सकाळचे आठ वाजले होते. बंगल्याच्या हिरव्यागार बागेत राज आणि त्याचा मित्र चहा-नाश्ता करत निवांत बसले होते.
“राजसाहेब, येऊ का मी?”
ट्रॅक पँट, हाफ बाह्यांचा टी-शर्ट, पायात चपला, डोक्यावर टोपी आणि जुनाट सायकलवर आलेला माणूस नम्रपणे विचारत होता.
“अरे, तू फुलविक्या ना? ये रे,” राज जरा नाईलाजानेच म्हणाला. “वीस-बावीस वर्षांनी उगवलास. शाळेत असताना होतास, तसाच दिसतोस. अजूनही फुले विकतोस का? हुशार होतास लेका. पुढे शिकलास की नाही? काय काम काढलंस?”
फुलविक्या उभाच होता. त्याच्या चेहऱ्यावर काहीतरी सांगण्याची उत्कंठा होती. पण राजने त्याला बसायला सांगितले नाही आणि तो काही बोलणार, तेवढ्यात राज म्हणाला,
“मित्रा, मी जरा घाईत आहे. पुढच्या आठवड्यात ये.”
चहा-नाश्ताच काय, साधं पाणीही न देता राजने त्याची बोळवण केली.
वडिलांच्या निधनानंतर शाळेच्या अध्यक्षपदाची जबाबदारी राजवर आली होती. शाळेत अनेक सुधारणा करण्याची त्याची इच्छा होती. त्यातच शाळेच्या नूतनीकरणासाठी न्यूयॉर्कस्थित माजी विद्यार्थी विकीने तब्बल एकावन्न लाख रुपयांची देणगी जाहीर केली होती. त्या देणगीचा धनादेश स्वीकारण्याचा कार्यक्रम सकाळी अकरा वाजता होता.
कडक इस्त्रीचे कपडे आणि ब्लेझर घालून राज निघणार, तेवढ्यात त्याची मामेबहीण नेहाचा फोन आला.
“दादा, पप्पांना खूप त्रास होतोय. गाडी घेऊन लगेच ये ना. त्यांना दवाखान्यात न्यावं लागेल.”
“नेहा, मला खूप महत्त्वाच्या कार्यक्रमाला जायचं आहे. तू प्लीज त्यांना रिक्षाने ने, कार्यक्रम संपला की मी लगेच येतो.”
सामाजिक प्रतिष्ठेच्या मोहापायी त्या क्षणी राजने कौटुंबिक जबाबदारीकडे पाठ फिरवली.
राज शाळेत पोहोचला तेव्हा सभागृह खचाखच भरले होते. प्रमुख पाहुण्यांच्या स्वागतासाठी तो स्वतः प्रवेशद्वाराजवळ उभा राहिला. थोड्याच वेळात एक आलिशान गाडी प्रवेशद्वाराशी येऊन थांबली. पांढरा शुभ्र शर्ट, निळी पॅंट आणि चकचकीत बूट घातलेला एक तरुण खाली उतरला. सर्वांनी त्याचे जोरदार स्वागत केले.
हेही वाचा – आंधळा मागतो एक डोळा…
“मी विकीचा मित्र,” स्वागताने संकोचलेला तो तरुण नम्रपणे म्हणाला. “विकीला अचानक एका महत्त्वाच्या कामासाठी जावं लागल्याने तो कार्यक्रमाला येऊ शकला नाही. शाळेच्या प्रगतीसाठी खूप शुभेच्छा आणि हा धनादेश विकीने दिला आहे.”
कार्यक्रम यथासांग पार पडला. विकीच्या अनुपस्थितीची खंत सर्वांनाच वाटली; त्याच्या दातृत्वाचे राजने भरभरून कौतुक केले.
कार्यक्रम संपताच राज दवाखान्यात पोहोचला.
“मामा कसे आहेत? किती पैसे भरायचे?” त्याने नेहाला विचारले.
“पप्पा आता स्थिर आहेत,” नेहा म्हणाली. “दादा, त्यांचं नशीब थोर. तुझ्याशी बोलून फोन ठेवला आणि तितक्यात त्यांचा एक जुना विद्यार्थी आला. त्यानेच त्यांना दवाखान्यात आणलं आणि पंधरा हजार रुपयेही भरले. डॉक्टरांनी धोका टळल्याचं सांगितल्यावरच तो गेला.”
तेवढ्यात राजचा फोन वाजला.
फोनवर विकी होता. रिटर्न फ्लाइट पकडण्यासाठी तो मुंबईला निघाला होता.
“सर, प्रत्यक्ष भेट झाली नाही. निदान व्हिडीओ कॉलवर तरी आपले दर्शन होईल का?” राजने विचारले.
“नक्की. पाच मिनिटांत मी व्हिडीओ कॉल करतो,” विकी म्हणाला.
“नेहा ताई, सर कसे आहेत आता?” सरांना अगदी वेळेत दवाखान्यात आणणाऱ्या आणि आता अतिशय आस्थेने चौकशी करणाऱ्या सरांच्या माजी विद्यार्थ्याचा फोन नेहाने राजला दिला.
“मित्रा, तू ऐनवेळी केलेल्या मदतीमुळेच सरांची तब्येत स्थिर आहे,” राज कृतज्ञतेने म्हणाला.
“साहेब, त्यात विशेष काय? सरांसाठी काही करता आलं, हे माझं भाग्यच.”
आवाज ऐकताच राज दचकला.
“अरे, फुलविक्या! तू दवाखान्यात ये. तुझे पंधरा हजार रुपये मी परत करतो. शिवाय, एक हजार रुपये बक्षीसही देतो. तुझ्यासाठी ही रक्कम खूप मोठी असेल. ये, मी वाट पाहतो. मला एक महत्त्वाचा फोन येणार आहे.” म्हणत राजने फोन डिस्कनेक्ट केला.
तेवढ्यात राजला व्हिडीओ कॉल आला.
“विकी सर, कॅमेरा जरा नीट करा ना. तुमचा चेहरा नीट दिसत नाही,” राज म्हणाला.
हेही वाचा – संशय
विकीने कॅमेरा स्वतःकडे वळवला.
स्क्रीनवरचा चेहरा पाहून राज स्तब्ध झाला… तो चेहरा दुसऱ्या कुणाचा नव्हता… तो सकाळी घरी आलेला फुलविक्या होता!
लहानपणी फुले विकणारा तोच गरीब मुलगा… पुढे शिक्षण घेऊन न्यूयॉर्कमध्ये स्वतःचं मोठं उद्योगविश्व उभं करणारा विकी!
न बोलवता घरी आलेल्या विकीला राजने ओळखले नव्हते. आदरातिथ्य न करताच त्याची बोळवण केली होती. स्वतःच्या कौतुक सोहळ्यापेक्षा सरांना दवाखान्यात नेण्यास प्राधान्य देणाऱ्या त्या दानशूराला राज म्हणाला होता, ‘तुझे 15 हजार रुपये परत करतो, शिवाय 1 हजार रुपये बक्षीसही देतो. तुझ्यासाठी नक्कीच ही खूप मोठी रक्कम असणार…’
राज मनोमनी शरमला, त्याला स्वतःचीच कीव आली.
मोठ्या देणगीदाराच्या स्वागतासाठी राज आतुर झाला होता; पण केवळ जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या म्हणून पूर्वीसारख्या साध्या पेहरावात स्वतःहून दारी आलेल्या त्या धनवानाला राज ओळखू शकला नव्हता.
