दर्शन कुलकर्णी
- आज, दिनांक : 14 मे 2026; वार : गुरुवार
- भारतीय सौर : 24 वैशाख शके 1948; तिथि : द्वादशी 11:20; नक्षत्र : रेवती 22:33;
- योग : प्रीति 17:53; करण : गरज 22:00;
- सूर्य : मेष; चंद्र : मीन 22:33; सूर्योदय : 06:05; सूर्यास्त : 19:04;
- पक्ष : कृष्ण; अयन : उत्तरायण; संवत्सर : पराभव;
- शालिवाहन शक : 1948; विक्रम संवत : 2082; युगाब्द : 5128
प्रदोष
धर्मवीर छत्रपती संभाजी महाराज जयंती (तारखेप्रमाणे)
वेद कन्सल्टन्सी / 9987433660
दिनविशेष
प्रसिद्ध भारतीय चित्रपटनिर्माते–दिग्दर्शक मृणाल सेन
टीम अवांतर
प्रसिद्ध भारतीय सिनेनिर्माते–दिग्दर्शक मृणाल सेन यांचा जन्म 14 मे 1923 रोजी आताच्या बांगलादेशात असलेल्या फरिदपूर येथे झाला. त्यांचे मूळ नाव माणिकबाबू पण ‘मृणालदा’ या नावानेच ते चित्रपटसृष्टीत ओळखले जायचे. कॉलेजमध्ये असताना ‘इप्टा’ (इंडियन पीपल्स थिएटर असोसिएशन) या संघटनेशी ते संलग्न होते. याचदरम्यान, चित्रपटाच्या सौंदर्यशास्त्रावरील ब्लादिमीर नेल्सन यांचे सिनेमा ॲज ग्राफिक्स आर्ट हे पुस्तक त्यांच्या वाचनात आले. तेव्हापासून त्यांची चित्रपटविषयक आस्था आणि रुची वाढीस लागली. सुरुवातीला काही काळ पत्रकारिता तसेच वैद्यकीय प्रतिनिधीची नोकरी केल्यानंतर कलकत्त्यामधील एका चित्रपटस्टुडिओत ध्वनितंत्रज्ञ म्हणून त्यांनी काम केले. इथूनच त्यांच्या सिनेकारकीर्दीस सुरुवात झाली.
1955 साली ‘रात भोरे’ (द डॉन ) हा पहिला बंगाली चित्रपट त्यांनी दिग्दर्शित केला; मात्र तो अयशस्वी ठरला. त्यानंतरच्या ‘नील आकाशेर नीचे’ या चित्रपटामुळे ते सर्वसामान्य रसिकांना परिचित झाले तर, त्यांचा ‘बैशे श्राबोन’ हा चित्रपट व्हेनिस चित्रपट महोत्सवात दाखवला गेल्याने त्यांना आंतरराष्ट्रीय कीर्ती मिळाली. पुढील काळात पुनश्च, प्रतिनिधी, आकाशकुसुम आणि माटीर मानिष हे चित्रपट त्यांनी केले. त्यानंतर शासकीय अनुदानातून कमी खर्चात बनविलेल्या भुवन शोम या हिंदी चित्रपटाने त्यांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरांवर मानाचे स्थान मिळवून दिले.
हेही वाचा – …अन् मैतर पांडूच्या संसाराची घडी बसली!
मृणाल सेन यांचे नेटके कलात्मक दिग्दर्शन, उत्पल दत्त आणि सुहासिनी मुळ्ये यांचा उत्कृष्ट अभिनय, हलकाफुलका निरागस विनोद, अर्थगर्भ संहिता, अमिताभ बच्चन यांनी सूत्रधार म्हणून दिलेला उसना आवाज अशा अनेक गुणवैशिष्ट्यांमुळे हा चित्रपट भारतीय सिनेसृष्टीत युगप्रवर्तक ठरला. याच चित्रपटापासून भारतातील वास्तवदर्शी चित्रपट चळवळीला चालना मिळाली, तसेच सेन यांच्या कारकीर्दीला नवे वळण लाभले.
सेन यांनी चित्रपटमाध्यमाचा वापर कुशलतेने आणि समर्थपणे केला. केवळ एकाच पठडीतील साचेबद्ध चित्रपट न बनविता त्यांनी सातत्याने नवनवीन प्रयोग केले. त्यांच्या चित्रपटांचे शेवट हे प्रेक्षकांना अंतर्मुख व्हावयास भाग पाडणारे, अगदी अनपेक्षित आणि वेगळे असत. 1979 नंतर त्यांच्या चित्रपटाचा रोख बदलला. चित्रपटातील सामाजिक वास्तवाच्या चित्रणाऐवजी मानवी अंतर्मनाच्या चित्रणाकडे ते वळले. त्यांनी बंगालीशिवाय अन्य भाषांतही चित्रपट निर्माण केले. आपल्या एकूण कारकीर्दीत त्यांनी सुमारे 28 चित्रपट, 14 लघुपट आणि 5 अनुबोधपट निर्माण केले.
