Author: दिलीप कजगांवकर

वातानुकूलित सिटीबस स्टॉपवर थांबली. मागच्या दरवाजातून राज, हा अतिशय रुबाबदार तरुण, बसमध्ये चढला. साधारणतः सहा फूट उंच, गोरापान वर्ण, आकर्षक पोशाख आणि प्रभावी व्यक्तिमत्त्व! नियमांना धाब्यावर बसवण्याचा हक्क असल्याच्या तोऱ्यात पुढच्या दरवाजातून दोन सुंदर तरुणी बसमध्ये चढल्या. एकीचा गोरा वर्ण, मध्यम उंची, सडपातळ बांधा, डार्क निळा स्लीव्हलेस टी-शर्ट, ॲश कलरची जीन्स, सुंदर गॉगल आणि ब्रँडेड शूज, तर दुसरीचे लांब मोकळे केस, फॅशनेबल पंजाबी ड्रेस, गव्हाळ वर्ण, इम्पोर्टेड गॉगल आणि हाय हिल्स. त्या सौंदर्यवतींना बघताच राजची विकेट पडली. योगायोगाने किंवा जाणीवपूर्वक प्रयत्न करून, त्याला त्यांच्या मागची सीट मिळाली. गप्पा मारण्यात दोघी मग्न होत्या. राज मन लावून आणि कान टवकारून त्यांचे बोलणे…

सकाळचे आठ वाजले होते. बंगल्याच्या हिरव्यागार बागेत राज आणि त्याचा मित्र चहा-नाश्ता करत निवांत बसले होते. “राजसाहेब, येऊ का मी?” ट्रॅक पँट, हाफ बाह्यांचा टी-शर्ट, पायात चपला, डोक्यावर टोपी आणि जुनाट सायकलवर आलेला माणूस नम्रपणे विचारत होता. “अरे, तू फुलविक्या ना? ये रे,” राज जरा नाईलाजानेच म्हणाला. “वीस-बावीस वर्षांनी उगवलास. शाळेत असताना होतास, तसाच दिसतोस. अजूनही फुले विकतोस का? हुशार होतास लेका. पुढे शिकलास की नाही? काय काम काढलंस?” फुलविक्या उभाच होता. त्याच्या चेहऱ्यावर काहीतरी सांगण्याची उत्कंठा होती. पण राजने त्याला बसायला सांगितले नाही आणि तो काही बोलणार, तेवढ्यात राज म्हणाला, “मित्रा, मी जरा घाईत आहे. पुढच्या आठवड्यात ये.” चहा-नाश्ताच…

राज आणि नेहा पुण्यातील एका प्रशस्त बंगल्यात राहणारे अतिशय श्रीमंत दाम्पत्य होते. बड्या साहेबांचा मुलगा म्हणून त्यांच्या दहा वर्षांच्या एकुलत्या एक मुलाला सर्वजण ‘छोटे साहेब’ म्हणत. राजच्या बंगल्याच्या बाजूला एका बिल्डिंगचे काम सुरू होते आणि तेथील वॉचमनचा मुलगा वरद, हा जवळजवळ छोट्या साहेबांच्याच वयाचा. दोघांची मैत्री नेहाला अजिबात पसंत नव्हती. म्हणून नेहा घरी नसतानाच ते दोघे एकत्र खेळत. त्या दिवशी छोट्या साहेबांनी फराळासाठी त्यांच्या मित्रांना घरी बोलावले होते. वरदही स्वच्छ धुतलेले कपडे घालून त्यांच्यात सामील झाला होता. नेहा क्लबमध्ये गेली होती आणि घरी काम करणाऱ्या मावशी मुलांना आग्रहाने फराळ वाढत होत्या. मुलंही फराळाचा आस्वाद घेण्यात मग्न होती. नेहा घरी परतली.…

बँकेतील जनरल मॅनेजर पदावरून निवृत्त झाल्यानंतर दादासाहेब पुण्यातील प्रभात रोडवरील एका उच्चभ्रू सोसायटीत वास्तव्यास आले. आज सकाळी त्यांचा धुळ्याचा मित्र त्यांना भेटायला आला. बरोबर आणलेला पेढ्यांचा बॉक्स त्याने दादासाहेबांसमोर धरला. त्या बॉक्सवरील ‘चत्रभुज नानजी’ हे नाव पाहताच दादासाहेब क्षणात भूतकाळात शिरले. एस.एस.सी. बोर्डाच्या परीक्षेची फी भरण्याचा आज शेवटचा दिवस होता. मोठ्या कष्टाने जमवलेले पंचवीस रुपये वडिलांनी राजला परीक्षेची फी भरण्यासाठी दिले होते. काय ते दुर्दैव! राजच्या आईला चक्कर आली. त्यानंतर डॉक्टरांची फी, इंजेक्शन आणि औषधे यावर ते पंचवीस रुपये केव्हाच खर्च झाले. राजने दोघा-तिघा नातेवाईकांकडे पैसे उसने मागितले; परंतु कोणीही पैसे दिले नाहीत. म्हणतात ना, “बोलतात सर्व, पण गरजेच्या वेळी…

“काकू, कसली काळजी करताय?” घरात प्रवेश करताच नेहाने विचारले. “नेहा अगं, राज म्हणजे तुझे काका एक तारखेला घरात खूपच कमी पैसे आणतात. ते कशावर एवढा खर्च करत असतील, याचा मी विचार करत होते, आणि या आठवड्यात तर मला धक्काच बसला. अगं, गेले दोन-तीन दिवस ते चक्क पिऊन घरी येताहेत, कसाबसा स्वतःचा तोल सांभाळत!” “काकू, राज काका कोणत्या कंपनीत काम करतात?” नेहाने विचारले. “अगं, टिळक रोडवर, एस. पी. कॉलेजजवळच्या भाटिया इंटरनॅशनल कंपनीत काम करतात ते.” “काका कधीपासून काम करतात तिथे?” “अगं, सहा महिन्यांपूर्वी ते निवृत्त झाले. त्यानंतर चार महिने घरीच होते आणि गेल्या दोन महिन्यांपासून या कंपनीत लागलेत. एवढी मोठी कंपनी,…

