दर्शन कुलकर्णी
- आज, दिनांक : 02 ऑक्टोबर 2026; वार : शुक्रवार
- भारतीय सौर : 10 आश्विन शके 1948; तिथि : षष्ठी 10:15; नक्षत्र : मृगशीर्ष 26:54;
- योग : व्यतिपात 18:17; करण : विष्टि 21:06;
- सूर्य : कन्या; चंद्र : वृषभ 15:40; सूर्योदय : 06:28; सूर्यास्त : 18:28;
- पक्ष : कृष्ण; अयन : दक्षिणायन; संवत्सर : पराभव;
- शालिवाहन शक : 1948; विक्रम संवत : 2082; युगाब्द : 5128
सप्तमी श्राद्ध
वेद कन्सल्टन्सी / 9987433660
दिनविशेष
साहित्यिक आणि विचारवंत गं.बा.सरदार
टीम अवांतर
मराठी साहित्यिक आणि समाजमनस्क विचारवंत गं.बा. सरदार यांचा 2 ऑक्टोबर 1908 रोजी पालघर जिल्ह्यातील जव्हार येथे झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण जव्हार येथेच झाले, नंतर मुंबई आणि पुणे येथून त्यांनी एम्.ए. केले. 1941 मध्ये त्यांची पुण्याच्या श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरसी महिला महाविद्यालयातील मराठी विभागात व्याख्याते म्हणून नेमणूक झाली. तेथूनच 1968 मध्ये मराठीचे प्रपाठक म्हणून ते सेवानिवृत्त झाले.
सरदार यांचा जिथे जन्म झाला त्या जव्हारमध्ये आदिवासी बहुसंख्येने असल्यामुळे त्यांचे जीवन, दु:खे आणि समस्या यांचा अनुभव सरदारांना जवळून घेता आला. सामाजिक भेदाभेदांपलीकडे जाऊन माणूस पाहण्याची दृष्टी त्यांना लहानपणापासूनच लाभली. 1930 सालच्या मिठाच्या सत्यागहात सहभागी होऊन त्यांनी तुरूंगवासही भोगला. मात्र सक्रिय राजकारणापासून दूर राहून वैचारिक पातळीवरून लेखन-भाषणांद्वारा सामाजिक प्रबोधनाच्या कार्यात स्वत:ला गुंतवून घेण्याचा निर्णय त्यांनी घेतला.
हेही वाचा – सफर ‘मुसाफिर कॅफे’ची
अर्वाचीन मराठी गदयाची पूर्वपीठिका हा सरदारांचा पहिला ग्रंथ. 1885 ते 1920 या कालखंडात मराठी गद्याचा जो विकास झाला, त्याची पार्श्वभूमी अव्वल इंगजीच्या काळातील मराठी गद्य लेखकांनी कशी तयार करून ठेवली होती, हे त्यांनी दाखविले आहे. त्यासाठी 1800 ते 1874 या कालखंडातील विविध ग्रंथांचा परामर्श त्यांनी घेतला आहे.
सामाजिक प्रबोधनाच्या दृष्टीने सरदारांनी लिहिलेल्या ग्रंथांत महाराष्ट्राचे उपेक्षित मानकरी, न्या. रानडेप्रणीत सामाजिक सुधारणेची तत्त्वमीमांसा, आगरकरांचा सामाजिक तत्त्वविचार, महात्मा फुले : विचार आणि कार्य अशा काही ग्रंथांचा समावेश होतो. त्याचप्रमाणे प्रबोधनातील पाऊलखुणा, नव्या युगाची स्पंदने, नव्या उर्मी, नवी क्षितिजे, परंपरा आणि परिवर्तन या त्यांच्या स्फुट लेखांच्या संपादित संग्रहांतूनही त्यांचे प्रबोधनविषयक विचार स्पष्ट होतात.