कान्स, बर्लिन, व्हेनिस, मॉस्को, कार्लोव्ही व्हेरी, माँट्रिऑल, शिकागो, कैरो यासारख्या चित्रपटमहोत्सवांतून मृणाल सेन यांचे चित्रपट गौरविण्यात आले. तसेच भारत सरकारतर्फे पद्मभूषण, भारतीय चित्रपटसृष्टीतील दादासाहेब फाळके हा सर्वोच्च पुरस्कार हे त्यांना लाभलेले अन्य पुरस्कार होत. फ्रान्स सरकारने त्यांना कमांडर ऑफ द ऑर्डर ऑफ आर्ट्स अँड लेटर्स या सर्वोच्च पुरस्काराने गौरविले. रशियन सरकारनेही ऑर्डर ऑफ फ्रेंडशिप या किताबाने त्यांना सन्मानित केले. 30 डिसेंबर 2018 रोजी त्यांचे निधन झाले.
आजचे राशीभविष्य
मेष – आनंदाची एखादी बातमी तुमचा दिवस खास बनवू शकते. नोकरीच्या शोधात असलेल्यांना हवी असलेली बातमी मिळू शकते, तर अविवाहित जातक एखाद्या खास व्यक्तीला भेटतील आणि लग्नाची बोलणी पुढे सुरू होतील. कुटुंब आणि नातेवाईक प्रत्येक पावलावर तुम्हाला साथ देतील. अनावश्यक वादांपासून दूर राहिल्याने मनःशांती लाभेल. विद्यार्थ्यांना मानसिक तणावातून दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे.
वृषभ – एखाद्या गोष्टीमुळे तुमचे मन थोडे अस्वस्थ होऊ शकते. मेहनतीमुळे आर्थिक परिस्थिती सुधारण्यास मदत होईल. कोणाशीही आर्थिक बाबींवर चर्चा करणे टाळा. शेअर बाजारात सावधगिरीने पावले उचलणे फायदेशीर ठरेल. एखादा जवळचा मित्र अनपेक्षितपणे भेटायला येऊ शकतो, ज्यामुळे जुन्या आठवणींना उजाळा मिळेल. कुटुंबाशी सुसंवाद ठेवा, त्यामुळे अनेक प्रश्न मार्गी लागून आनंदी वातावरण राहील.
मिथुन – जुन्या मित्राला भेटल्याने तुम्ही काहीसे भावनिक आणि आनंदी असाल. तुमच्या मेहनतीला हळूहळू फळ मिळू लागेल. संततीच्या आनंदासाठी नवीन खरेदी शक्य आहे. तथापि, वाढत्या खर्चामुळे थोडीशी चिंता वाटू शकते, परंतु सावधगिरी बाळगल्यास सर्व काही नियंत्रणात राहील. अनोळखी व्यक्तीवर आंधळा विश्वास ठेवणे हानिकारक ठरू शकते. तब्येतेची काळजी घ्या, जंक फूड खाण्याचे टाळावे.
कर्क – प्रत्येक निर्णय काळजीपूर्वक घ्या. मालमत्ता किंवा कर्जासंबंधीच्या बाबींमध्ये चांगली प्रगती होण्याची शक्यता आहे. शासकीय कामांमध्ये होणाऱ्या थोड्या विलंबामुळे निराशा येऊ शकते, पण संयम ठेवा. जुनी कर्जे फेडण्याचे प्रयत्न यशस्वी होऊ शकतात. राग आणि शब्दांवर नियंत्रण ठेवा, अन्यथा गंभीर प्रश्न निर्माण होऊ शकतो. कौटुंबिक समस्या प्रेम आणि सामंजस्याने सोडवाव्या लागतील.
सिंह – आर्थिक बाबतीत नशीब तुमच्या बाजूने असेल. प्रतिस्पर्ध्यांचे डावपेच उधळून लावण्यासाठी हुशारीने वागावे लागेल. प्रलंबित कामे पूर्ण झाल्याने आत्मविश्वास वाढेल. व्यावसायिक भागीदारासोबत नवीन योजनांवर चर्चा करणे फायदेशीर ठरू शकते. गुंतवणुकीच्या नवीन संधी निर्माण होऊ शकतात, पण घाई करू नका. याबाबत जाणकारांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.
