पराग गोडबोले
शाळेत असताना एक नियम होता, डब्यात रोज पोळी-भाजीच हवी असा! कोण हे नियम बनवतात कोणास ठाऊक? पण होता. मधेच कधीतरी बाई डबा तपासायच्या आणि पोळी भाजी नसेल तर रट्टा मिळायचा. कधीकधी डबा न तपासतासुद्धा बाई हाक मारायच्या आणि विचारायच्या. आज डब्यात काय होतं?
च्या मारी, त्या दिवशी नेमका डबा नसायचा आणि आईने वडापाव खायला पैसे दिलेले असायचे…
‘खरं सांग. खोटं बोललास तर, दोन पट्ट्या आणखी खाव्या लागतील…’
नक्कीच कोणीतरी बाईंकडे चुगली केलेली असायची… “बाई बाई, आज ना त्याने डबा नव्हता आणला… गपचूप वडापाव जाऊन खाऊन आला…” बाईंचे ‘चष्मिष्ट’ खबरी बाईंना बित्तंमबातमी पोहोचवायचे. असे तीन-चार होते, त्यामुळे कोणाला धरून धोपटावे कळत नसे.
“डबा नव्हता बाई…,” कबूल करण्याव्यतिरिक्त पर्याय नसायचा. दोन पट्ट्या खाऊन, मारापेक्षा जास्त, अपमानाने डोळ्यात आलेलं पाणी शर्टाच्या बाहीला पुसत जागेवर जाऊन बसायचो.
कधीकधी कोणीतरी डब्यात बोंबिल किंवा सुकट किंवा तत्सम काहीतरी घेऊन यायचा आणि मग आम्हा ‘अदृश्य शेंडीधारी’ पोरांची पळापळ व्हायची. वास असा सुटायचा की, नाकावर रुमाल दाबला तरी, तो पार मेंदूला झिणझिण्या आणायचा. मधली सुट्टी संपल्यावर सुद्धा तो दर्प दरवळत राहायचा… हे असलं काही आणायचं नाही, असा काही नियम नव्हता त्यामुळे बाईंना पण काही बोलता यायचं नाही!
ऑफिसमध्येही असे काही नियम नसतात, पण तरीही रोज आपली पोळीभाजीच असते. कधी-कधी बदल म्हणून भाकरी, घावन, थालीपीठ हे प्रकार असतात… पण पोळीभाजीवर भर जास्त.
हेही वाचा – पावसाची रिपरिप अन् रिक्षावाला…
बुधवार होता. माझ्या डब्यात चवळीची उसळ… व्यवस्थित गूळ वगैरे घालून केलेली! मला पूर्वी लोक विचारायचे, ‘तुमची बायको गुजराती आहे का हो?’ नाही सांगितल्यावर चकित व्हायचे… ‘नाही, तुमच्या भाज्या स्वीट डिश सारख्या असतात म्हणून विचारलं…’
आता त्यांना कसं सांगू की, आमच्याकडे सगळ्यातच गूळ घालतात म्हणून! आणि खरं आहे हो ते!! गुळाची चिमूट अर्पण केल्याशिवाय आमच्याकडे भाजी आणि चिंचेशिवाय आमटी पूर्णत्वाला जातच नाही. परंपरा आहे ती आमची…
तर, बुधवार असल्यामुळे एकाच्या डब्यात झणझणीत अंडा करी, दुसऱ्या दोघांच्या डब्यात अंडा भुर्जी, एका मुलीच्या डब्यात अंड्याचा पोळा, म्हणजे ऑम्लेट आणि मी आपला चवळी घेऊन… गुळयुक्त. सात्विक!
बसलो जेवायला आणि माझ्या उसळीला कोणी वालीच नाही हो… सगळे जण मला म्हणाले, “सर, ठेवा तुमचा डबा झाकून आणि या आमच्यात…”
मी आपला, ‘अगं अगं म्हशी, मला कुठे नेशी’ म्हणत त्यांच्या डब्यांवर ताव मारला आणि माझी भाजी तशीच राहिली राव!!
“भाजी न संपवता डबा घरी गेला तर मला घेरी येईल, असं वातावरण घरात तयार होईल…” असं मी काळजीयुक्त स्वरात म्हटल्यावर सगळा सहानुभूतीचा ओघ माझ्याकडे वळला. एक जण म्हणाला, “जाता जाता भिकाऱ्याला देऊन टाका.” मी झटकला तो विचार… बायकोने केलेल्या सुंदर भाजीचा अंत भिकाऱ्याच्या वाडग्यात? अशक्य!!
दुसरा म्हणाला, “हल्ली भिकारीपण देत नाहीत शिळ्यापाक्याला किंमत. तुम्ही हिंमत करून भाजी घरीच घेऊन जा परत. जे काही होईल त्याला धीराने तोंड द्या…”
पर्याय काय होता माझ्याकडे?
हेही वाचा – मी, लेक, बायको आणि कुकर!
डबा तसाच बॅगेत भरला परत आणि गेलो घरी. डब्यात भाजी आहे, हे साफ विसरलो! रात्री पानं घेतल्यावर आठवला दुपारचा डबा आणि घाम फुटला. आता शिव्या-शाप दिसत होत्या समोर… डबा काढलाच नाही बॅगेतून! जेवण झाल्यावर झाकपाक करून बायको निवांत झाल्यावर हळूच बॅगेतून डबा काढला आणि आत न्यायला लागलो. पटकन ओल्या कचऱ्याच्या बादलीत तो उपडा केला की, माझं काम फत्ते होणार होतं. सकाळी केर मीच देतो, त्यामुळे तिला कळण्याचा प्रश्न नव्हता…
कोणीतरी म्हणालं होतं की, माझ्या राशीला साडेसाती आहे म्हणे सध्या! लगेचच प्रत्यय आला. घाईघाईत आत जाता जाता डबा निसटला माझ्या हातून आणि चवळ्यांचा सडा पडला लादीवर. निवांत बसलेल्या बाईसाहेब खडबडून उठल्या…
आतलं विहंगम दृश्य पाहून तिला कळेचना काय प्रकार ते!
“आधी पुसून घे सगळं आणि मग बोल…”
पंधरा मिनिटं तो सगळा राडा निपटण्यात गेला.
“अगं…” म्हणून सुरुवात केली आणि सगळी कहाणी ऐकवली अन् गोळीबार झेलायला तयार झालो.
“हात्तिच्या, एवढंच ना? त्यासाठी एवढी लपवाछपवी?”
साडेसाती अचानक संपुष्टात आली, असं वाटायला लागलं. हरखलो नुसता!
“पुढच्यावेळी ऑफिसमधल्या लोकांना सांगून ठेव. असं काही आणणार असाल तर आधीच सांगा, म्हणजे माझे डबा करायचे कष्ट तरी वाचतील. विश्रांती एक दिवस… जमलं तर थोडी भुर्जी घरी पण घेऊन ये. मीही चव पाहीन!”
आई शप्पथ, कानशीलांवर बोटं मोडून ‘इडा पीडा टळो’ असं म्हणावंसं वाटलं.
रात्री झोप छान लागणार होती.
मोबाइल – 9323277620
