Close Menu
AvaantarAvaantar

    Subscribe to Updates

    Get the latest creative news from FooBar about art, design and business.

    What's Hot

    Homeopathy: काट्याने काटा काढणं

    November 22, 2026

    साप्ताहिक राशीभविष्य : 22 ते 28 नोव्हेंबर 2026

    November 22, 2026

    सार्थ ज्ञानेश्वरी : तरावया मृगजळाची गंगा, डोणीलागीं धांवतां दांगा-

    November 22, 2026
    Facebook X (Twitter) Instagram
    Sunday, November 22
    AvaantarAvaantar
    Facebook X (Twitter) Instagram YouTube
    Home
    • अवांतर
    • आरोग्य
    • फिल्मी
    • फूड काॅर्नर
    • मैत्रीण
    • ललित
    • पंचांग आणि भविष्य
    • अध्यात्म
    • शैक्षणिक
    Latest From Avaantar
    AvaantarAvaantar
    Home » Homeopathy: काट्याने काटा काढणं
    आरोग्य

    Homeopathy: काट्याने काटा काढणं

    डॉ. शैलेंद्र वैशंपायनBy डॉ. शैलेंद्र वैशंपायनNovember 22, 2026No Comments4 Mins Read
    Share Facebook Twitter LinkedIn WhatsApp Copy Link
    अवांतर, मराठीकथा, मराठीलेखक, मराठीवाचन, मराठी साहित्य, मी मराठी, अभिजात मराठी, आरोग्यम् परमम् धनम्, Homoeopathy, होमिओपॅथी, डॉ शैलेंद्र वैशंपायन, डॉक्टर शैलेंद्र वैशंपायन, लेखक शैलेंद्र वैशंपायन, होमिओपॅथी डॉक्टर वैशंपायन, होमिओपॅथी आख्यान, होमिओपॅथी रंजक कथा, होमिओपॅथीची माहिती, होमिओपॅथीचा जनक सॅम्युअल हॅनिमन, मटेरिया मेडिका, औषधांचा माहिती कोष, चरकसंहिता, भारतीय वैद्यकीय परंपरा, औषधी ज्ञानाचा इतिहास, History of Medicinal Knowledge
    फोटो सौजन्य - चॅटजीपीटी
    Share
    Facebook Twitter LinkedIn WhatsApp Email Copy Link

    होमिओपॅथी ही नियमांवर आधारित रोगचिकित्सा पद्धती आहे. तिचे नियम अतिशय साधे, सहज आणि सोपे आहेत. ते समजायला अजिबात अवघड नाहीत. होमिओपॅथीतील मूळ सिद्धांत म्हणजेच आपल्या भाषेत सांगायचं तर, ‘काट्याने काटा काढणं.’ हे आपण सिंकोनाच्या भागामध्ये पाहिलंच आहे.

    पण याची सुरुवात कशी होते? आपण आपल्या आयुष्यात अनेक गोष्टी वापरतो. निसर्गाचं निरीक्षण करतो, त्यातून निष्कर्ष काढतो आणि त्यानुसार गोष्टींची रचना करतो, त्या वापरण्याच्या पद्धती ठरवतो. निसर्गात वाहणारे पाण्याचे प्रवाह असोत किंवा लागणारी आग असो—अशा अनेक गोष्टींच्या निरीक्षणातून माणूस शिकत आला आहे. निसर्गात निर्माण होणारी आग पाहूनच माणूस आगीचा वापर करायला शिकला.

    आपणही याच निसर्गाचा एक भाग आहोत. इतर प्राणी आणि वनस्पती यांच्याप्रमाणेच मानवही निसर्गाचाच एक घटक आहे. निसर्गाशी समतोल राखला, तरच आपलं आयुष्य सुखी होतं.

    न्यूटनच्या आधी हजारो लोकांनी सफरचंद आणि इतर फळं खाली पडताना पाहिली होती. ही घटना घडतच होती. पण न्यूटनने जेव्हा ती पाहिली, तेव्हा त्याच्यातल्या चिकित्सक आणि संशोधक वृत्तीने त्यामागचं कारण शोधण्याचा प्रयत्न केला. त्यातून गुरुत्वाकर्षणाचा नियम समोर आला. त्याचप्रमाणे हॅनिमनने सिंकोनाच्या सालीवर प्रयोग केले आणि त्या निरीक्षणांतून होमिओपॅथीचा शोध घेतला.

