दर्शन कुलकर्णी
- आज, दिनांक : 06 नोव्हेंबर 2026; वार : शुक्रवार
- भारतीय सौर : 15 कार्तिक शके 1948; तिथि : द्वादशी 10:30; नक्षत्र : हस्त 28:42;
- योग : विष्कंभ 28:09; करण : गरज 22:36;
- सूर्य : तुळ; चंद्र : कन्या; सूर्योदय : 06:40; सूर्यास्त : 18:03;
- पक्ष : कृष्ण; अयन : दक्षिणायन; संवत्सर : पराभव;
- शालिवाहन शक : 1948; विक्रम संवत : 2082; युगाब्द : 5128
धनत्रयोदशी
धन्वंतरी जयंती
प्रदोष
गुरुद्वादशी
यमदीपदान
वेद कन्सल्टन्सी / 9987433660
दिनविशेष
चित्रपट दिग्दर्शक, पटकथा आणि संवाद लेखक दिनकर पाटील
टीम अवांतर
मराठी चित्रपटसृष्टीच्या सुवर्णकाळातील प्रख्यात मराठी चित्रपट दिग्दर्शक, पटकथा आणि संवाद लेखक दिनकर द. पाटील यांचा जन्म 6 नोव्हेंबर 1915 रोजी कोल्हापूरजवळील बेनाडी या गावात झाला. लहानपणापासूनच त्यांना मराठी रंगमंचीय कार्यक्रम, मराठी नाटके आणि चित्रपटांमध्ये रस होता. कोल्हापूरमध्ये शालेय शिक्षण झाल्यावर त्यांनी तिथल्याच राजाराम कॉलेजमधून साहित्यात बी.ए. पूर्ण केले. ते ‘द राजारामियन’ या महाविद्यालयीन मासिकाचे संपादक होते. याशिवाय ते किर्लोस्कर मासिकात लेखही लिहीत असत.
त्यांनी आपल्या चित्रपट कारकिर्दीची सुरुवात कोल्हापूर येथील बाबूराव पेंटर यांच्या मालकीच्या महाराष्ट्र फिल्म कंपनीमध्ये सहायक म्हणून केली. पुढे ते मास्टर विनायक यांचे सहायक दिग्दर्शक बनले आणि नंतर चित्रपट दिग्दर्शक झाले. चित्रपट दिग्दर्शक म्हणून ते 1950 ते 1990 ही जवळपास पाच दशके ते कार्यरत होते.
हेही वाचा – सत्याला शॉर्टकट नसतो!
त्यांनी 60 हून अधिक मराठी चित्रपटांचे दिग्दर्शन आणि पटकथा लेखन केले. सामाजिक बदलाचे साधन म्हणून चित्रपट माध्यमाचे महत्त्व ओळखणाऱ्या सुरुवातीच्या चित्रपट निर्मात्यांपैकी ते एक होते.
मराठी चित्रपटसृष्टीच्या सुवर्णकाळात दिनकर पाटील हे एक ज्येष्ठ पटकथा, संवाद लेखक आणि दिग्दर्शक होते. ग्रामीण जीवनावर आधारित त्यांच्या चित्रपटांमुळे, त्यांना पटकथा लेखन आणि दिग्दर्शन या दोन्ही क्षेत्रांतील एक अधिकारी व्यक्ती मानले जात असे. ग्रामीण पार्श्वभूमी असलेल्या ‘ जय मल्हार’ या मराठी चित्रपटाची पटकथा आणि संवाद दिनकर पाटील यांनी लिहिले होते, आणि पुढे 40 वर्षांहून अधिक काळ ते चित्रपटसृष्टीत कार्यरत राहिले. ‘मंदिर’ व ‘घरबार’ या दोन हिंदी चित्रपटांचे देखील दिग्दर्शन केले.
दिनकर पाटील यांनी त्यांच्या चित्रपटांमध्ये लावणी या लोकनृत्याचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला, ज्यामुळे त्यांचे चित्रपट अधिक लोकप्रिय झाले. ‘मंदिर’पासून दिनकरराव दिग्दर्शक झाले, तर ‘जय मल्हार’पासून ते कथा-पटकथा-संवाद लेखक झाले. ‘जय मल्हार’पासून मराठीत लावणीप्रधान ग्रामीण चित्रपटांचे युग सुरू झाले.
