आधीच्या लेखात कफ कमी करण्यासाठी काय ‘खावे’ हे पाहिले. पण आयुर्वेदात पथ्य (काय खावे?) याइतकेच अपथ्य (काय टाळावे?) यालाही महत्त्व आहे. वसंत ऋतूत आपली पचनशक्ती (अग्नी) नैसर्गिकरीत्या मंद झालेली असते, त्यामुळे चुकीच्या आहारामुळे लगेच आजार उद्भवतात.
कफाचा त्रास आणि सांधेदुखी, सर्दी टाळायची असेल, तर वसंत ऋतूत (पुढील 1-2 महिने) खालील पदार्थ आवर्जून टाळा :
- थंड पदार्थ (Cold Foods) : फ्रीजमधील थंड पाणी, कोल्ड्रिंक्स, बर्फाचे पदार्थ आणि आइस्क्रीम पूर्णपणे बंद करा. थंड पदार्थ कफाला घट्ट करतात आणि पचनशक्ती आणखी कमकुवत करतात. नेहमी कोमट किंवा माठातले साधे पाणी प्या.
- गोड, आंबट आणि खारट चवी (Sweet, Sour, Salty) : या तीन चवी शरीरात कफ वाढवण्याचे मुख्य काम करतात. त्यामुळे जास्त गोड पदार्थ, अति मीठ आणि चिंच/ लोणचे यासारखे आंबट पदार्थ कमी खावेत.
- पचायला जड आणि तेलकट अन्न (Heavy & Oily Foods) : मैद्याचे पदार्थ, बेकरी प्रॉडक्ट्स, पिझ्झा-बर्गर तसेच भजी, वडे यासारखे तळलेले पदार्थ पचायला खूप जड असतात. मंद पचनशक्तीमुळे हे नीट पचत नाहीत आणि शरीरात ‘आम’ (टॉक्सिन्स) आणि कफ तयार करतात.
- दही (Curd) : आयुर्वेदानुसार दही हे ‘अभिष्यंदी’ (शरीरातील स्त्रोतसे/ वाहिन्या ब्लॉक करणारे) आहे. वसंत ऋतूत दही खाल्ल्याने सर्दी, खोकला आणि त्वचेचे विकार हमखास वाढतात. दह्याऐवजी सुंठ, जिरे आणि कोथिंबीर टाकलेले ताजे ‘ताक’ (Buttermilk) प्यावे.
- शिळे अन्न (Stale Food) : बनवून ठेवलेले किंवा आदल्या दिवशीचे फ्रीजमधील शिळे अन्न खाऊ नये. नेहमी ताजे आणि गरम अन्नच जेवावे.
हेही वाचा – Ayurveda : वसंत ऋतू… कफ संचय अन् प्रकोप!
पुढील लेखात काय पाहणार?
फक्त आहारच नाही, तर आपली रोजची वागणूकही आजारांना आमंत्रण देऊ शकते. ‘वसंत ऋतूत दिवसा झोपणे का टाळावे?’ आणि ‘कोणता व्यायाम करावा?’ हे आपण पुढील लेखात पाहूया!
तोपर्यंत खाण्यापिण्यावर नियंत्रण ठेवा आणि निरोगी राहा!
हेही वाचा – Ayurveda : वसंतातील सुपर डाएट, कफ कमी करण्यासाठी काय खावे?
क्रमश:
विचार, साहित्य, कला आणि संस्कृतीच्या सर्जनशीलतेला समर्पित असलेल्या avaantar.com या वेबपोर्टलवरील वैविध्यपूर्ण वाचनीय लेखाचा आनंद घ्यायचा असेल तर,
IXZVpuvKFwKH6gb0NBN51t?mode=r_c
या लिंकला क्लिक करून WhatsApp group जॉइन करा.
