सुमारे तीस वर्षांपूर्वी मी गणिताची ट्युशन घेणे आणि जन्मपत्रिका बघणे, असे दोन्ही व्यवसाय करत होतो. एक दिवस मला ट्युशनसाठी एक फोन आला. त्यांनी दिलेल्या पत्त्यावर मी गेलो. त्या रस्त्याला मी फारसा कधी जात नसे. ती एक निसर्गरम्य अशी गल्ली होती. मुख्य रस्त्यावरून मी डाव्या हाताला वळण घेऊन त्या गल्लीत शिरलो आणि तो दिसला… फुललेला पारिजात! त्याचे आणि माझे जन्मांतरीचे नाते असावे… प्राजक्ताचा मांडव पाहिला की, माझ्या पायांना आपोआप ब्रेक लागतो. त्याला डोळे भरून पाहिल्याशिवाय पाऊल उचलले जात नाही. निसर्गाने आपले सर्व कौशल्य पणाला लावून प्राजक्ताचे फूल बनवले आहे. ते इतके नाजूक आहे की त्याला स्पर्श करायचीही भीती वाटते. गुलाब हा फुलांचा राजा असेल तर प्राजक्त ही फुलांची राणी आहे. गुलाबात पुरुषी रुबाब आहे तर प्राजक्तात स्त्रीची नजाकत आहे, अशा विचारांमध्ये मी गुंग असतानाच “परडी देऊ का तुम्हाला?” या प्रश्नाने माझी तंद्री भंगली. समोर एक 13-14 वर्षांची चुणचुणीत मुलगी उत्तराच्या अपेक्षेने माझ्याकडे पाहात होती. मी म्हणालो, ” मला फुलं नको आहेत. ”
ती आश्चर्याने बघत माझ्याजवळ आली आणि म्हणाली, “फुलं नकोत? मग मांडवाकडे का बघत होतात?”
मी उत्तरलो, “निसर्गाच्या अजोड कलाकृतीला डोळ्यांत साठवत होतो. पण याचा अर्थ असा होत नाही की, मला ती कलाकृती घरी न्यायची आहे. निसर्गात असलेल्या गोष्टी त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासातच शोभून दिसतात. सिमेंटकॉन्क्रिटच्या घरांमध्ये त्यांची विसंगतीच उठून दिसते. या फुलांचे आयुष्य फक्त संध्याकाळपर्यंत असते. ते त्यांना मुक्तपणे जगू द्यावे. ही फुलं सकाळी उमलतात म्हणजे त्यांचा जन्म होतो. मग काही वेळ त्यांचे शैशव असते. ती कुतूहलाने जगाकडे टुकूटुकू पहात असतात. नंतर एकदा ओळख पटली की, मुक्तपणे अंतरंगातला सुगंध उधळत स्वतःच्या अस्तित्वाची जाणीव करून देतात. अशावेळी त्यांना तोडणं म्हणजे दुडूदुडू धावणाऱ्या गोंडस बाळाला आईपासून हिरावण्यासारखं आहे.”
हेही वाचा – ही वाट एकटीची…
माझं बोलणं संपताच ती अपराधी चेहरा करून म्हणाली, “मी पुन्हा कधीच फुलं तोडणार नाही.”
तेवढ्यात आमचा संवाद ऐकून तिची आई बाहेर डोकावली. ती मला ओळखत होती. तिनेच मला त्या मुलीच्या ट्युशनसाठी फोन केला होता. तिने मला आत बोलावले आणि ट्युशनविषयी आमची चर्चा झाली. मला हे एकच नववीचं वर्ष तिला गणित शिकवायचं होतं. पुढच्या वर्षी दहावीसाठी तिची आई तिला मोठा क्लास लावणार होती. मी ट्युशनसाठी होकार दिल्यावर तिच्या आईने तिची जन्मपत्रिकासुद्धा मला दाखवली. मी ती खूप काळजीपूर्वक नजरेखालून घातली. त्या मुलीचं भविष्य खूप उज्ज्वल होतं. गुरूची पूर्ण कृपा असल्याने ती अतिशय बुद्धिमान होती. पंचम आणि नववं स्थान बळकट असल्याने तिचं उच्च शिक्षण विनाअडथळा पूर्ण होणार होतं. फक्त चंद्र अत्यंत मजबूत असल्याने ती खूप भावनाप्रधान होती. मी तिच्या आईला सगळं समजावून सांगितलं.
