पायाला काच लागल्यानं टीटी इंजेक्शन घ्यायला आलेला एक इसम अत्यंत कावला होता… “ट्रे तुटला तेव्हा काल रात्रीच म्हटलं होतं, नीट साफ करा तर नाही! आता सकाळी सकाळी परेशानी… आधीच पाठ जाम, ॲाफिसचं टेन्शन आणि त्यात आता हा प्रकार… ब्ला… ब्ला…” त्यांचं आपलं सुरू होतं.
दीड इंचाची जखम, त्यावर दोन रुपयाचं बँडेज आणि पन्नास रुपयांचं टीटी यामुळं इसमानं थेट आयुष्यावर वगैरे टीका करायला सुरुवात केल्याचं पाहून मोठी गंमत वाटली. असे पेशंट भेटले की, मला मार्था आठवते… मार्था मेसन…
मार्था मेसनचा जन्म यूएसस्थित उत्तर कॅरोलिना इथं झाला. ती बालपणापासूनच तीन ‘ह’ अर्थात हुशार, हसरी आणि हजरजबाबी! ती अकरा वर्षांची असावी, तेव्हा तिचा भाऊ ‘गॅस्टन’ याला पोलिओनं घेरलं, त्वरित उपचार सुरू झाले… पण दुर्देव, प्रारंभी त्रास मग अपंगपणा आणि नंतर थेट मृत्यू.
गॅस्टनला मूठमाती देऊन दोनच दिवस झाले होते, डोळ्यांतील अश्रू अद्याप सुकलेही नव्हते, तेवढ्यात मार्थालाही तापानं घेरलं…
“देवाऽऽ आता हे लेकरू? नको रेऽऽ“ मार्थाच्या आईनं हंबरडा फोडला, पण देवानं कदाचित अर्धवटच ऐकलं… मार्था वाचली खरी पण पोलिओनं तिचे दोन्ही हात आणि दोन्ही पाय कायमचे जायबंदी केले आणि हळूहळू तिचा श्वासही मंदावू लागला…
“मार्था कदाचित वाचेलही पण ती स्वत:हून श्वास घेऊ शकणार नाही…” डॅाक्टरांच्या या वाक्यानं तर सगळं वातावरणच सुन्न झालं. मार्थाला एका यंत्रात ठेवण्यात आलं… त्याची सततची घरघर… त्यात बंद झालं तिचं आख्खं आयुष्य… मार्थानं या ‘आयर्न लंग’ नामक तुरुंगरुपी लोखंडी देहात एक दोन नव्हे तब्बल 61 वर्षे काढली पण ती जगली हार न मानता!
हेही वाचा – Waterloo Teeth… मानवतेला एक तडा!
बहुतेक लोक तर तिच्याभोवतीचं ते धूड बघूनच गळपटले, पण मार्था म्हणायची, ”शरीर चालत नाही, याचा अर्थ आयुष्य थांबतं असं नव्हे.”
तिनं घरीच शिक्षण सुरू ठेवलं, समवयस्क शाळकरी मित्र-मैत्रिणी, शिक्षक-नातलग वेळ मिळेल तेव्हा तिला भेटायला येत… तिनं हायस्कूल टॉप केलं, महाविद्यालयीन शिक्षण संपवलं आणि पदवीही मिळवली.
तिचे हात हलत नव्हते, ती लिहू शकत नव्हती… पण तिचा मेंदू मात्र तल्लख होता. तिची आईच तिची लेखनिक होती. 1990च्या सुमारास संगणकावर व्हॉइस टायपिंग आलं आणि ती या उपकारातूनही मुक्त झाली. तिनं हसत स्क्रीनवर एक वाक्य बोलून टाइप केलं, ते म्हणजे, ”आज माझा स्वातंत्र्य दिन आहे!”
तिनं आपल्या अनुभवांच्या शिदोरीवर 2003 साली एक पुस्तकच लिहिलं, ”ब्रेथ : लाइफ इन द रिदम ऑफ ॲन आयर्न लंग” हे पुस्तक फक्त तिच्या आजाराबद्दल नव्हे तर, तिच्या जगण्याचा आनंद, शहाणपण आणि विनोद याबद्दल होतं…
“लोकं म्हणतात मी जगण्यासाठी मशिनवर अवलंबून आहे, पण खरं तर मी प्रेम-ज्ञान आणि जिज्ञासेवर जगते.” या एका वाक्यात तिनं स्वत:चं जीवन परिभाषित केलं…
हेही वाचा – कर्तव्य, करुणा आणि बलिदानाचं प्रतीक… डॉ. कार्लो उर्बानी
2009 साली वयाच्या 71व्या वर्षी मशीन थकलं तसा तिचा देहही थकला, पण तिची ओळख कमकुवत म्हणून नव्हे तर, अतूट धैर्याचं प्रतीक म्हणूनच राहिली…
“मर्यादांमध्येही जीवन असू शकतं, शरीर कैद होऊ शकतं… पण मन नाही आणि आनंद हा परिस्थितीत नसतो तर, दृष्टिकोनात असतो…” मार्था हे जाता जाता शिकवून गेली…
आयुष्य कधी ओझं वाटलं, स्वप्नं धूसर झाली आणि आशा फिकी झाली… तेव्हा फक्त ‘मार्था’ आठवा! आयुष्य 10 टक्के परिस्थितीवर आणि 90 टक्के मात्र आपण तिला कसं उत्तर देतो? यावर अवलंबून असतं!
