रोजच्या सारखा पहाटे साडेपाचला घड्याळाचा गजर वाजला. आज खरंतर सुट्टीचा दिवस होता. गजर बंद करून थोडं उशिराच उठायचं, असं मी मनात ठरवत असताना अचानक व्हॉट्स ॲप मेसेजची घंटा वाजली… चैतन्यचा, माझ्या जवळच्या मित्राचा सहा शब्दांचा मेसेज होता. तो वाचून माझ्या डोळ्यांवरची झोप एका क्षणात खाडकन उडाली. चैतन्यने मला कळवलं होते की,
‘जोशी आजी गेल्या. मला फोन कर…’
मी घाईघाईत चैतन्यला फोन केला. तो पार कोलमडून गेला होता.
“काल सकाळी अचानकपणे सगळा खेळ संपला आणि संध्याकाळी त्यांच्याच इच्छेनुसार बाहेरच्या कोणालाही न बोलवता आजींवर अंत्यसंस्कार करण्यात आले. आजोबा सध्या बोलण्याच्या स्थितीत नाहीत. मी पुढच्या आठवड्यात जाणार आहे त्यांना भेटायला…” एवढं कसंबसं बोलून तो बोलायचा थांबला. मी फक्त ‘बरं’ म्हटलं आणि फोन ठेवून दिला.
महिन्याभरापूर्वी या जोशी आजी माझ्यासाठी अनोळखी होत्या. पण आमच्या ओळखीला कारणीभूत ठरला होता चैतन्य. दरवर्षी चैतन्य आपला वाढदिवस अनाथाश्रम किंवा वृद्धाश्रम इथे साजरा करतो. तिथे वास्तव्यास असलेल्या मंडळींसाठी खाऊ आणि उपयोगी वस्तू नेऊन त्यांच्यासोबत तो दिवस सत्कारणी लावायचा. यावर्षी त्याने आग्रहाने मला आपल्यासोबत नेले होते एका वृद्धाश्रमात. तिथेच मी पहिल्यांदा भेटलो होतो जोशी आजींना.
मला चैतन्यसोबत बघून “अजून एका नातवाला सोबत आणलं,” असं म्हणून त्यांनी चैतन्यचे कौतुक केले होते. नाव काय रे तुझं? आजींनी मला विचारले…
“मी अद्वैत. तुमच्याच सारखा जोशी आहे बरं का!” माझं आडनाव ऐकून आजींचे डोळे भरून आले, पण विषय बदलून त्यांनी मला ते जाणवू दिलं नाही. चैतन्य नंतर आश्रमाच्या चालकांना भेटायला गेला आणि आजींनी मला आश्रम दाखवायला म्हणून त्यांच्या सोबत नेले. एकेक करत आजी मला प्रत्येक वास्तूची ओळख करून देत होत्या. एकंदर 40 खोल्यांची उभारणी तिथे केली होती. किचन आणि डायनिंग हॉलची वेगळी इमारत होती. तिथे काम करणाऱ्या सेवक-सेविकांच्या खोल्या, वाचनालय, छोटीशी व्यायामशाळा, गणपती मंदिर देखील तिथे होते. अवतीभवती पसरलेला बागबगीचा लक्ष वेधून घेत होता. सगळं बघितल्यावर आजी मला त्यांच्या खोलीमध्ये घेऊन गेल्या आणि जोशी आजोबांशी ओळख करून दिली.
हेही वाचा – सदूकाका अन् मानाचा गणपती…
इतक्यात एक सेवक माझ्यासाठी चहा घेऊन आला. तो पिता पिता मी आजींना सहज विचारलं की, “ते दोघे इथे का रहातात? यावर आजींनी सांगितलेली कथा नेहमीचीच होती. पण ते सांगताना आजींच्या चेहऱ्यावर किंचित देखील दुःख दिसले नाही. उलट त्यानंतर आजी जे भरभरून बोलल्या त्यात प्रचंड सकारात्मकता, आत्मविश्वास आणि जिद्द मला दिसली. कुठेही निराशेचा सूर तसूभरही आढळला नाही. प्राप्त परिस्थितीचा त्यांनी हसतहसत स्वीकार केला आणि इथे रहाणाऱ्या प्रत्येकाच्या आयुष्याची दिशा बदलण्याचं काम त्या मनापासून करत होत्या.
