Dnyaneshwari : हें असो आणिक कांहीं, तया सर्वत्र मीवांचूनि नाहीं…

अध्याय सातवा

एर्‍हवीं ज्ञानिया जो म्हणिजे । तो चैतन्यचि केवळ माझें । हें न म्हणावें परि काय कीजे । न बोलणे बोलों ॥126॥

बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान् मां प्रपद्यते । वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥19॥

जे तो विषयांची मोट झाडी- । माजीं कामक्रोधांचीं सांकडीं । चुकावूनि आला पाडी । सद्वासनेचिया ॥127॥ मग साधुसंगें सुभटा । उजू सत्कर्माचिया वाटा । अप्रवृत्तीचा अव्हांटा । डावलूनि ॥128॥ आणि जन्मशतांचा वाहतवणा । तेविंची आस्थेचिया न लेचि वाहणा । तेथ फलहेतूचा उगाणा । कवणु चाळी ॥129॥ ऐसा शरीरसंयोगाचिये राती- । माजीं धांवतां सडिया आयती । तंव कर्मक्षयाची पाहती । पाहांट जाली ॥130 ॥ तैसी गुरुकृपाउखा उजळली । ज्ञानाची वोतपली पडली । तेथ साम्याची ऋद्धि उघडली । तयाचिये दिठी ॥131॥ ते वेळी जयाकडे वास पाहे । तेउता मीचि तया एक आहे । अथवा निवांत जरी राहे । तरी मीचि तया ॥132॥ हें असो आणिक कांहीं । तया सर्वत्र मीवांचूनि नाहीं । जैसें सबाह्य जळ डोहीं । बुडालिया घटा ॥133॥ तैसा तो मजभीतरीं । मी तया आंतुबाहेरीं । हें सांगिजे बोलवरी । तैसें नव्हे ॥134॥ म्हणोनि असो हें यापरी । तो देखे ज्ञानाची वाखारी । तेणें संसरलेनि करी । आपु विश्व ॥135॥ हें समस्तही श्रीवासुदेवो । ऐसा प्रतीतिरसाचा वोतला भावो । म्हणोनि भक्तांमाजीं रावो । आणि ज्ञानिया तोचि ॥136॥

हेही वाचा – Dnyaneshwari : दुःखशोकांचां घाईं, मारिलियाची सेचि नाहीं…

अर्थ

वास्तविक पाहिले तर ज्ञानी म्हणून जो म्हणतात, तो माझा केवळ आत्माच आहे, ही गोष्ट शब्दांनी सांगण्यासारखी नाही. परंतु काय करावे? ही न बोलण्यासारखी गोष्ट पण तुला सांगितली. ॥126॥

अनेक जन्म घेतल्यानंतर ‘सर्व (विश्व) वासुदेव होय’ असे ज्ञान प्राप्त होऊन, तो ज्ञानी मला शरण येतो (मला येऊन पोहोचतो). असा महात्मा अत्यंत दुर्लभ आहे. ॥19॥

कारण तो विषयांच्या दाट झाडीतून काम, क्रोध यांची संकटे टाळून, चांगल्या वासनारूपी डोंगरावर आला. ॥127॥ अर्जुना, मग संतांच्या संगतीने, विहित कर्मांच्या सरळ मार्गाने, निषिद्ध आचरणाचा आडमार्ग टाकून ॥128॥ आणि शेकडो जन्मांचा (कर्ममार्गाने) प्रवास करत असता, तो फलाशेच्या वहाणा (अंत:करणरूपी) पायात घालत नाही. अशा स्थितीत (स्वर्गादी) फलांच्या हेतूंचा हिशेब कोणी करावा? ॥129॥  याप्रमाणे देहतादात्म्यरूप रात्रीत सर्वसंग परित्यागरूपी तयारीने धावत असताना, कर्माच्या क्षयाची उजाडती पहाट झाली ॥130॥ त्याचप्रमाणे गुरुकृपारूप उष:काल झाला आणि ज्ञानरूपी कोवळे ऊन पडले, तेव्हा त्या प्रसंगी त्याच्या दृष्टीला ब्रह्मैक्याचे ऐश्वर्य दिसू लागले. ॥131॥ त्यावेळी तो जिकडे तिकडे पाहील, तिकडे तिकडे त्याला मीच एक आहे अथवा तो जरी निवांत राहिला तरीही त्याला मीच आहे. ॥132॥ हे बोलणे असो, त्याला सर्व ठिकाणी माझ्याहून दुसरे काही एक नाही. ज्याप्रमाणे डोहात घट बुडाला असता त्याच्या आत-बाहेर जसे पाणीच असते ॥133॥ त्याप्रमाणे तो माझ्यामध्ये असतो आणि मी त्याच्या आत-बाहेर असतो. ही स्थिती शब्दाने सांगता येईल, अशी नाही. ॥134॥ म्हणून ते राहू दे, याप्रमाणे तो ज्ञानाचे भांडार पाहातो आणि त्या योगाने सावरल्यामुळे सर्व जग आत्मरूप पाहातो. ॥135॥ हे संपूर्णाविश्व श्रीवासुदेव आहे, अशा अनुभवरूपी रसाचा त्याचा भाव ओतलेला असतो, म्हणून सर्व भक्तांमध्ये तो राजा आहे आणि ज्ञानीही तोच आहे. ॥136॥

क्रमश:

हेही वाचा – Dnyaneshwari : जैसा वारा कां गगनीं विरे, मग वारेपण वेगळें नुरे…

(साभार – शं. वा. तथा मामासाहेब दांडेकर संपादित ‘सार्थ ज्ञानेश्वरी’)