Author: दिलीप कजगांवकर

सुटीचा दिवस असल्यामुळे राज अगदी आरामात गरमागरम चहाबरोबर बिस्किटांचा आस्वाद घेत पेपर वाचत बसला होता. “एक दिवसाचा कार्यक्रम, खास पुणेकरांसाठी” या जाहिरातीने राजचे लक्ष वेधून घेतले. वातानुकूलित सभागृह, प्रख्यात प्रशिक्षक, चहा, नाश्ता, दुपारचे जेवण, दुपारचा चहा… कार्यक्रमाचे हजेरी बक्षीस 1100 रुपये…! राजने जाहिरातीत दिलेल्या नंबरवर संपर्क साधला आणि त्यांना सांगितले, “तुमच्याकडून जाहिरात देताना मोठी चूक झाली आहे. कार्यक्रमाची हजेरी ‘फी’ लिहिण्याऐवजी तुम्ही हजेरी ‘बक्षीस’ लिहिले आहे.” “नाही सर, ते बरोबर आहे… कार्यक्रम अटेंड करणाऱ्या प्रत्येकाला आम्ही 1100 रुपये बक्षीस देणार आहोत,” पलीकडून अती मधुर आवाजात राजला सांगण्यात आले. “ही फिरकी तर नाही ना?” राजने मनातली शंका बोलून दाखविली. “नाही हो…

उत्तरार्ध दुसऱ्या दिवशी दुपारी मुलाशी काहीतरी महत्त्वाचे बोलायचे म्हणून सदानंद हॉलमध्ये बसले होते. आज त्यांचा वाढदिवस होता, हे मुलाच्या नक्की लक्षात असेल, त्यांना खात्री होती. “तुम्ही स्वतःहून सांगू नका,” असे सावित्रीबाईंनी त्यांना सकाळीच बजावले होते. रीना राजच्या फोनशी खेळत होती. “आजोबा, हा फोन तुमच्याकडे ठेवा, मी आलेच,” असे म्हणत ती बाल्कनीत गेली. तेवढ्यात राज बाहेर आला आणि त्याने सदानंदांकडून फोन घेतला. फोनवर दोन मिस कॉल होते, राजच्या बॉसचे. “फोन का वाजला नाही?” राजने नीट पाहिले आणि त्याच्या लक्षात आले की फोन म्यूटवर होता… “काय केले बाबा तुम्ही? माझी नोकरी घालवायची का तुम्हाला? अहो, तुमच्यामुळे माझे दोन महत्त्वाचे कॉल मिस झाले.”…

पूर्वार्ध सदानंदांनी मुलगा राजच्या दरवाज्यावरची बेल वाजवली, त्यावेळी रात्रीचे साडेनऊ वाजले होते. सदानंद आणि सावित्रीबाई सांगलीजवळील एका छोट्याशा गावात राहत होते. सहा-सात तासांचा एसटीचा प्रवास करून पुण्याला आल्यामुळे ते दोघेही खूप थकले होते. “कोण पाहिजे तुम्हाला?” स्लीवलेस टी-शर्ट आणि शॉर्ट पॅन्ट घातलेल्या तरुणीने दरवाजा किंचितसा उघडून विचारले. “सूनबाई, तू ओळखलं नाहीस का आम्हाला?” “मी आणि सूनबाई? अहो, अविवाहित आहे मी.” “कोण तुम्ही? कोणाकडे जायचं तुम्हाला?” त्या तरुणीने त्रासलेल्या स्वरात विचारले. “माफ करा, हे बंडूचेच घर आहे ना?” खात्री करून घेण्यासाठी सदानंदांनी विचारले. “नाही, नाही येथे बंडू वगैरे कोणी राहत नाही,” असे म्हणताना त्या तरुणीने दरवाजा पूर्णपणे उघडला. ती सदानंद आणि…

जवळ जवळ दोन तास नेहा साड्या बघत होती, परंतु आवडलेल्या साड्या तिच्या बजेटमध्ये बसत नव्हत्या आणि बजेटमध्ये बसणाऱ्या साड्या तिला आवडत नव्हत्या. वैतागून सेल्समन म्हणाला. “मॅम, एकतर तुम्ही तुमचे बजेट वाढवा, नाहीतर सिलेक्शन क्रायटेरिया बदलवा.” नेहाला दहा हजार रुपयांची एक साडी खूप आवडली होती, परंतु तिचे बजेट फक्त आठ हजार रुपयांचे होते. “दादा, तुम्ही शेठजींना विचारून पहा ना काही डिस्काऊंट मिळेल का?” नेहाने विनवले. त्याचवेळी दुकानात एकटाच आलेला एक रुबाबदार तरुण, सेल्समनला म्हणाला. “मला साडी घ्यायची आहे. कोण दाखवेल?” “सर, पाचच मिनिटे थांबा. या मॅमचे झाले की, तुम्हाला साड्या दाखवतो. तुम्ही इथेच बसा.” “आमच्याकडे कोणतंही डिस्काऊंट दिलं जात नाही…” शेठजींनी…