‘राम राम पाव्हणं’ या चित्रपटापासून दिनकररावांनी चित्रनिर्मिती सुरू केली. त्यांच्या ‘उदय कला चित्र’ व ‘दिनकर चित्र’ तर्फे नंतर त्यांनी ‘पाटलाचा पोर’, ‘तारका’, ‘मूठभर चणे’, ‘कुलदैवत’, ‘भैरवी’ अशा अनेक चित्रपटांची निर्मिती केली. दिनकर पाटलांनी आपल्या पन्नास वर्षांच्या कारकिर्दीत शंभरहून अधिक चित्रपटांचे लेखन व सुमारे पन्नास चित्रपटांचे दिग्दर्शन (यात दहा अनुबोधपट होते) केले.
साहित्यक्षेत्रातही त्यांची कामगिरी उल्लेखनीय होती. पाच नाटके, दोन एकांकिका संग्रह, चार कथासंग्रह, चार व्यक्तिचित्रांचे संग्रह, ‘रूपेरी पडदा’, ‘तंत्रमंत्र’ हे चित्रपटविषयक पुस्तक आणि ‘पाटलाचा पोर’ हे आत्मचरित्र अशी त्यांची ‘साहित्यसंपदा’ आहे. दिनकर द. पाटलांच्या उमज पडेल तर, प्रेम आंधळं असतं आणि ते माझे घर या चित्रपटांना राष्ट्रीय पुरस्कार लाभले.
कोल्हापूरमधील जयप्रभा आणि शालिनी या दोन स्टुडिओंशी त्यांचा जवळचा संबंध होता. तसेच, त्यांनी कोल्हापूरमध्ये मराठी फिल्म सिटी – चित्रनगरीच्या स्थापनेसाठी देखील मोलाचे प्रयत्न केले. त्यांना ग. दि. माडगूळकर पुरस्कार, जनकवी पी. सावळाराम पुरस्कार आणि व्ही. शांताराम पुरस्कार असे मानाचे पुरस्कार लाभले. चित्रपट महामंडळाच्या ‘चित्रभूषण पुरस्कारा’चेही ते मानकरी होते. 23 ऑक्टोबर 2005 रोजी त्यांचे निधन झाले.
आजचे राशिभविष्य
मेष – तुमच्या करिअरसाठी आज अचानक एखादी चांगली बातमी मिळेल, ज्यामुळे तुमचा आत्मविश्वास वाढवेल. अर्थात तुमच्या यशाने अस्वस्थ झालेले काही लोक तुमच्या मार्गात अडथळा आणण्याचा प्रयत्न करू शकतात. दीर्घकाळापासून चालत आलेले कर्ज कमी करण्याची संधी आज मिळेल. आरोग्याबाबत मात्र निष्काळजीपणा दाखवू नका, कारण किरकोळ समस्यांमुळेही अतिरिक्त खर्च होऊ शकतो. मालमत्तेशी संबंधित एखादा प्रकल्प भविष्यात मोठा नफा मिळवून देऊ शकतो.
वृषभ – ज्या प्रकल्पासाठी तुम्ही बऱ्याच काळापासून प्रयत्न करत आहात, त्याचे आज सकारात्मक परिणाम मिळण्याची शक्यता आहे. व्यावसायिकांना नवीन प्रकल्प सुरू करण्याची किंवा त्यांच्या कामात प्रगती करण्याची चांगली संधी मिळू शकते. तुमचा उत्साह आणि आत्मविश्वास चांगला असेल. मात्र कामाच्या दबावामुळे तुम्ही थोडे चिडचिडे होऊ शकता. तुमच्या संभाषणात सौहार्द राखा. घाईच्या निर्णयांपेक्षा संयम आणि विवेकबुद्धी आज चांगले परिणाम देऊ शकते.
मिथुन – आज सुखसोयी आणि चैनीच्या वस्तूंमध्ये वाढ होण्याची चिन्हे आहेत. मात्र वाढलेल्या कामाच्या दबावामुळे शारीरिक थकवा येऊ शकतो, म्हणून काम करताना पुरेशी विश्रांती देखील मिळेल याची खात्री करा.. विद्युत उपकरणे वापरताना विशेष खबरदारी घ्या. इतरांच्या वैयक्तिक बाबींमध्ये अनावश्यक हस्तक्षेप टाळणे उत्तम राहील. जर तुम्ही तुमच्या भावाला एखादी गोष्ट करण्याचे वचन दिले असेल, तर ते पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करा. प्रियजनांच्या तुमच्यावर असलेल्या जबाबदाऱ्या पार पाडल्याने नात्यांमधील विश्वास दृढ होईल.