राज, मला बरं वाटत नाहीये. एक काम करशील का? नेहाने विचारले. आता “नाही” म्हणून चालणार का होते? नम्रतेचा आव आणत राज म्हणाला, “हो चालेल, राणी साहेब. काय आज्ञा?” “चौकातल्या महादेवाच्या मंदिरात जा. दर्शन घेऊन पाच प्रदक्षिणा घाल. महादेवाला पूर्ण प्रदक्षिणा घालायची नसते, माहीत आहे ना?” राज मंदिरात आला. मंदिरात फारशी गर्दी नव्हती आणि वातावरण खूप प्रसन्न होते. मनसोक्त दर्शन घेऊन राजने प्रदक्षिणा घालणे सुरू केले. प्रदक्षिणेचा मार्ग जमिनीपासून साधारणतः एक फूट उंच आणि जरा अरुंदच होता. अर्ध्या प्रदक्षिणेमुळे दोन्ही बाजून भाविक येत जात होते. पहिली प्रदक्षिणा – राजने शांतपणे प्रदक्षिणा घालणे सुरू केले आणि तेवढ्यात समोरून एक सुंदर तरुणी घाईघाईत…

दहावीचे उत्तम वर्गशिक्षक असा लौकिक असणाऱ्या सदानंद माने सरांचा आज निवृत्तीचा दिवस. आजच्या या कार्यक्रमाला सरांच्या पहिल्या बॅचच्या, म्हणजेच 20 वर्षांपूर्वीच्या विद्यार्थ्यांना खास निमंत्रण देण्यात आले होते आणि याच बॅचच्या विद्यार्थ्यांपैकी एका धनवंत विद्यार्थ्याने सरांसाठी एक लाख रुपयांची गुरुदक्षिणा पाठविली होती, स्वतःच्या नावाचा उल्लेख न करता! आपल्या भाषणात सरांनी दोन गोष्टींची खंत बोलून दाखविली. पहिली खंत म्हणजे, सरांच्या गेल्या 20 वर्षांच्या कार्यकाळात त्यांना आलेले एकमेव अपयश म्हणजे त्यांच्या पहिल्या बॅचच्या विद्यार्थ्यांपैकी एक विद्यार्थी 10वी पास झाला नव्हता. तो विद्यार्थी हुशार होता, परंतु त्याचे अभ्यासात लक्ष नव्हते. सरांनी वारंवार सांगूनही त्याने सरांच्या बोलण्याकडे दुर्लक्ष केले. परिणाम व्हायचा तोच झाला… तो विद्यार्थी…

पाहिजे ‘एम्प्लॉयी कोऑर्डिनेटर (फीमेल)’ अशा एका कंपनीने दिलेल्या जाहिरातीला खूप छान प्रतिसाद मिळाला. बऱ्याच मुलींनी ॲप्लिकेशन केले. कंपनीने शॉर्टलिस्ट करून दहा मुलींना इंटरव्ह्यूला बोलावले. शनिवार म्हणजे तसा सुट्टीचा दिवस. कंपनीने शहराच्या मध्यवर्ती भागातून एका वातानुकूलित मिनीबसची व्यवस्था केली. “ही बस खास तुमच्यासाठी,” म्हणत गणवेशधारी ड्रायव्हरने सर्व मुलींचे गुलाबाचे फूल देऊन स्वागत केले आणि प्रत्येकीला तिच्या नावाचे कार्ड देऊन कोणत्या सीट नंबरवर बसायचे ते सांगितले. बस निघाली आणि लगेचच ड्रायव्हरने बस थांबवून एका अतिशय साधे कपडे घातलेल्या तरुणाला बसमध्ये घेतले. “हा कोण? कशासाठी येतोय? या इंटरव्ह्यू स्पेशल मुलींच्या बसमध्ये याला का घेतले?” असे प्रश्न अनेक जणींनी विचारले. “यांना मी ओळखतो, खूप…

अधिक मासानिमित्त घसघशीत वाण मिळण्याची शक्यता असलेल्या असंख्य भाग्यवान जावईबापूंची मनस्वी क्षमा मागून…

“सर, तुम्ही कसे आहात? मी तुमचा विद्यार्थी राज बोलतोय, ओळखलंत ना मला?” “राज अरे, मी बाई बोलतेय. सरांचा नुकताच डोळा लागलाय, प्रवासाने थोडे थकलेत रे ते… राज म्हणजे तू जोगेश्वरी मंदिराच्या समोर राहायचास, बरोबर ना?” बाईंनी विचारले. “हो बाई… आणि इतके सर्व आठवतेय तुम्हाला?” राजने आश्चर्याने विचारले. “खूप कष्ट करून शिक्षण घेतलेस रे तू. मला आठवतेय ना. स्टेशनवर ओझी वहायचास तू, पण शिकण्याची मोठी जिद्द होती. बरा आहेस ना? काय करतोस तू?” बाईंनी मोठ्या कुतूहलाने विचारले. “बाई, अजूनही मी ओझीच वाहतो, परंतु खांद्यावर नाही तर गाडीतून. माझा ट्रान्सपोर्टचा बिझनेस आहे,” राजने सांगितले. “बाई, तुमच्या आवाजात मला काळजी दिसते. सर्व ठीक…