    हे समजायला अगदी सोपं आहे. आपल्या रोजच्या जीवनातही आपण अशा प्रकारच्या तत्त्वांचा वापर करतो.

    होमिओपॅथीचा सिद्धांत असा सांगतो की एखादा पदार्थ आपल्या शरीरावर क्रिया करतो, तेव्हा तो एक प्रकारची छाप सोडतो. ही छाप दूर करण्यासाठी अशा पदार्थाचा वापर केला जातो, ज्याची शरीरावर तत्सम छाप निर्माण करण्याची क्षमता असते. हॅनिमनच्या मांडणीनुसार, या दुसऱ्या प्रभावामुळे पहिला प्रभाव दूर होतो आणि माणूस बरा होतो.

    हे ऐकायला थोडं कठीण वाटेल. म्हणून रोजच्या जीवनातली काही उदाहरणं घेऊया.

    आपण एखाद्या कचऱ्याच्या ठिकाणी गेलो, तर तिथला दुर्गंध आपल्या घ्राणेंद्रियांवर प्रभाव करतो. अशा वेळी आपण अगरबत्ती लावतो. तिचा सुगंध जाणवू लागला की दुर्गंधाचा प्रभाव कमी होतो.

    सकाळी सूर्य उगवतो, तेव्हाही आकाशात तारे आणि चंद्र असतातच. पण सूर्याच्या प्रकाशामुळे ते निष्प्रभ ठरतात. अशा प्रकारची अनेक उदाहरणं हॅनिमनने दिली आहेत.

    हेही वाचा – Homeopathy : मटेरिया मेडिकाची पार्श्वभूमी

    युद्धाच्या वेळी सैनिकांमध्ये वीरश्री संचारावी म्हणून ढोल, ताशे आणि इतर रणवाद्यं वाजवली जात. ढोलताशांचा अनुभव आपल्याला गणपतीच्या वेळी चांगलाच आला आहे. विद्यानंद बापट नावाच्या एका पुणेरी माणसाने ही रणवाद्यं आहेत, असा मुद्दा मांडून त्यांचा आवाज कमी करायला लावला. त्याचा नफा-नुकसान हा भाग वेगळा! पण त्यांनीही ही गोष्ट स्पष्टपणे मांडली की दुंदुभी आणि नगारे ही रणवाद्यं आहेत; त्यांचा उद्देश अंगात वीरश्री संचारवणं हा आहे.

    या रणवाद्यांच्या नादाने अंगात वीरश्री संचारते आणि माणूस युद्धाला तयार होतो. त्याचबरोबर युद्धातले भयावह आवाज आणि आक्रोश यांचा प्रभाव कमी होऊन भीतीही कमी होते.

    आपल्या आयुष्यात भावनांच्या बाबतीतही आपण काही गोष्टी अनुभवतो. एखादी व्यक्ती आपल्यावर चिडली आणि आपणही तिच्यावर चिडलो, तर रागात आणखी भर पडते. पण हॅनिमनने असं म्हटलेलं नाही की एखादा तुमच्यावर चिडला, तर तुम्हीही त्याच्यावर चिडा. रागाचा मुकाबला संयमाने आणि शांततेने करा. समोरचा चिडला, तर तुम्ही साधं स्मितहास्य द्या. कधीकधी त्या स्मितहास्याने त्याचा रागही काही क्षणांत शांत होतो.

    हिंसेला अहिंसेने उत्तर, रागाला प्रेमाने उत्तर आणि द्वेषाला प्रेमाने उत्तर—अशा प्रकारे एका प्रभावाला दुसऱ्या प्रभावाने शांत करण्याची उदाहरणं आपल्या रोजच्या जीवनात दिसतात. याच निरीक्षणांशी होमिओपॅथीच्या तत्त्वाचा संबंध जोडून हॅनिमनने आपली मांडणी केली.

    आता औषधांच्या प्रयोगांकडे वळूया. आपण पाहिलेलंच आहे की एखादा पदार्थ सूक्ष्म प्रमाणात माणसाला दिला, तर त्याच्यामध्ये काही लक्षणं निर्माण होतात. होमिओपॅथिक औषधांचे प्रयोग जेव्हा निरोगी माणसांवर केले गेले, तेव्हा त्यांना कोणती स्वप्नं पडली, खाण्यापिण्याच्या कोणत्या इच्छा झाल्या, शरीराच्या कोणत्या भागात दुखलं किंवा खुपलं—या सगळ्या गोष्टी हॅनिमनने नोंदवल्या.