कंपनीचा ई-मेल आणि चक्क पर्सनल मेल आयडीवर! राजला आश्चर्य वाटले. “तुम्हाला कामावरून कमी केलं असून कालपर्यंतच्या कामाचं पेमेंट आज संध्याकाळपर्यंत तुमच्या बँक अकाऊंटमध्ये जमा होईल…” हा तर खूप मोठा धक्का होता राजला! नुकत्याच घेतलेल्या आलिशान तीन बेडरूम फ्लॅटचा ईएमआय जबरदस्त होता. दोन महिन्यांनी बाबांच्या गुडघ्याचं ऑपरेशन करायचं होतं. आईचं उजव्या डोळ्याचं मोतीबिंदूचं ऑपरेशन, धाकटी बहीण रीनाचं लग्न… एक तारखेला जमा होणारी पगाराची भलीमोठी रक्कम येणं बंद झालं तर कसं होणार? अनेक खर्चांचा भार कसा पेलायचा? हा विचारच त्याला घाबरवत होता.” फक्त एका लाइनच्या मेलने असंख्य प्रश्न निर्माण केले होते. आई-बाबा आणि नेहाला हा धक्का पचवणे कठीण जाईल म्हणून त्यांना काहीच…

भाग – 2 निळा कोट आणि हेल्मेट बघितल्यावर नेहाला वाटले बसमध्ये भेटलेला तो तरुण नक्कीच सुपरवायझर असावा आणि मी जर ऑफिसर म्हणून या कंपनीत रुजू झाले तर, कदाचित तो माझ्या हाताखाली असेल. मी खुर्चीवर बसेन आणि तो आजसारखा कायम उभा राहील, न रागावता ‘मॅम, मॅम’ करेल. नेहा दिवास्वप्नात रमली असतानाच साहेबांच्या सेक्रेटरीने नेहाला सांगितले, ‘तुम्हाला साहेबांनी बोलावले आहे.’ केबिनचा दरवाजा हळुवारपणे वाजवून नेहाने विचारले, ‘सर, मी आत येऊ का?’ साहेबांचा होकार मिळाल्यावर नेहा केबिनमध्ये शिरली आणि बघते तर काय! बसमधील तो तरुणच केबिनमध्ये साहेबांच्या चेअरवर बसला होता! ज्याला तिने अतिशय तुच्छ लेखले होते, ज्याचा सर्वांसमोर अपमान केला होता, तो तरुणच…

भाग – 1 “एक्सक्यूज मी मिस, तुम्ही तुमची पर्स सीटवरून उचलता का प्लीज?” राजने बसमध्ये विंडो सीटपाशी बसलेल्या तरुणीला नम्रपणे विचारले. या आधीही दोन-तीन तरुणांनी इतरत्र जागा असतानाही हाच प्रश्न तिला विचारल्याने ती चिडली होती. “काय हो मिस्टर, संपूर्ण बसमध्ये तुम्हाला फक्त ही एकच जागा दिसली का? की सुंदर मुलगी दिसली की, तिच्या बाजूची जागा पटकवायची घाणेरडी पुरुषी प्रवृत्ती?” नेहाचा राग तिच्या लालबुंद झालेल्या चेहऱ्यावर स्पष्टपणे दिसत होता. “अहो मॅडम, का ओरडता तुम्ही? त्यांनी तिकीट काढलं आहे, पर्स मांडीवर घ्या आणि त्यांना बसू द्या,” कंडक्टर साहेब समजावणीच्या सुरात म्हणाले. “कंडक्टर साहेब, हे घ्या माझ्या पर्सच्या तिकिटाचे पैसे. मी कुणालाही माझ्या…

पहाटेचे साडेपाच वाजले होते. सूर्यनारायण अजून पूर्व क्षितिजावर अवतरला नव्हता; पण स्वयंपाकघरात आणि हॉलमध्ये मात्र दिवे लागले होते. हॉल आणि स्वयंपाकघर झाडून-पुसून स्वच्छ झाले होते. बाल्कनीतील झाडांनाही मायेने पाणी घालून झाले होते. गॅसवर चहा ठेवला होता, गाजर हलवा तयार होता आणि बिर्याणी बनत होती. बाकी घरात मात्र सामसूम पसरली होती, कारण बाकीचे अजून निद्राधीन होते… “नेहा… चहा झाला का?” आतून पतीदेवांचा आवाज आला. “हो, तयार आहे. तुम्ही ब्रश करून या. लगेच देते.” ती कपात चहा ओतताना सहज हसली. घरातल्या प्रत्येकाची सकाळ तिच्यामुळे सुरू होत होती. मुलगा उठला… “आई, माझ्या प्रोजेक्टची फाइल कुठे आहे?” “तुझ्या बॅगेत आहे… रात्रीच ठेवून दिली.” मुलगी…