कर्क – आजचा दिवस कौटुंबिक आनंदाने भरलेला असेल. कौटुंबिक व्यवसायात जर दीर्घकाळापासून नाराजी किंवा मतभेद असतील, तर ते सोडवण्यासाठी आज चांगली संधी मिळेल. प्रवासादरम्यान तुमच्या वस्तू आणि महत्त्वाची कागदपत्रांचे जपून ठेवा. स्वतःची जीवनशैली आणि सुखसोयी सुधारण्यासाठी तुम्हाला काही पैसे खर्च करण्याची इच्छा होऊ शकते. तुमच्या गरजा आणि बजेटमध्ये संतुलन राखल्यास तुमच्या खरेदीचा आनंद वाढेल आणि आर्थिक परिस्थितीवरील अनावश्यक ताण टाळता येईल.
सिंह – आजचा दिवस सामान्य असेल, पण कामाच्या ठिकाणी सावधगिरी बाळगा. काही लोक तुमच्या कामाबद्दल गैरसमज निर्माण करण्याचा किंवा तुमची प्रतिमा डागाळण्याचा प्रयत्न करू शकतात. कोणत्याही वादात विनाकारण गुंतण्याऐवजी, तथ्यांच्या आधारे तुमची मते मांडा. जोडीदाराच्या आरोग्याबद्दल चिंता निर्माण होऊ शकते. तुम्हाला उपचार किंवा औषधांसाठी पैसे खर्च करावे लागू शकतात. अर्थात तुमच्यातील प्रेम आणि सामंजस्य तुम्हाला या परिस्थितीत एकमेकांना आधार देण्याचे सामर्थ्य देईल. संयम ठेवा आणि कुटुंबाच्या गरजांना प्राधान्य द्या.
कन्या – आज असे काही खर्च उद्भवू शकतात जे टाळणे कठीण असेल. त्यामुळे आर्थिक बाबींबाबत योग्य निर्णय घ्या. वडिलोपार्जित मालमत्तेबाबतचा एखादा जुना वाद सुरू असेल, तर त्यावर तोडगा निघण्याची आशा आहे. चर्चा आणि परस्पर संमतीने हे प्रकरण पुढे जाण्याची शक्यता आहे. कामाच्या ठिकाणी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा अनुभव आणि सल्ला याकडे दुर्लक्ष करू नका. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे तुमची कार्यक्षमता वाढू शकते. पदोन्नती किंवा प्रगतीचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो. आज संयमाने घेतलेले निर्णय भविष्यात तुम्हाला दिलासा देतील.
तुळ – आज गोंधळाची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. अशावेळी घाई करण्याऐवजी, प्रत्येक पैलूचा विचार करण्यासाठी थोडा वेळ घ्या. कामाच्या ठिकाणी तुम्हाला नवीन जबाबदारी मिळाल्यास, ती सकारात्मक दृष्टिकोनाने स्वीकारा आणि पूर्ण प्रामाणिकपणे पार पाडा. कोणतेही वचन देण्यापूर्वी, तुमच्या परिस्थितीचे आणि क्षमतांचे मूल्यांकन नक्की करा. अनोळखी व्यक्तींवर लगेच विश्वास ठेवणे टाळा आणि वैयक्तिक माहिती देताना सावधगिरी बाळगा. शांत मन आणि विवेकपूर्ण वागणूक तुम्हाला दिवसाची आव्हाने सहजतेने हाताळण्यास मदत करेल.
वृश्चिक – आजचा दिवस आनंद, कर्तृत्व आणि समाधानाचा असेल. तुमच्या मेहनतीचे सकारात्मक परिणाम आत्मविश्वास वाढवतील आणि तुमची आर्थिक परिस्थिती सुधारण्याची संधी देतील. मात्र कोणताही मोठा आर्थिक निर्णय घेण्यापूर्वी सर्व बाबींचा काळजीपूर्वक विचार करा. नोकरीच्या शोधात असलेल्यांना चांगली संधी मिळू शकते. सामाजिक कार्यक्रमांमधील तुमचा सहभाग वाढेल. तुमची ऊर्जा योग्य दिशेने लावा आणि महत्त्वाच्या कामांमध्ये दिरंगाई करणे टाळा. कठोर परिश्रम, शिस्त आणि वेळेवर घेतलेले निर्णय तुम्हाला पुढे जाण्यास मदत करतील. संध्याकाळी कुटुंब किंवा मित्रांसोबत स्वादिष्ट जेवणाचा आनंद घेण्याची संधी मिळेल.
