Author: सतीश बर्वे
सतीश बर्वे
वय वर्षे 65. Adhesive क्षेत्रातील आंतरराष्ट्रीय पातळीवर दबदबा असणाऱ्या भारतीय कंपनीच्या कायदा विभागात प्रदीर्घ काळासाठी काम करून निवृत्त. लेखनाचा वारसा आईकडून आलेला आहे. फेसबुकवरील 7-8 वाचक समुहात विपुल लेखन करून अल्पावधीतच लोकप्रिय होऊन स्वतःचा वाचक वर्ग तयार केला आहे. प्रवासाची आवड. डोळे आणि कान उघडे सतत उघडे ठेवल्याने माझ्या कथेतील बरीच पात्रं आणि प्रसंग मला सापडत गेले. मनमोकळ्या स्वभावाने मी सतत माणसं जोडत गेलो आणि त्यांच्या आयुष्यात मिसळून गेलो.
रात्री अचानक गलका ऐकू आला म्हणून मी खिडकीतून खाली बघितले. सुरक्षा रक्षकाला कोणी तरी विनवणी करत होतं… बंगल्यात प्रवेश देण्याबद्दल. मी फोनवरून सुरक्षा रक्षकाशी संपर्क साधून विचारणा केली असता त्याने त्या व्यक्तीचे नाव सांगताच माझ्या छातीत धस्स झाले! मग मीच घाईघाईने खाली गेलो. तिथल्या प्रकाशात मी त्याला ओळखू शकलो नाही. माझा उडालेला गोंधळ बघून ती व्यक्ती मला म्हणाली, “अरे केशवा, ओळखले नाहीस मला? मी तुझा शाळा सोबती वामन्या. वामन जोशी.” “वामन्या तू! अरे पण, काय ही अवस्था करून घेतली आहेस तू?” मी त्याचा हात धरत सावकाश चालत त्याला खालच्या दिवाणखान्यात आणून बसवलं. आमच्या आवाजाने घरातील माणसे आपापल्या खोल्यातून बाहेर येत…
रोजच्या प्रमाणे हॉस्पिटलमध्ये शिरत असताना आमच्या वॉचमनकाकांनी मला अचानक थांबवलं आणि एक धक्कादायक, पण आनंदाची बातमी दिली… “मानकर काकांकडून आज सर्वांना आइस्क्रीम मागवण्यात येणार आहे आणि याचं सगळं श्रेय तुम्हाला आहे, हे इथला प्रत्येकजण जाणतो…” एव्हाना मी आल्याची बातमी मोठ्या डॉक्टरांना समजली असावी, कारण ते त्यांच्या प्रशस्त केबिनबाहेर माझी वाट बघत उभे होते. मला बघताच लगेच पुढे होऊन त्यांनी माझ्याशी हस्तांदोलन करून म्हटले, “केदार मानकर काकांमध्ये गेल्या आठवड्यात झालेल्या बदलाचं सगळं श्रेय तुझं आहे.” “डॉक्टर, मानकर काकांनी खूप उशिराने का होईना, पण पैलतीर शब्दाचा सकारात्मक अर्थ घेतला, याचं खूप समाधान वाटते. ही गोष्ट ऐकून इतरही रूग्ण त्या दृष्टीने नक्की विचार…
खरं म्हणजे, कितीतरी दिवसांपासून सखूबाईंना भेटायला जाईन जाईन म्हणून ठरवलं होतं, पण योग काही जुळून आलाच नाही. काल रात्री माईचा फोन आला त्या गेल्याचा आणि रात्रभर झोपूच नाही शकलो मी. ड्रायव्हरला फोन करून पहाटे लवकर यायला सांगितले. माझ्या भावंडांना म्हणजे, मधू आणि सुवर्णाचा फोन करून ही दुःखद बातमी कळवली. मधू माझ्यासोबत कोकणात यायला तयार झाला. सुवर्णाला मात्र निघता येणार नव्हते. पहाटे 4:30 वाजता आमचा प्रवास सुरू झाला आणि मन बालपणात जाऊन बसलं. मधू, मी आणि सुवर्णा… अण्णा आणि माईची आम्ही तीन मुलं. आमच्या जन्मानंतर तेलमालिश आणि शेक द्यायचं काम सखूबाईंनी केलेलं. या कामाव्यतिरिक्त माईच्या हाताखाली मदतीला कायम असायच्या सखूबाई. त्यांनी…
