्हाच्या मॅनेजर साहेबांनी सांगितलं, “तू एकटा आत जा, पण या मुलांना मी आत जाऊ देणार नाही.”
मी विनंती केली, पण ते ठाम होते.
नशिबाने मी आयपीएस परीक्षेत टॉप केलं. मागच्या वर्षी कमिशनर बनलो. मागच्या रविवारी मीटिंगसाठी आलो होतो. या रेस्टॉरंटसमोरून जाताना तो वीस वर्षांपूर्वीचा प्रसंग आठवला. आज सकाळी पुण्याला आलो. कमिशनरच्या वेशात असतो तर मुलं घाबरली असती, म्हणून एक फाटका माणूस बनलो.
“साहेब, यापुढे असं कधीच होणार नाही याची मी तुम्हाला ग्वाही देतो,” मॅनेजर म्हणाले.
“तुमच्याबरोबर आणि मुलांबरोबर एक फोटो काढू सर?”
“अवश्य, पण तो मलाही पाठवायचा हं,” दिलखुलास हसत कमिशनर साहेब म्हणाले. मुलांना रिक्षात बसवून, रिक्षाचे पैसे आधीच देऊन, सर्वांना बाय करत जायला निघताना रेस्टॉरंटमधील त्या दांडग्या वेटरला जवळ घेऊन, “मित्रा तुला माफ केलं,” असं म्हणायला ते विसरले नाहीत.