    हेही वाचा – Homeopathy : औषधी ज्ञानाचा इतिहास

    या नोंदींमधूनच त्यांनी आपला मटेरिया मेडिका लिहिला. म्हणूनच ते त्याला ‘मटेरिया मेडिका प्युरा’ म्हणतात.

    आता समजा, ‘क्ष’ नावाचं एक औषध आहे. निरोगी माणसाला ते दिल्यावर त्याला पोटशूळ होतो आणि उलटीची भावना निर्माण होते. हॅनिमनच्या तत्त्वानुसार, अशीच लक्षणं असलेल्या रुग्णाला तेच औषध योग्य मात्रेत दिलं, तर त्याचा पोटशूळ आणि उलटीची भावना कमी होते.

    इथे औषधाची मात्रा आपण नियंत्रित करू शकतो. पण नैसर्गिक रोगकारकाचा—उदाहरणार्थ, विषाणूचा—शरीरावर होणारा परिणाम आपण औषधाच्या मात्रेप्रमाणे नियंत्रित करू शकत नाही.

    म्हणून हॅनिमनच्या मांडणीनुसार, रोगासारखीच लक्षणं निर्माण करण्याची क्षमता असलेलं औषध योग्य मात्रेत वापरून त्या रोगाचा प्रभाव दूर करता येतो. यालाच आपल्या साध्या भाषेत म्हणतात—‘काट्याने काटा काढणं.’

    Avatar photo
    डॉ. शैलेंद्र वैशंपायन

    डॉ. (प्रा.) शैलेंद्र आर. वैशंपायन, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ‘डॉ. व्ही.’ या नावाने परिचित आहेत. त्यांना 26 वर्षांचा चिकित्सकीय आणि 25 वर्षांचा अध्यापनाचा अनुभव आहे. ते होमिओपॅथीवरील चार पुस्तकांचे आणि चार शोधनिबंधांचे लेखक असून, राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील नामांकित होमिओपॅथिक नियतकालिकांमध्ये त्यांचे अनेक लेख प्रकाशित झाले आहेत. त्यांनी भारतात तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अनेक व्याख्याने दिली असून ‘Dr V’s World of Homoeopathy’ हा त्यांचा पॉडकास्टही आहे. थायरॉईड विकार, चिकित्सकीय संशोधन आणि हॅनिमॅनियन होमिओपॅथी ही त्यांच्या विशेष अभ्यासाची क्षेत्रे आहेत.

    Related Posts

    ऑफिसमध्ये काम करून थकलात? ताण आला?

    November 21, 2026 आरोग्य

    किस्सा अतरंगी डॉक्टरचा!

    November 19, 2026 आरोग्य

    Homeopathy : औषधी ज्ञानाचा इतिहास

    November 15, 2026 आरोग्य
    Leave A Reply Cancel Reply

    Demo
    Stay In Touch
    • Facebook
    • Twitter
    • Instagram
    • YouTube
    Don't Miss
    आरोग्य

    ऑफिसमध्ये काम करून थकलात? ताण आला?

    By MANOJ JOSHINovember 21, 2026

    कुमार चोप्रा / सुनील इनामदार सकाळी उठल्यापासूनच आपल्या डोक्यात ऑफिसच्या कामांची यादी सुरू होते. घरातील…

    किस्सा अतरंगी डॉक्टरचा!

    November 19, 2026

    Homeopathy : औषधी ज्ञानाचा इतिहास

    November 15, 2026

    इन्सुलिन डेफिशिएन्सी अन् इन्सुलिन रेझिस्टन्स

    November 14, 2026

    Subscribe to Updates

    Get the latest creative news from Avaantar

    Latest From Avaantar

    Homeopathy: काट्याने काटा काढणं

    November 22, 2026

    साप्ताहिक राशीभविष्य : 22 ते 28 नोव्हेंबर 2026

    November 22, 2026

    सार्थ ज्ञानेश्वरी : तरावया मृगजळाची गंगा, डोणीलागीं धांवतां दांगा-

    November 22, 2026

    Panchang : आजचे पंचांग आणि दिनविशेष; 22 नोव्हेंबर 2026

    November 22, 2026

    सगेसोयरे…

    November 21, 2026

    चातुर्मास : केवळ व्रत नव्हे, तर….

    November 21, 2026

    POPULAR CATEGORY

    [category_count_style]
    • 98699 75883
    • joshimanoj@avaantar.com
    Facebook X (Twitter) Instagram LinkedIn

    एक पाऊल सांस्कृतिक सर्जनशीलतेकडे...