मी बंगलोरला जायला विमानात बसलो आणि दोन आठवड्यांपूर्वी आईशी झालेला संवाद आठवला… त्या दिवशी मी नुकताच ऑफिसमधून घरी आलो होतो. चहा पीत असताना आईने एक लग्नपत्रिका हातात दिली आणि म्हणाली, “तुझ्या सुषमामावशीच्या नातवाचं लग्न आहे बंगलोरला. माझी खूप इच्छा आहे, जायची कारण जवळपास पन्नास वर्षांनी सुषमाला भेटायचा योग आहे.” सुषमामावशीबद्दल आईकडून खूप काही ऐकून होतो मी. पुण्यातील सदाशिव पेठेतील त्यांचं बालपण… दोघीही जीवश्चकंठश्च मैत्रिणी… सुषमाच्या आजोबांच्या वाड्यात माझ्या आजोबांचे बिऱ्हाड होतं. पण ती परिस्थिती त्या दोघींच्या मैत्रीच्या आड आली नाही कधीच! पुढे लग्न होऊन आई मुंबईत आली आणि सुषमामावशी बंगलोरला सासरी गेली. सुरुवातीला संपर्क होत होता वरचेवर, पण नंतर संसारात…
गेल्या महिन्यात फेसबुकवर नीलिमा आणि तिच्या नवऱ्याचे म्हणजे सुभाषचे केरळ सहलीचे फोटो बघितले होते. माझ्या छानपैकी लिहिलेल्या कमेंटवर तिने एक दिवस सकाळी तिच्या घरी चहा नाश्त्याला यायचे आमंत्रण दिले होते. त्यानुसार काल सकाळी ठीक आठ वाजता मी तिच्या घरी पोहोचलो. सुभाषने म्हणजे नीलिमाच्या नवऱ्याने दार उघडून माझे स्वागत केले. नीलिमा आणि सुभाष माझे कॉलेजचे मित्र होते. स्वयंपाकघरातून नाश्त्याचा घमघमाट बाहेरच्या खोलीपर्यंत पोहोचला होता. “बस रे आरामात सतीश!” नीलिमाचा आतून आवाज आला. “हो, हो, सावकाश होऊ दे तुझं… तोपर्यंत मी आणि सुभाष मस्तपैकी गप्पा मारत बसतोय.” आम्ही तिघेही खरंतर आता ज्येष्ठ नागरिक होतो; पण तरीही आमच्या तब्येती छानपैकी सांभाळून होतो. गेल्या…
आज कित्येक वर्षांनी दिनेशने आणि माँनी एकमेकांना समोरासमोर बघितले होते. ही भेट घडवून आणण्यासाठी मी पुढाकार घेतला होता. व्हीलचेअरवर बसलेल्या माँ खूप बारीक झाल्या असल्या तरी चेहऱ्यावरचं तेज अजून कमी झालेलं नव्हतं. बाहेर बऱ्यापैकी थंडी असल्याने माँनी अंगाभोवती शाल गुंडाळली होती. क्षीण झालेले डोळे दिनेशकडे टक लावून बघत होते… पुढे काय होणार त्याची वाट बघत! मी लांबूनच दिनेशला न्याहाळत होतो. माँचं खचलेलं आणि खंगलेलं रूप बघून, आजवर माँना न भेटण्याच्या त्याचा निश्चयाचा डोंगर अखेर मातृप्रेमाच्या सुरुंगाने फुटायला सुरुवात झाली होती. माझ्या हाताला फक्त वाट बघणं होतं. कधी… कधी……कधी…? …आणि पुढच्याच क्षणी ‘माँSSS’ असा हंबरडा फोडून दिनेशने माँने घातलेल्या गाऊनला गच्च…