त्यांच्या काही लेखांतून दलित साहित्याचे समालोचनही त्यांनी केले आहे. आर्थिक आणि सांस्कृतिक अशा दोन्ही आघाड्यांवर संघर्ष करून जनमानसात नवीन जाणिवा रूजवणाऱ्या दलित साहित्यिकांचा विद्रोह सरदारांना स्वागतार्ह वाटला. संतांच्या सामाजिक कामगिरीचा परामर्शही त्यांनी घेतला. संतवाङ्मयाची सामाजिक फलश्रुती हा त्यांचा एक ख्यातनाम ग्रंथ. संतांनी मराठी संस्कृतीच्या विकासात काय योगदान दिले, याचा विचार या ग्रंथात त्यांनी विधायक आणि सामाजिक दृष्टी ठेवून केला.
याशिवाय ज्ञानेश्वरांची जीवननिष्ठा, तुकारामदर्शन, रामदासदर्शन आणि एकनाथदर्शन हे त्यांनी संपादिलेले ग्रंथही वाचकप्रिय ठरले. सरदारांच्या संपादित ग्रंथांमध्ये महाराष्ट्र जीवन: परंपरा, प्रगती आणि समस्या (दोन खंड) आणि संक्रमणकालाचे आव्हान हे दोन विशेष उल्लेखनीय आहेत.
1978 साली मुंबई येथे झालेल्या दलित साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते. 1980 मध्ये बार्शी येथे झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद त्यांना देण्यात आले होते. नासिक आणि जळगाव येथे भरलेल्या अन्याय निर्मूलन परिषदांचे ते अध्यक्ष होते. तसेच मनोर (जिल्हा पालघर) येथे जंगल बचाव आदिवासी परिषदेचेही ते अध्यक्ष होते. 1984 साली सामाजिक न्याय पुरस्कार (माहुली) त्यांना प्राप्त झाला. महाराष्ट्र साहित्य परिषद (पुणे), भारत इतिहास संशोधक मंडळ (पुणे) यांसारख्या विविध संस्थांवरही त्यांनी काम केले. 1 डिसेंबर 1988 रोजी पुणे येथे त्यांचे निधन झाले.
आजचे राशिभविष्य
मेष – आज व्यवसाय आणि आर्थिक बाबींसंबंधी प्रत्येक पाऊल उचलताना काळजीपूर्वक विचार करावा लागेल घाईने घेतलेले निर्णय नंतर समस्या निर्माण करू शकतात. जोडीदाराच्या भावना समजून घेणे आणि त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे हे आज तुमचे कर्तव्य असेल. संततीच्या शिक्षणासंदर्भात असणारी चिंता हळूहळू कमी होऊ शकते. कोणतेही नवीन कार्य सुरू करण्यापूर्वी पूर्णपणे त्याचा अभ्यास करा. आज सावधगिरी हीच तुमची सर्वात मोठी ताकद असेल.
वृषभ – आज तुमच्या मेहनतीचे फळ मिळेल, शिवाय तुम्ही स्वतःच्या आर्थिक परिस्थितीबद्दल समाधानी असाल. एखाद्या धार्मिक कार्यात सहभागी होण्याची किंवा घरी धार्मिक विधींचे आयोजन होण्याची शक्यता आहे. आज संततीच्या संगतीवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे. आज लहानसा निष्काळजीपणासुद्धा पुढे समस्या निर्माण करू शकतो. अनावश्यक वाद टाळा आणि मन शांत ठेवा. आज अचानक एका महत्त्वाच्या प्रवासाला निघण्याची शक्यता आहे. हा प्रवास भविष्यात फायदेशीर ठरू शकतो.