कन्या – मोठी स्वप्ने सत्यात उतरवण्याची सुरुवात होऊ शकते. गरजू व्यक्तीला मदत केल्याने आंतरिक आनंद मिळेल. सध्या प्रवासाच्या योजना पुढे ढकलणे उत्तम राहील. पालकांचा सल्ला तुमच्या यशाची गुरुकिल्ली ठरू शकतो. संततीच्या भविष्यासंबंधीचा निर्णय कुटुंबीयांशी सल्लामसलत केल्यानंतरच घेणे, इष्ट ठरेल. सकारात्मक विचार आज चमत्कार घडवू शकतो.
तुळ – सतर्कता ही तुमची सर्वात मोठी ताकद असेल. विरोधक त्रास देण्याचा प्रयत्न करू शकतात, परंतु तुम्ही शहाणपणाने प्रत्येक परिस्थिती हाताळाल. तुमची एक मोठी इच्छा पूर्ण होण्याची चिन्हे आहेत. तुम्हाला उत्पन्न वाढवण्याची नवीन संधी मिळू शकते. सामाजिक स्तरावर मिळणाऱ्या सन्मानामुळे आत्मविश्वास आणखी वाढेल.
वृश्चिक – कुटुंबाकडे आणि स्वतःच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष देण्याची गरज आहे. जोडीदारासोबत किरकोळ वाद होण्याची शक्यता आहे, परंतु प्रेमळ संभाषणामुळे तुमचे नाते अधिक घट्ट होईल. व्यवसायासाठी घेतलेल्या मेहनतीचे फळ मिळेल. व्यवसायात मोठ्या ऑर्डर्स मिळण्याची शक्यता आहे. वाहन चालवताना सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. खर्च नियंत्रणात ठेवणे योग्य ठरेल.
हेही वाचा – गोट्या… अप्पांची सावली!
धनु – समाजात तुमचा प्रभाव आणि आदर दोन्ही वाढतील. घरातील एखादी शुभ घटना आनंदी वातावरण निर्माण करेल. शासकीय कामात प्रगती होण्याची शक्यता आहे. नोकरीच्या ठिकाणी तुमच्या मेहनतीची दखल घेऊन नवीन जबाबदारी सोपविली जाऊ शकते. दूर राहणाऱ्या प्रिय व्यक्तीच्या आठवणीने भावूक होऊ शकता. संततीच्या करिअरसंबंधीचा एक निर्णय भविष्यात महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणू शकतो.
मकर – गेल्या अनेक दिवसांपासून अपूर्ण राहिलेल्या इच्छा आज पूर्ण होण्याची शक्यता आहे. तुमच्या कार्यनिष्ठेमुळे वरिष्ठ खूश होतील. समाजसेवा किंवा धर्मादाय कार्यामुळे तुमची प्रतिष्ठा वाढू शकते. कामाच्या ठिकाणी कोणीतरी तुमची प्रतिमा डागाळण्याचा प्रयत्न करू शकते, त्यामुळे सावध रहा. आर्थिक व्यवहारांमध्ये सावधगिरी बाळगणे महत्त्वाचे आहे.
कुंभ – करिअरच्या दृष्टीने नवीन संधी उपलब्ध होतील. नवीन व्यवसाय सुरू करण्याची कल्पना फायदेशीर ठरू शकते. नातेवाईकांशी किरकोळ वाद होण्याची शक्यता आहे, परंतु वडीलधाऱ्यांचा पाठिंबा तुम्हाला त्यातून मार्ग काढण्यास मदत करेल. मित्रमैत्रिणींमुळे व्यवसायात मोठा नफा मिळण्याची शक्यता आहे. नवीन वाहन खरेदी करण्याचे तुमचे स्वप्नही साकार होऊ शकते.
मीन – साशंकतेमुळे तुम्ही थोडे गोंधळून जाऊ शकता आणि एखादा महत्त्वाचा सौदा शेवटच्या क्षणी अडकू शकतो, त्यामुळे संयम ठेवा. कामाच्या ठिकाणी काही लोक तुमचा तणाव वाढवू शकतात, मात्र वरिष्ठांकडून पाठबळ मिळेल. नोकरीच्या नवीन संधी तुमच्या आयुष्यात नवी आशा घेऊन येऊ शकते. जोडीदारासोबत वाद घालणे टाळा. स्वतःच्या आरोग्याची विशेष काळजी घ्या.
