रेवती निलेश पांडे
आज खिडकीतून लहान मुलांना रंगात न्हाऊन निघताना पाहिलं आणि मन थेट बालपणातल्या त्या गल्लीत गेलं… खरंच, धुळवडीची खरी मजा त्या निरागस वयातच होती. ते वयच मुळी ‘फुलपाखरी’ असतं… मुक्त, स्वच्छंदी आणि रंगीबिरंगी… लहानपणी होळीची खूप मजा होती, धुळवड तर अगदी पहाटेपासूनच सुरू व्हायची प्रत्येकाच्या घरी जाऊन त्याला बाहेर ओढायचं आणि सगळेच आपला रंग त्याला लावण्यासाठी तुटून पडायचे… आमच्या गल्लीत एक छोटी टाकी होती धुळवडीच्या दिवशी त्यातही रंग टाकायचो आणि प्रत्येकाला त्या टाकीत ढकलून द्यायचं… सगळा नुसता धिंगाणा! जसं जसं वय वाढत गेलं, तसं धुळवडीचं स्वरूप जरा सोफिस्टिकेटेड व्हायला लागलं आणि आता हा रंगाचा खेळ फक्त एक ‘छोट्या टिक्क्या’पर्यंत येऊन पोहोचला आहे…
असो. पण आमच्या गल्लीतली ही होळी आठवताना मला धुळवडीच्या दिवशी अगदी लहानपणापासून कोरी-करकरीत राहिलेली प्रतिभा आठवते. तिच्याबरोबर आम्ही लहानपणी सुद्धा कधीच रंग खेळलो नाही. इतकंच काय, अगदी लहानपणापासून तिच्या अंगावर मी कधी रंगेबीरंगी कपडे सुद्धा बघितलेच नाहीत! ती म्हणायची, “बाबांना असेच ‘लाइट कलर्स’ आवडतात.” तिच्या आजीला, बाबांना आणि तिला स्वतःला कुठल्या गोष्टी आवडत नाहीत, याची एक भलीमोठी यादीच त्यांच्या घरात होती. तिला कधी आमच्याबरोबर स्नेहसंमेलनात किंवा गणेशोत्सवात नाचताना मी बघितलं नाही. ती आमच्याबरोबर कधी लगोरी, लंगडी वा फुगडी खेळलेली मला आठवत नाही!
आम्ही शाळेत असताना ‘साइड फ्लिक्स’ची खूप फॅशन होती. मी आईकडे असा हेअरकट करण्यासाठी खूप हट्ट धरायचे, पण प्रतिभा मात्र केसांना नीट तेल लावून, चापून चुपून दोन वेण्या घालायची. आम्हा सगळ्या मैत्रिणींच्या घरच्यांसाठी प्रतिभा म्हणजे एक ‘आदर्श मुलगी’ होती. “बघा जरा प्रतिभाकडे, मुलीने असं असायला पाहिजे!” असे डायलॉग आम्ही अनेक वेळा ऐकले आहेत. प्रतिभाचा चेहरा अगदी कोऱ्या पाटीसारखा शांत होता. ती बोलायचीही फार कमी अगदी एखाद्या नवख्या व्यक्तीला मुकी वाटावी, इतकी कमी! आणि तेही अगदी हळू आवाजात. ‘स्मितहास्य’ काय असतं, हे खरंतर तिच्याकडे बघूनच कळायचं. त्याकाळी प्रतिभाचा औरा काही वेगळाच होता.
हेही वाचा – ती अन् तिचं स्वतंत्र अस्तित्व!
आता ती कशी आहे, काय करते… काही काही माहिती नाही. सोशल मीडियावर तर नाहीच आहे आणि ते अगदी अपेक्षित देखील आहे! पण अचानक काही दिवसांपूर्वी एक मैत्रीण भेटली, ती सांगत होती, प्रतिभा आणि ती एकाच सोसायटीत राहतात. प्रतिभाकडे बघितलं की, भीती वाटते म्हणत होती. ज्या चेहऱ्याकडे बघून एकेकाळी ‘स्मितहास्य’ काय असतं, हे समजायचं, आज तिथे फक्त कडवटपणा आहे. ती आता फक्त अबोल नाही, तर ‘विचित्र’ झाली आहे!
गल्लीतली मुलं आता सायकल चालवताना पडली किंवा खेळताना ओरडली, की प्रतिभा खिडकीतून त्यांच्यावर ओरडते. “काय हे मुलांचे लाड? आमच्या काळी असं चालत नसायचं!” असं म्हणत ती समोरच्याच्या आनंदावर विरजण घालते. कुणातही तिला काही चांगले दिसत नाही!
तिची ही चिडचिड म्हणजे खरं तर तिच्या अतृप्त मनाचा आक्रोश आहे, असं मला वाटतं. तिने आयुष्यभर इतरांच्या आवडीनिवडी जपल्या — बाबांचे हलके रंग, आजीची शिस्त यात मात्र स्वतःला ती शोधू शकली नाही. आज जेव्हा ती इतर मुलींना मनसोक्त हसताना, किंवा रंगात न्हाताना बघते, तेव्हा तिच्यातल्या त्या दबलेल्या ‘लहान प्रतिभा’ला खूप वेदना होतात! आयुष्यभर ‘आदर्श’ बनण्याच्या ओझ्याखाली तिचा नैसर्गिक आनंद दबला गेला.
प्रतिभामुळे मला एक गोष्ट समजली मुलींना ‘आदर्श’ बनवण्यापेक्षा त्यांना ‘आनंदी’ बनवणं जास्त महत्त्वाचं आहे. कारण वेळेत न जगलेले रंग, पुढे जाऊन आयुष्यात नीरस बेरंगी करून टाकतात…
हेही वाचा – सारंग आणि चित्रा यांच्या नात्यातील धुसर छटा…
एक अबोलीचं फूल
लांब सडक केशसंभार कधी
वाऱ्यासवे झुलला नाही
तिच्या अंगणातील चाफा
आषाढातही फुलला नाही
तिच्या अकल्पित मौनाची
कित्येकांना पडे भूल
ती वेणीमध्ये माळायची
अबोलीचे फूल
शरदाचे चांदणे पांघरुन
कधी अंगणात निजली नाही
खिडकीतूनच पाहिला पाऊस
कधी स्वच्छंद भिजली नाही
कधी कुणाच्या बोलक्या डोळ्यांची
अबोल भाषा उमगली नाही
कोरड्या डोळ्यात तिच्या
कधी भावकमले उमलली नाही
अतिसंकोचल्या डोळ्यांना
जणू बहराचे होते सोवळे
वणव्यासम तिने जाळले
अनेक ऋतू कोवळे
अबोलीची फुले जपण्यात
वर्षामागून वर्षे सरली
मोहोर सारे कोमेजून गेले
सुरकुत्यांची जाळी उरली
सुकलेल्या फुलांचा ती आता
हिशोब मांडत बसते
अन बागेतल्या बहराशी
उगीच भांडत असते…
मोबाइल – 8552893399