हेही वाचा – अध्यात्मातल्या परिभाषेतील ‘स्थितप्रज्ञ ते स्थिरप्रज्ञ’
धनु – आज परिस्थिती तुमच्यासाठी अनुकूल असेल. नोकरी बदलू इच्छिणाऱ्यांना सकारात्मक बातमी मिळण्याची शक्यता आहे, तर रोजगार शोधणाऱ्यांसाठी नवीन संधीही निर्माण होऊ शकतात. उत्पन्नाचे नवीन स्रोत निर्माण केल्याने तुमची आर्थिक स्थिती मजबूत होण्यास मदत होईल. अर्थात उत्पन्न वाढत असताना, खर्च नियंत्रणाबाहेर जाऊ देऊ नका. बचत आणि भविष्यातील गरजांवर लक्ष केंद्रित करणे देखील महत्त्वाचे आहे. आरोग्याच्या बाबतीत, विशेषतः डोळ्यांच्या कोणत्याही समस्यांकडे दुर्लक्ष करू नका. तुम्हाला सतत अस्वस्थता जाणवत असल्यास, योग्य वैद्यकीय सल्ला घ्या. आज करिअरमधील प्रगतीच्या संधींचा फायदा घेताना, तुमच्या कुटुंबाप्रती आणि आरोग्याप्रती असलेल्या जबाबदाऱ्यांना प्राधान्य द्या.
मकर – आज तुमचे नवीन प्रयत्न यशस्वी होण्याची शक्यता आहे. जर एखादा प्रकल्प बऱ्याच काळापासून रखडला असेल, तर त्यात प्रगती होईल. आर्थिक किंवा व्यावसायिक बाबींमध्ये इतरांच्या सल्ल्यांवरून मोठे धोके पत्करणे टाळा. पैसे गुंतवण्यापूर्वी किंवा महत्त्वाचे निर्णय घेण्यापूर्वी संपूर्ण माहिती गोळा करा. सरकारी बाबींमध्ये थोडी धावपळ करावी लागू शकते, परंतु संयमाने केलेल्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे प्रगती साधण्यास मदत होऊ शकते. आज आपल्या क्षमतांवर विश्वास आणि सर्व परिस्थितीत व्यावहारिक दृष्टिकोन ठेवा.
कुंभ – आजचा दिवस नवीन आशा आणि सकारात्मक बदलांचे संकेत देत आहे. कामाच्या ठिकाणी एक नवीन जबाबदारी दिली जाऊ शकते, जी सुरुवातीला आव्हानात्मक वाटू शकते. मात्र परिश्रमाने हळूहळू तुम्ही त्यावर चांगले प्रभुत्व मिळवाल. एखाद्या शुभ किंवा कौटुंबिक कार्यक्रमाला उपस्थित राहण्याची संधी आनंद घेऊन येईल. व्यावसायिकांसाठी एक महत्त्वाचा करार पुढे सरकू शकतो. याशिवाय दीर्घकाळ प्रलंबित असलेला एखादा करार अंतिम होण्याची शक्यता आहे. एखाद्या महत्त्वाच्या कामात वडिलधाऱ्यांचा सल्ला किंवा मदत यामुळे मार्ग सुकर होईल. आज नवीन संधींचे स्वागत करा आणि जबाबदाऱ्यांना ओझे मानण्याऐवजी, त्यांना तुमची क्षमता सिद्ध करण्याची संधी समजा.
मीन – आज तुम्हाला एखाद्या धार्मिक कार्यक्रमात सहभागी होण्याची, पूजा करण्याची किंवा गरजू व्यक्तीला मदत करण्याची संधी मिळाली, तर त्यात मनापासून सहभागी व्हा. एका महत्त्वाच्या बाबतीत वडिलांचा सल्ला घेणे फायदेशीर ठरेल. त्यांचा अनुभव तुम्हाला योग्य दिशेने मार्गदर्शन करण्यास मदत करू शकतो. विद्यार्थ्यांसाठी हा काळ दिलासादायक असेल. अभ्यासाशी संबंधित मानसिक ताण कमी होण्याची आणि एकाग्रता सुधारण्याची चिन्हे दिसत आहेत. बऱ्याच काळापासून प्रलंबित असलेले एक महत्त्वाचे काम पूर्ण होण्याची शक्यता आहे. आज सकारात्मक मानसिकता ठेवा. संयम आणि समजूतदारपणाने पुढे गेल्यास मनःशांती मिळेल आणि तुमच्या कामात प्रगती होईल.