मिथुन – आज एखाद्या जुन्या कायदेशीर किंवा महत्त्वाच्या बाबीबद्दल संभ्रम आणि चिंता निर्माण होऊ शकते. तुम्हाला वरिष्ठांकडून पाठिंबा मिळेल आणि तुमच्या कामाचे कौतुकही होईल. महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या स्वतःच सांभाळण्याचा प्रयत्न करा, प्रत्येक गोष्टीसाठी इतरांवर अवलंबून राहणे टाळा. वैयक्तिक बाबी इतरांना सांगण्यापूर्वी काळजीपूर्वक विचार करा. तुमचे विचार आणि सूचना लोकांवर प्रभाव टाकतील, परंतु तुमच्या यशाने प्रत्येकजण आनंदी होईलच असे नाही.
कर्क – तुमचे चांगले वर्तन आणि इतरांना मदत करण्याची वृत्ती यामुळे आज तुमची सामाजिक प्रतिष्ठा वाढवेल. बऱ्याच काळापासून रखडलेली कामे हळूहळू गती घेऊ शकतात. कामाच्या ठिकाणी तुमच्या बोलण्यावर विशेष नियंत्रण ठेवा, कारण एक लहानसा शब्दसुद्धा वातावरण बदलू शकते. आर्थिक परिस्थिती सुधारण्याचे तुमचे प्रयत्न यशस्वी दिसतील. नोकरी किंवा नवीन संधीच्या शोधात असलेल्यांनाही काही आशादायक संधी दिसू शकतात. आज, संयम आणि शहाणपणाने घेतलेले निर्णय तुम्हाला पुढे घेऊन जातील.
सिंह – आज तुम्ही ऊर्जा आणि उत्साहाने परिपूर्ण असाल. कामाच्या ठिकाणी काहीतरी नवीन करून पाहण्याची कल्पना मनात येईल आणि हा बदल तुमच्या भविष्यातील प्रगतीचा पाया ठरू शकतो. विद्यार्थी त्यांच्या अभ्यास आणि स्पर्धेसाठी कठोर परिश्रम घेतील. हवामानाचा आरोग्यावर थोडा परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे आरोग्याकडे दुर्लक्ष करणे टाळा. आवडत्या नातेवाईकाला भेटल्यानेही दिवस खास होऊ शकतो. तुमची सेवा किंवा दानधर्माकडे असलेली ओढ वाढेल.
कन्या – आज, तुमची मेहनत आणि समर्पण सकारात्मक परिणाम देईल. चैनीच्या आणि गरजेच्या वस्तूंवरील खर्च वाढू शकतो, पण त्यामुळे तुम्हाला समाधानही मिळेल. प्रेमसंबंध गोड राहतील आणि तुम्हाला जोडीदारासोबत काही चांगला वेळ घालवण्याची संधी मिळेल. विद्यार्थ्यांची कामगिरी सुधारेल, ज्यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास वाढेल. एका सामाजिक कार्यक्रमात सहभागी झाल्यामुळे तुमची नवीन लोकांशी ओळख होऊ शकते. या काळात, कोणतीही जुनी किंवा रखडलेली कामे पुढे सरकण्याची शक्यता आहे.
तुळ – आज प्रगती आणि समृद्धीची चिन्हे तुमच्या बाजूने आहेत. संपत्ती आणि सुखसोयींमध्ये वाढ झाल्याने आनंद मिळेल. एका प्रभावशाली व्यक्तीला भेटल्याने भविष्यासाठी नवीन मार्ग खुले होऊ शकतात. सकारात्मक दृष्टिकोन तुम्हाला कठीण परिस्थितीतही संतुलित ठेवेल. मालमत्ता खरेदी करण्याची किंवा गुंतवणूक करण्याची योजना आखू शकता, परंतु निर्णय काळजीपूर्वक घ्या. कुटुंबाला दिलेली कोणतीही वचने पूर्ण करणे महत्त्वाचे ठरेल. कामाच्या ठिकाणी तुमच्या शब्दांना महत्त्व दिले जाईल. प्रवासादरम्यान तुम्हाला महत्त्वाची माहितीही मिळू शकते.
