मागील लेखांमधून आपण रोज ठराविक वेळेस करावयाच्या दिनचर्येतील विविध बाबींची सविस्तर माहिती घेतली. या लेखात आपण दिनचर्येतील कामाचे नियोजन आणि पूर्तता या महत्त्वाच्या विषयासंबंधी जाणून घेणार आहोत. तत्पूर्वी, आपण कामाचे स्वरुपाबाबत माहिती घेऊयात.
कामाचे स्वरुप
व्यक्तीच्या कामाचे स्वरुप वयोमानानुसार वेगवेगळे असते.
- किशोरवयीन विद्यार्थी/ विद्यार्थीनी – शिक्षण, अभ्यास, परीक्षा, स्पर्धा आणि खेळ इत्यादी.
- मध्यमवयीन आणि प्रौढ पुरुष/ महिला – नोकरी/ व्यवसाय संबंधित कामे, घरकाम तसेच बाहेरची कामे इत्यादी.
- ज्येष्ठ पुरुष / महिला – व्यवसाय अथवा उपजिविकेसंबंधित कामे तसेच घरातील आणि बाहेरची कामे इत्यादी.
हेही वाचा – Basic Human Needs : निरामय आरोग्याची गरज
कामाचे नियोजन
व्यक्तीच्या कामाच्या स्वरूपानुसार समर्पक नियोजन करणे आवश्यक आहे. हे लक्षात घेऊन सर्वसाधारणपणे कामाचे नियोजन खालील पद्धतीने करणे यथार्थ होईल.
- दुसर्या दिवशीच्या कामाचे नियोजन आदले दिवशी रात्री 9 ते 9.30च्या दरम्यान करावे. असे केल्यास सकाळची घाई गडबड टाळता येईल आणि दिवसाची सुरुवात शांत तसेच प्रसन्न मनाने होईल.
- सकाळी उठल्यावर थोडा वेळ चिंतनासाठी अवश्य व्यतीत करावा.
- नियमित योगाभ्यास अथवा सोईस्कर शारीरिक व्यायाम झाल्यावर दैनंदिन कामाची उजळणी करावी.
- आठवड्याचे कामाचे नियोजन सुट्टीच्या दिवशी करावे. तसेच सुट्टीच्या दिवशी इतर कामे उरकून पुरेशी विश्रांती घ्यावी, म्हणजे आठवड्याची सुरुवात उत्साहात होईल.
कामाचे नियोजन आणि पूर्ततेविषयी काही महत्त्वाचे मुद्दे
कामाचे नियोजन जर योग्य पद्धतीने केले तर कामाची पूर्तता देखील नक्कीच सुरळीत आणि व्यवस्थित होईल.
- विद्यार्थ्यांनी परीक्षा, स्पर्धा तसेच शैक्षणिक उपक्रम ध्यानात घेऊन अभ्यासाचे दैनंदिन वेळापत्रक बनवावे आणि त्याचे काटेकोर पालन करावे.
- गृहिणींनी घरकाम आणि स्वयंपाक तसेच महिला आणि पुरुष यांनी घरातील कामे, स्वच्छता यासंदर्भात योग्य नियोजन करून व्यवस्थित पूर्तता करावी.
- नोकरी-व्यवसाय तथा कामासाठी जाण्यापूर्वी पुरेसा आणि पौष्टिक नाश्ता करावा, म्हणजे कामाचा उत्साह वाढेल आणि कामाची पूर्तता वेळेवर तसेच योग्य पद्धतीने होईल.
- काम बैठ्या स्वरुपाचे असल्यास अधूनमधून शारीरिक हालचाली कराव्यात म्हणजे शारीरिक तक्रारी उद्भवणार नाहीत आणि काम वेळेवर पूर्ण करण्यासाठी सहाय्य मिळेल.
- कामाच्या ठिकाणी एसीचा वापर करायचा असेल तर, वातावरणानुसार एसीचे तपमान ठेवावे.
- घरून काम करण्याची ऑनलाइन पद्धत असेल वैयक्तिक दिनचर्या पाळण्यासाठी अवश्य प्रयत्न करावेत.
हेही वाचा – निरामय आरोग्य प्राप्तीसाठी मनापासून इच्छा गरजेची…
तात्पर्य, दिनचर्येतील ठराविक अथवा सोईस्कर वेळी कामाचे सुनियोजन केले तर, वेळेनुसार शिस्तबद्ध पूर्तता निश्चित होईल.
सर्वपरिचित इंग्रजी उक्तीनुसार – Plan the work and work the plan.
या संदर्भात इथे आवर्जून नमूद करावेसे वाटते की, निरामय आरोग्य संकल्पनेतील माझ्या ‘निरामय आरोग्यासाठी आहार-विहार’ या पुस्तकात ‘आरोग्यदायी विहार’ या विषयावर सर्वसमावेशक सविस्तर मार्गदर्शन केले आहे. तसेच ‘निरामय मानसिक आरोग्य’ या पुस्तकात ‘निसर्गसुसंगत दिनचर्या’ या विषयावर उपयुक्त मार्गदर्शन केले आहे.
क्रमशः
