आत्तापर्यंत आपण वसंत ऋतूत काय खावे आणि काय टाळावे हे पाहिले. पण शरीरातील वाढलेला ‘कफ’ केवळ आहारानेच नाही, तर आपल्या रोजच्या सवयींमुळे (दिनचर्या) सुद्धा वाढतो किंवा कमी होतो. वसंत ऋतूत आळस आणि जडपणा खूप जाणवतो, तो दूर करण्यासाठी खालील नियम पाळणे अत्यंत गरजेचे आहे.
- दिवसा झोपणे पूर्णपणे टाळा (दिवास्वाप निषेध) : आयुर्वेदात वसंत ऋतूत दिवसा झोपणे (विशेषतः दुपारच्या जेवणानंतर) पूर्णपणे निषिद्ध मानले आहे. दिवसा झोपल्याने शरीरात ‘कफ’ आणि ‘मेद’ (चरबी) प्रचंड वेगाने वाढतो. यामुळे पचनशक्ती आणखी मंदावते, सर्दी-खोकला होतो आणि अंग जड पडते. त्यामुळे दिवसा झोपणे आवर्जून टाळा. (अपवाद : खूप आजारी, वृद्ध किंवा अगदी लहान मुले)
- नियमित व्यायाम करा (Vyayama) : कफ हा जड आणि स्थिर असतो. त्याला वितळवण्यासाठी आणि शरीराबाहेर काढण्यासाठी शारीरिक हालचाल (व्यायाम) हा सर्वोत्तम उपाय आहे. दररोज सकाळी घाम येईपर्यंत चालणे (Brisk Walk), सूर्यनमस्कार, योगासने किंवा सायकलिंग नक्की करा. यामुळे शरीरात हलकेपणा येतो आणि उत्साह वाढतो.
- उद्वर्तन (पावडर मसाज / उटणे) : वसंत ऋतूत ‘उद्वर्तन’ (Dry Powder Massage) करणे खूप फायदेशीर ठरते. त्रिफळा चूर्ण, वेखंड पावडर किंवा अगदी साध्या हरभरा डाळीच्या पिठाने (बेसन) शरीराला कोरडा मसाज करा आणि त्यानंतर कोमट पाण्याने आंघोळ करा.
फायदे : यामुळे त्वचेखाली साठलेली अतिरिक्त चरबी आणि कफ कमी होतो, त्वचेची रंध्रे (Pores) मोकळी होतात आणि रक्ताभिसरण (Blood circulation) सुधारते.
- कोमट पाण्याचा वापर : आंघोळीसाठी खूप कडकडीत किंवा खूप थंड पाणी न वापरता नेहमी कोमट पाण्याचा (Lukewarm water) वापर करा.
हेही वाचा – Ayurveda : वसंतातील ‘सुपर डाएट’… कफ कमी करण्यासाठी काय खावे?
पुढच्या लेखात काय पाहणार?
एवढी काळजी घेऊनही जर सर्दी, सततचा खोकला, ॲलर्जी किंवा दम्याचा (Asthma) त्रास सुरू झाला, तर त्यावर घरच्या घरी कोणते प्रभावी उपाय करावेत? ‘वसंतातील आजार आणि घरगुती उपाय’ आपण पुढच्या लेखात पाहूया! तोपर्यंत आळस झटकून टाका आणि आजच व्यायामाला सुरुवात करा!
क्रमश:
हेही वाचा – Ayurveda : आहारातील चुका, वसंत ऋतूत काय खाणे टाळावे?
विचार, साहित्य, कला आणि संस्कृतीच्या सर्जनशीलतेला समर्पित असलेल्या avaantar.com या वेबपोर्टलवरील वैविध्यपूर्ण वाचनीय लेखाचा आनंद घ्यायचा असेल तर,
IXZVpuvKFwKH6gb0NBN51t?mode=r_c
या लिंकला क्लिक करून WhatsApp group जॉइन करा.
