डॉ. प्रज्ञावंत देवळेकर
आपल्या देशात पालकांकडून पाल्यास धाक दाखवण्यासाठी जसा डॅाक्टरांचा वापर केला जातो तद्वतच आपल्या पार्टनरला एखादा मेसेज कन्वे करण्यासाठीही डॅाक्टरांचा वापर केला जातो… “यांना सांगा सिगारेट सोडा…” किंवा “तिला पालेभाज्यांव्यतिरिक्तही जीवनसत्वयुक्त पदार्थ असतात ते बनवा, असं सांगा…” अशी विनंती लोक अधूनमधून करत असतात.
असाच एक दिवस ओपीडीत याच श्रेणीतलं एक जोडपं आलं होतं; आजार कमी आणि एकमेकांबद्दल आक्षेपच अधिक! बरं यातल्या बऱ्याच गोष्टी तर अवैद्यकीय होत्या… पण चालतंय, भारतीय माणूस बहुदा अघळपघळच असतो… तिला त्यानं वाढवलेली ‘मटनचॅाप्स बियर्ड’ अर्थात ‘दाढी’ आवडत नव्हती तर, तो ‘फॅशनंय’ म्हणून अडून बसला होता… आता मी त्याला दाढी काढायला सांगावं, असं तिचं म्हणणं होतं! कुछ भी… मतलब कुछ भी…!?
सरतेशेवटी एका आठवड्यासाठी त्याला परवानगी मिळाली आणि पुढच्या रविवारी तो दाढी काढून टाकेल, असा ठराव पास झाल्यानंतर जोडपं किरकोळ तक्रारींसाठी घेतलेली लक्षणजन्य औषधं घेऊन घरी परतलं…
मला इकडं पॅरिसची आठवण झाली… साल असावं इ.स. 1800.
फ्रेंच क्रांती नुकतीच झाली होती. राजधानी पॅरिस शहर पुन्हा श्वास घेत होतं. रस्त्यांवर घोडागाड्या, कॅफेमध्ये तत्त्वचर्चा सुरू झाल्या होत्या, पण डॉक्टरांच्या दवाखान्यांत मात्र अजूनही जुन्या वैद्यकीय कल्पनांचं साम्राज्य होतं… याच काळात पॅरिसमध्ये एक अत्यंत ‘अतिआत्मविश्वासू’ डॅाक्टर प्रसिद्ध झाले; या महाशयाचं ठाम मत होतं की, ”थंडी, सर्दी, खोकला आणि फुफ्फुसांचे विकार यांचं मूळ कारण म्हणजे निसर्गानं दिलेल्या उबदार दाढीचा अपमान!”
हेही वाचा – विषाची परीक्षा…
त्याच्या मते दाढी ही केवळ फॅशन नसून वैद्यकीय कवच होती… हा डॉक्टर आपल्या व्याख्यानात नेहमी म्हणायचा, ”दाढी गळ्याला ऊब देते, श्वास गरम करते आणि थंड हवा थेट फुफ्फुसात जाण्यापासून अडवते. जो पुरुष दाढी काढतो, तो स्वतःच आजाराला आमंत्रण देतो!”
हे ऐकून पॅरिसमधील पुरुषांची मान अभिमानानं उंचावली. “अरे, डॉक्टर म्हणतोय तर, काहीतरी विज्ञान असणारच!” आणि मग ‘दाढी’ वाढवण्याची साथच पसरली. महिन्याभरातच शहराचं रूप अक्षरश: बदललं. कालपर्यंत नीट्स चेहऱ्याचे सरकारी कर्मचारी आज झुडपांसारख्या दाढीचे मालक होते, मिशा – कलात्मक वळणात तर, कुणाची दाढी तर गळ्याखालपर्यंत…!
केशकर्तनालये अक्षरश: ओस पडली. कंगव्यांची विक्री मात्र दुप्पट झाली. रस्त्यावर एकमेकांना ओळखणं कठीण झालं.
“हा शेजारचा हरकाम्या की एखादा तत्त्वज्ञ?”
काही दिवसांतच हिवाळा सुरू झाला… सर्दीताई आली, पाठोपाठ खोकलादादाही हजर झाला! काही दिवसांतच लहानग्या खवखवनंही एंट्री मारली… बरं या सगळ्यांनी अगदी दाढीवाल्यांनाही सोडलं नाही; यातल्या काहींनी डॉक्टरला विचारलं, ”ओऽऽ साहेब दाढी असूनही मला सर्दी झालीच कशी?”
डॉक्टर शांतपणे म्हणाला, ”दाढी अजून पुरेशी दाट नाहीये रेऽऽ”
…आणि पुरुष पुन्हा आरश्यासमोर उभं राहून दाढी कुरवाळू लागले…
हेही वाचा – दिग्या नव्हे, ‘दिगास’… फ्रेंच अवलिया!
पण खरी क्रांती डॉक्टरांनी नाही तर बायकांनीच घडवली.
एका महिन्यानंतर पॅरिसमध्ये एक नवीन समस्या निर्माण झाली. घराघरात ओळखीचा प्रश्न “नवराच घरी आलाय की कुणी संन्यासी?” डोक्यावर टोपी, चेहऱ्यावर जंगल, दाढीत चहा अडकतोय… शेवटी संतप्त दाढीपीडित पत्नी हक्क समिती एकत्र आली आणि त्यांनी थेट नगर परिषदेत एक ऐतिहासिक याचिका दाखल केली. त्यात लिहिलं होतं,
”ही तथाकथित ‘वैद्यकीय’ दाढी आमच्या नवऱ्यांना आजारी होण्यापासून वाचवत तर नाहीच, पण आम्हाला मात्र भयंकर त्रास देतेय.”
याचिकेतील तळटिप तर खासच होती – ”जर दाढीच औषध असेल, तर आधी सगळ्या डॉक्टरांनी दाढ्या वाढवाव्यात!”
सभा हसून हसून कोसळलीच… नगर परिषदेनं अधिकृत निवेदन जारी केलं, ”दाढी ही वैयक्तिक आवड असू शकते, पण ती वैद्यकीय उपचार नाही.”
आठवड्याभरातच पॅरिसच्या केशकर्तनालयांमध्ये रांगा लागल्या. कंगवे बाजूला झाले, वस्तरे हातात आले… सरतेशेवटी त्या’ डॅाक्टर महाशयानंही कबूल केलं,
“कदाचित, मी दाढीच्या उबेवर जरा जास्तच विश्वास ठेवला.” पण त्याचं नाव इतिहासात कायम झालं, ज्यानं संपूर्ण शहराला एका महिन्यासाठी ‘दाढीवाला’ बनवलं…!