    आजकाल वाचनसंस्कृतीबद्दल चिंता व्यक्त केली जात आहे. वास्तविक ‘पुस्तक वाचन’ संस्कृतीला धोका निर्माण झाला आहे. वाचनसंस्कृती अबाधित आहे आणि ती अबाधित राहील. कारण, पुस्तकांच्याच जोडीला स्मार्टफोन, ई-बुक, ई-मॅगझिन यासारखी आधुनिक काळाशी सुसंगत माध्यमे उपलब्ध झाली आहेत. याच अत्याधुनिकतेची कास धरत आम्ही हे पाऊल उचलले आहे... अवांतर ही वेबसाइट!

    ‘अवांतर’ हा एक वेब प्लॅटफॉर्म आहे, जो विचार, साहित्य, कला आणि संस्कृतीच्या सर्जनशील प्रवाहाला समर्पित आहे. विविध विषयांवर लेख, कविता, कथा आणि विचार आपल्यापर्यंत पोहोचविण्याचा हा प्रयत्न आहे. दैनंदिन धावपळीच्या जीवनात मिळाणारी काही क्षणांची उसंत सार्थकी लावावी, उत्तम साहित्याद्वारे वाचकांना नवनवीन दृष्टिकोन देणे, विचारांना चालना देणे आणि सर्जनशीलतेला प्रोत्साहन देणे, हा उद्देश आमचा यामागे आहे.

    ‘अवांतर’च्या निमित्ताने विविध लेखक, कवी, विचारवंत आणि कलाकारांना एक हक्काची वेबसाइट उपलब्ध केली आहे. त्यांचे वैविध्यपूर्ण साहित्य, माहिती जगासमोर मांडण्यासाठी एक मुक्त व्यासपीठ असे या वेबसाइटचे स्वरूप आहे. ‘अवांतर’ च्या माध्यमातून आम्ही मराठी भाषेतील समृद्ध साहित्यिक परंपरेला नवी दिशा देत, आधुनिक काळाशी जोडून ठेवण्याचा आमचा प्रयत्न आहे.

    या वेबसाइटला ‘अवांतर’ नाव विचारपूर्वक देण्यात आले आहे. कोणत्याही एका विचाराला किंवा विचारधारेशी बांधिलकी न दाखवता, सर्वांना सामावून घेत, पुढे जाण्याचा एक निखळ उद्देश यामागे आहे. आमच्या या प्रवासात जवळपास 25 ते 30 लेखक, कवी, आरोग्यतज्ज्ञ, शैक्षणिक तज्ज्ञ साथसोबत आहेत. पण आमचा हा प्रवास तुमच्याशिवाय अपूर्ण आहे. सर्जनशीलतेच्या या प्रवासात सर्वच सहभागी होऊया!

    संपादकीय मंडळ

    • मनोज शरद जोशी (संपादक)
    • आराधना जोशी (कार्यकारी संपादक)
    • चिन्मय आचार्य (कायदेविषयक सल्लागार)
    • भालचंद्र गोखले (आर्थिक सल्लागार)
    • गार्गी देवधर (सल्लागार)
    Read More
    • M.A.Y. Multimedia Rg.No.MH-17-0175213 Palghar, Maharashtra

    © 2026 Avaantar.com All Rights Reserved. | Design & Developed By Creative Marketix

    • Terms & Conditions
    • Privacy Policy
    About Us
    About Us

    Your source for the lifestyle news. This demo is crafted specifically to exhibit the use of the theme as a lifestyle site. Visit our main page for more demos.

    We're accepting new partnerships right now.

    Email Us: info@example.com
    Contact: +1-320-0123-451

    Facebook X (Twitter) Pinterest YouTube WhatsApp
    Our Picks

    Homeopathy: काट्याने काटा काढणं

    November 22, 2026

    साप्ताहिक राशीभविष्य : 22 ते 28 नोव्हेंबर 2026

    November 22, 2026

    सार्थ ज्ञानेश्वरी : तरावया मृगजळाची गंगा, डोणीलागीं धांवतां दांगा-

    November 22, 2026
    Most Popular

    स्मृतीगंध

    January 26, 2025

    विष्णूरुपी जावई…

    January 26, 2025

    नजर

    January 26, 2025
    © 2026 ThemeSphere. Designed by ThemeSphere.
    • Home
    • Buy Now

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.