भाग – 4 आज अखेर तो क्षण आला, ज्याची मी अधीरतेने वाट बघत होतो. रोहनने अखेर दादाचे पत्र वाचायला म्हणून ती पिशवी उघडली. वाचायला सुरुवात करायच्या आधी रोहन आबा, माईला म्हणाला, “बाबाच्या शेवटच्या काही दिवसांत जेवढं जमेल तेवढे तो बोलत गेला आणि मी टाईप करत गेलो. मधे मधे दमल्यावर तो थांबायचा…. उद्या करूया पूर्ण, म्हणून तो डोळे मिटून बसायचा… पण तो दमलेला नसायचा! आबा त्याला सुद्धा सगळं सांगताना खूप रडू यायचं. मग मीच त्याच्या कपाळावर हळूहळू थोपटायचो. थोडा वेळ शांततेत गेला की, तो सावरायचा आणि परत सांगायला सुरवात करायचा. जेव्हा जेव्हा तो दुसऱ्या दिवशी सांगायला सुरुवात करायचा, तेव्हा तो काल…
भाग – 3 आबांना आज रोहनची काय ओळख करून द्यायची, हाच विचार उठल्या उठल्या माझ्या मनात आला. तोंड धुऊन मी सहजच रोहनच्या खोलीत डोकावले तर, तो खोलीत नव्हता म्हणून मग मी स्वयंपाकघरात डोकावले. मला तिथे बघून माई म्हणाली, “रोहन कधीचाच उठला आहे. वाडीत जाऊन येतो म्हणाला मला. बघ तिथेच भेटेल तुला. पण जायच्या आधी चहा तेवढा घेऊन जा.” चहा मी घाईघाईत प्यायलो आणि वाडीत जायला निघालो. आंब्याच्या शेडकडे जात असताना वाटेतच एक कामगार मला भेटला. तो मला म्हणाल, “दादानुं तो पाव्हणा कोण आलाय? सगळी चौकशी करत होता आंब्याच्या कलमाची.” “कुठे आहे तो?” मी विचारले. “तिथे विहिरीजवळ बसला होता मघाशी… आबांबरोबर…
भाग – 2 दादा घर सोडून गेला आणि घरातील वातावरण पार बदलून गेले होते. मी त्याचा कपड्याचा खण तपासून बघितला आणि माझ्या लक्षात आले की, तो थोडेफार कपडे घेऊन गेला होता. दादाचे घरात नसणे, हे पचवणे मला आणि कुसुमला खूप कठीण जाणार होते. दादा वंशाचा पहिला दिवा. सगळ्यांचा लाडका होता आमच्या आळीमध्ये. जरा मोठा झाल्यावर आळीतील कोणाकडेही काही सणसमारंभ असला की, मदतीला म्हणून दादाला हक्काने आणि मानाने बोलावले जायचे. दादा अभ्यासात हुशार होताच, पण खेळातही खूप रुची घ्यायचा. शिवाय, आमच्या घरातील अडगळीच्या खोलीत कितीतरी जुने तुटलेले लोखंडी सामान, शेतीची अवजारे वगैरे गोष्टी ठेवलेल्या होत्या. घरी असताना दादा त्या खोलीत जाऊन…
भाग – 1 रोहनची इथे कोकणातील घरी यायची तारीख जवळ येत चालली होती, तसतशी मला आबांची काळजी जास्त वाटत होती. नुकत्याच एका मोठ्या आजारातून ते बरे झाले होते आणि आमचं घर हळूहळू पूर्वपदावर येत होते. एप्रिल आणि मे महिन्यात आंब्याच्या सीझनला खरंतर इतकी धावपळ सुरू असते आमची… त्यात यंदा आबांची देखरेख आणि जातीने लक्ष देणं नव्हतं. मी खरं नकोच म्हणालो होतो आबांना, पण ते ऐकायला तयार नव्हते. कारणही तसेच होते… इतक्या वर्षांची परंपरा खांद्यावर मोठ्या अभिमानाने आणि विश्वासाने पेलून घेतली होती त्यांनी. त्यात गेले कित्येक वर्षे गडीमाणसांना कायमच माणुसकी म्हणजे काय ते आबांनी दाखवून दिले होते. त्यामुळे वाडीतले आंबे खाली…