डॉ. अमित महाजन यांच्या ‘मेधावी : एक स्वैर अनुवाद’ या पुस्तकात जगभरातल्या प्रसिद्ध कथालेखकांच्या निवडक कथांचा स्वैर अनुवाद आहे. वेगवेगळ्या लेखकांच्या वीस कथा यात समाविष्ट केल्या आहेत. अल्बर्ट कामू, गाय मोपासा, ऑस्कर वाइल्ड,चेखोव वगैरे लघुकथेवर आपली अमीट छाप सोडणाऱ्या लेखकांच्या सशक्त कथा देशोदेशीची खबर घेऊन येतात. रशियन, ब्रिटीश, फ्रेंच आणि भारतीय लेखकांच्या 19व्या आणि 20व्या शतकातल्या गाजलेल्या कथा माणसाच्या अंतरंगाचे रहस्य उलगडून सांगायचा प्रयत्न करतात. लघुकथेत कमी शब्दांत आपले विचार मांडायचे असतात तेही रंजकतेने! फापटपसारा करून चालत नाही. कथा विसविशीत असून चालत नाही. नेमका अर्थ पोहोचवणे आणि साहित्यिक मूल्य जपणे, ही तारेवरची कसरत करावी लागते.
लेखकाने निवडलेल्या सर्वच कथा अप्रतिम आहेत. त्यांची निवड चोखंदळपणा दर्शवते. त्यांनी मनोगतात लिहिले आहे की, त्यांनी कथा निवडताना दोन मापदंड समोर ठेवले – जगातल्या प्रत्येक मनुष्याकडे असलेल्या संवेदना आणि त्यांचे कालातीत असणे!
अनुवादकाला दोन्ही भाषांत असलेल्या शब्दांच्या छटांचे ज्ञान असावे लागते. मूळ भाषेतील कथेचा वाचकाने घेतलेला अनुभव अनुवादित भाषेत यावा लागतो. लेखक डॉ. अमित महाजन असा परिणाम साधण्यात यशस्वी झाले आहेत. अनुवाद करणे सोपे काम नाही.
हेही वाचा – Bookshelf : …म्हणूनच पडघवली अमर साहित्यकृती!
पहिली कथा गुलामी. गुलामीतून मुक्त होण्याचे स्वप्न पाहणारा मुलगा एक दिवस स्वतंत्र होतो, पण त्याला स्वातंत्र्य पेलते का? हेक्टर ह्यू मन्रोची कथा चकवा. नॉर्मन गोर्टस्बी आसपासच्या माणसांवर कल्पनेने दुःखाचे कलम करून पाहत असताना त्याला वास्तविक जगाचा चेहरा दिसतो. क्विस्टची नरक नावाची रूपककथा, अल्बर्ट कामूची मुलांची शाळा चालवणाऱ्या दरूच्या आयुष्यात आलेल्या पाहुण्याची कथा… गाय द मोपासाची अंकल ज्युल्सची कथा आणि जॉर्ज ओरवेलची फाशी नावाची कथा दुःखाचे वेगवेगळे रंगपोत दाखवतात.
ऑस्कर वाइल्डच्या लक्षाधीश मॉडेल कथेचा शेवट चक्रावून टाकतो. हैदरच्या कथेत उच्चभ्रू वर्गाचे बेगडी समाजकार्य, गरिबांचा खोटा कळवळा आणि गरिबांचे वास्तव याचा अनुभव एकच वेळी घेणारी कथेची निवेदिका एका खऱ्या पण असफल प्रेमाची साक्षी होते. मृत मुलाच्या दुःखाचे ओझे वाहताना त्यावर फुंकर घालणारा फादर लिली या हेल्डर लॅकनेसच्या कथेत लिलीचे आणि एन.एन.चे नाते, प्रसिद्ध पियानीस्ट आणि म्हातारीचे नाते असलेली मोपासाची कथा एक जगावेगळा अनुबंध दाखवतात.
हेही वाचा – Bookshelf : एक होता कार्व्हर… विलक्षण कहाणी जिद्दीची, माणुसकीची आणि देशप्रेमाची!
लुई पिरांदेलोची वॉर नावाची कथा दुःख सापेक्ष असतं हे पटवून देते. ही लहानशी कथा माझ्या मनात रेंगाळत राहिली. या सगळ्या कथांचे लेखक ‘हे असे असे घडले’ एवढेच सांगतात, त्यावर स्वतःची मते नोंदवत नाहीत, दोषारोप करत नाहीत.
अशा वीस कथांतून देशोदेशीच्या माणसांची भेट होते. कथालेखक माणसाच्या आयुष्यातले सुखदुःख शोधत जात असतो. देश कुठलाही असो माणसे सारखीच असतात! त्यांच्या भोवतालाचा, संस्कृतीचा त्यांच्यावर पगडा असतो म्हणून ती वेगळी भासतात. समर्थ कथालेखक नाजूकशी नस पकडून त्याभोवती खिळवून ठेवणारी कथा गुंफतात. अशा कथांचा अनुवाद वाचायला मिळाल्यामुळे वाचकासाठी लघुकथांच्या विशाल आणि मनोवेधक जगाचे दार उघडले आहे. लेखकाचे यासाठी मनःपूर्वक आभार.
कथाविश्वाची झलक दाखवणारे हे पुस्तक वाचायला हवे!