मग दुसऱ्या दिवसापासूप तिची ट्युशन सुरू झाली. तिची अभ्यासखोली गच्चीवर होती. तिच्या खिडकीजवळ आम्ही बसायचो. तिथूनच तो दिसायचा… तिचा लाडका गुलमोहर! इतका विशाल गुलमोहोराचा वृक्ष मी कधीच पाहिला नव्हता.
ती जात्याच हुशार होती. धडा आत्मसात करून दिलेली गणिते फटाफट सोडवायची. मग राहिलेली पाच- दहा मिनिटं आम्ही गप्पा मारायचो. तिने मला विचारलं, “हा गुलमोहर उन्हाळ्यातच का फुलतो?” मी म्हणालो, ” हलाहल पिऊन भगवान शंकरांचा कंठ जसा निळा झाला, तसंच काहीसं या गुलमोहोराचं आहे. तो ग्रीष्म ॠतूतील प्रचंड उष्णता शोषून घेतो आणि मग तीच उष्णता त्याच्या अंगांगातून लालभडक फुलांच्या रुपाने बाहेर पडते.”
हेही वाचा – झाले मोकळे आकाश…
हे उत्तर बहुधा तिला पटले असावे. एप्रिलमध्ये तिची वार्षिक परीक्षा झाली आणि ट्युशन संपली.
मी फारसा कधी त्या रस्त्याने जात नसे. पण काही कामानिमित्त साधारण दीडएक महिन्याने मी त्या रस्त्याने जात होतो. ती तिथेच कुठेतरी असावी. मला बघून धावतच आली. सूर्य अक्षरशः आग ओकत होता. एका क्षणात उन्हामुळे तिचा चेहरा लालबुंद झाला. ती धपापत्या उराने म्हणाली, “तो गुलमोहर किती मस्त फुलला आहे. चला, मी तुम्हाला दाखवते.” मग आम्ही थेट तिच्या खिडकीपाशी गेलो. तिचं म्हणणं अगदी खरं होतं. तो गुलमोहर चहूअंगाने बहरला होता. निसर्गाने कोणतीही कसर बाकी ठेवली नव्हती. प्रत्येक पानागणिक एक फूल उमललं होतं. असं वाटत होतं जणू ग्रीष्म ॠतूच्या होमकुंडातून अग्निज्वाला उसळत आहेत…
मी तिच्याकडे बघितले. तिचे टपोरे डोळे पाण्याने भरले होते. अचानक काय झाले मला कळेना. ती म्हणाली, ” दहावीसाठी आईने मोठा क्लास लावला आहे. पण मी जाणार नाही. मला तुम्हीच शिकवा… प्लीज.” बोलता बोलता ती रडायला लागली. मी थोडावेळ तिला रडू दिलं. मग समजावणीच्या सुरात म्हणालो, “आई-वडील मुलांसाठी नेहमी चांगलंच करत असतात. तुझ्या आईने योग्य निर्णय घेतला आहे. माझ्या शिकवण्याने तुला खूप आनंद मिळेल, पण मार्कांचं स्कोअरिंग होणार नाही. जसजशी तू मोठी होत जाशील तसतसं तुझ्या लक्षात येईल की, या जगात भावनांपेक्षा व्यवहाराचं महत्त्व जास्त आहे. त्यामुळे तुलाही या गुलमोहोरासारखं बनावं लागेल. अंतःकरणात वणवा बाळगत ओठांवर हसू फुलवावं लागेल.”
माझं बोलणं तिला कितपत समजलं माहीत नाही, पण ती शांत झाली. मी गुलमोहोराला डोळ्यांत भरून घेतलं. आता तो मला परत कधीच दिसणार नव्हता…