आम्हाला परत भारतात यायचं नाही, असं जेव्हा दोन्ही मुलांनी सांगितले, तेव्हा आजी आणि आजोबा डगमगले नाहीत. काही वर्षांपूर्वी त्यांचा जुना बंगला पाडून नवीन इमारत उभी राहिली, तेव्हा बिल्डरकडून आजोबांनी तीन फ्लॅट मागून घेतले होते. एक त्यांच्यासाठी आणि दोन दोन्ही मुलांच्या भविष्याची तरतूद म्हणून. पण जेव्हा दोन्ही मुलांनी त्यांचा निर्णय सांगितल्यावर आजोबांनी दोन फ्लॅट भाड्याने दिले आणि त्याच पैशात मुंबईमध्ये एकटं रहाण्याऐवजी या वृद्धाश्रमात रहाण्याचा निर्णय आजींनी घेतला. आजोबा सुरुवातीला नाराज होते, पण नंतर हळूहळू ते इथे रुळले. अधूनमधून चार दिवस आपल्या घरी रहाण्यासाठी त्यांनी आपलं रहातं घर भाड्याने दिले नव्हते.
आजी म्हणजे उत्साहाचा धबधबा आणि सकारात्मक विचारांचं आकाश. इथे आल्यावर दुसऱ्याच महिन्यात आजींनी इथलं नकारात्मक, निराश आणि दुःखी वातावरण बदलून टाकायला सुरुवात केली. इथे रहाणाऱ्या प्रत्येकाच्या मनातील व्यथा आणि मरगळ दूर करण्यासाठी आजींनी खूप प्रयत्न केले आणि आजी इथे सगळ्यांना हव्याहव्याशा वाटायला लागल्या. व्यायाम, सगळ्यांना जमतील असे खेळ एकत्र येऊन खेळायला सुरुवात झाली. गाण्याच्या भेंड्या, चढाओढ, सुस्त आणि निद्रिस्त झालेल्या आत्मगुणांना सर्वांसमोर सादर करण्यासाठी आजींनी प्रत्येकाला प्रोत्साहित केले. बघता बघता त्या वृद्धाश्रमाची ख्याती दूरवर पसरत चालली. वृत्तपत्र आणि काही मनोरंजन वाहिन्यांवर आजींची मुलाखत देखील सादर झाली.
बोलता बोलता आजींनी तिथे रहाण्यामागचं त्यांचा हेतू मला सांगितला…
निवृत्ती शब्दाशी करूनी कट्टी
करूया राहून गेलेल्या गोष्टी
सर्वांना ठेवून आनंदी, तंदुरुस्त
जगूया उरलेले आयुष्य मस्त…
खरंच चैतन्याच्या वाढदिवसाच्या निमित्ताने तिथे नंतर रंगलेला कार्यक्रम आणि सर्व उपस्थितांच्या चेहऱ्यावर असलेला आनंद, उत्साह आणि समाधान बघून आजींनी सांगितलेला हेतू शंभर टक्के साध्य झाल्याचे मला मनोमन पटले.
कार्यक्रम संपल्यावर मी आणि चैतन्यने जोशी आजी-आजोबांच्या आणि तिथे उपस्थित प्रत्येकाच्या पाया पडून त्यांचा आशीर्वाद घेतला. आजींनी मला जवळ घेतलं तेव्हा मी अक्षरशः रडकुंडीला आलो होतो. माझ्या पाठीवरून हात फिरवत त्या मला म्हणाल्या होत्या,
“जरी वागलास तुझ्या मनासारखं
नको ते जन्मदात्यांना दूर सारणं
कारण प्रत्येकालाच जमत नाही
जोशी आजी आजोबांसारखं बनणं…”
हेही वाचा – काका मला वाचवा!
त्या भारावलेल्या वातावरणातच आम्ही तिथून निघालो होतो. परतीच्या प्रवासाला आम्ही दोघेही चिडीचूप होतो. माझ्या डोळ्यांसमोर सतत जोशी आजींचा हसरा चेहरा येत होता. परदेशी वास्तव्यास असलेल्या दोन्ही मुलांनी भारतात परत येणार नाही, असं जेव्हा निक्षून सांगितलं, तेव्हा काय वाटलं असेल जोशी आजी-आजोबांना? ज्यांना खस्ता खाऊन वाढवलं, त्यांचेच नकार ऐकण्याची शिक्षा त्यांच्या प्राक्तनात का लिहिली होती परमेश्वराने? ज्यांना बोट देऊन उभं केलं शिक्षण देऊन मोठं केलं, त्यांच्या मुलांची बोटं धरण्याची संधी नियतीने का हिरावून घेतली असेल? एक ना अनेक प्रकारचे प्रश्न मनांत आले माझ्या. पण त्या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याचा निष्फळ प्रयत्न जोशी आजी-आजोबांनी कधीच केला नाही. उलट, पुढे वाढून ठेवलेलं कठीण आयुष्य एकमेकांना सोबत घेऊन जगण्याची जिद्द मनात बाळगणारे जोशी आजी-आजोबा म्हणूनच मला सर्वांपेक्षा वेगळे आणि जवळचे वाटले.
0000
चैतन्यबरोबर जोशी आजोबांना भेटायला जायचं निश्चित करून मी माझं आवरायला घेतलं कारण सुट्टी म्हणून घड्याळाचे काटे न देखल्यागत करणं मला शक्य नव्हते.