वृश्चिक – आज संयम बाळगणे महत्त्वाचे ठरेल, घाईने घेतलेल्या कृती हानिकारक ठरू शकतात. तुमचा आत्मविश्वास आणि प्रभाव वाढेल. संततीला तुम्ही दिलेल्या पाठिंब्याचे नातेवाईकांमध्ये कौतुक होईल. जोडीदारासोबत वेळ घालवण्याची किंवा छोट्या सहलीला जाण्याची संधी मिळू शकते, ज्यामुळे तुमच्या नात्यात ताजेपणा येईल. कामाच्या ठिकाणी वाढलेला आदर किंवा जबाबदारी तुमच्या मनाला आनंद देईल. विरोधकांपासून सावध रहा. कोणताही मानसिक तणाव दूर करण्यासाठी स्वतःला थोडा वेळ द्या.
हेही वाचा – चेहराच फर्स्ट इम्प्रेशन…
धनु – आज तुम्हाला संतुलन आणि विवेकबुद्धीने वागावे लागेल. व्यवसायात अडकलेले पैसे परत मिळाल्यास आर्थिक दिलासा मिळू शकतो. संततीच्या करिअरबद्दल काही चिंता असेल, परंतु योग्य सल्ल्याने परिस्थिती हाताळण्यास मदत होऊ शकते. कुटुंबातील वडीलधाऱ्या व्यक्तीकडून चांगली बातमी किंवा भेटवस्तू मिळण्याची शक्यता आहे. कामाच्या ठिकाणी निष्काळजीपणा करू नका. तुमच्या मेहनतीमुळे प्रतिष्ठा वाढेल.
मकर – आज शांत आणि संयमी राहणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जोडीदाराच्या पाठिंब्यामुळे भावनिक बळ मिळेल. गाडी चालवताना अधिक सावधगिरी बाळगा. अनपेक्षित खर्च उद्भवू शकतात, त्यामुळे आर्थिक बाबींचे नियोजन करणे उत्तम राहील. कुटुंबात सुरू असलेले वाद किंवा गैरसमज दूर केल्याने शांत आणि सुखद वातावरण निर्माण होईल. आईच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष द्या, तिच्या गरजांकडे दुर्लक्ष करू नका.
कुंभ – आज अनेक फायदेशीर संधी उपलब्ध होऊ शकतात, परंतु कोणताही निर्णय घाईने घेणे उचित नाही. नोकरी शोधणाऱ्यांना चांगली बातमी मिळू शकते. नियोजित कामामुळे यश मिळेल. नवीन व्यवसाय सुरू करण्याबद्दल तुम्हाला उत्साह वाटेल, परंतु गुंतवणूक करण्यापूर्वी प्रत्येक पैलूची काळजीपूर्वक तपासणी करा. घरी पाहुण्यांच्या आगमनाने वातावरण प्रफुल्लित होईल आणि कुटुंबासोबत वेळ घालवण्याची संधी मिळेल.
मीन – आज काही आव्हाने तुमचा मार्ग रोखण्याचा प्रयत्न करू शकतात, परंतु तुमचा सकारात्मक विचार आणि श्रद्धा यामुळे तुम्ही खंबीर रहाल. धार्मिक आणि आध्यात्मिक कार्यात सहभागी झाल्याने मानसिक शांती मिळेल. स्वतःच्या आरोग्याबाबत कोणताही निष्काळजीपणा टाळा, कारण लहान समस्या वाढू शकतात. कर्ज घेण्याचा विचार करत असाल, तर परिस्थिती अनुकूल होऊ शकते, तरीही काळजीपूर्वक निर्णय घ्या. कोणत्याही कामात घाई करू नका. संयम आणि सातत्यपूर्ण कठोर परिश्रमाने यश मिळेल. प्रवासादरम्यान महत्त्वाची किंवा उपयुक्त माहिती देखील मिळू शकते.
