Author: पराग गोडबोले

दुसरा शनिवार होता. माझा सुट्टीचा दिवस. नवऱ्याला तर सुट्टीच आणि लेक पण शनिवारी डबा न घेता जातो. मला थोडी विश्रांती आणि त्याला पण रोजच्या पोळीभाजीमधून सुटका, काहीतरी वेगळं चमचमीत खायला! उशिराच उठले थोडी. आमचा सगळ्यांचा चहा केला. चार माणसं आम्ही, त्यातही चार पंथ! आबांना बिनसाखरेचा अन् कमी दुधाचा. नवऱ्याला ग्रीन टी, मला आपला दुधाचा, गोड चहा आणि लेकाला कॉफी. हे सगळं करून, पोहे फोडणीस टाकून पेपर चाळत असतानाच आबा आले. सकाळी फिरायला जाऊन, मित्रांशी गप्पाटप्पा करून, पूजेसाठी फुलं खुडून, आबा निवांत परत यायचे. मग आंघोळ, न्याहारी, पूजा आटोपून निवांत पेपर वाचन असं साग्रसंगीत बेत. आज आल्यावर जरा वेगळेच वागत होते.…

नुकताच महिनाभर झाला होता तिचं लग्न होऊन. मजेत चालले होते दिवस. ती, तिचा नवरा, मोठा दीर, जाऊ, सासू, सासरे सगळे एकत्र राहायचे. घर तसं बऱ्यापैकी मोठं, पण एकत्र मोठ्या कुटुंबात राहायची सवय नसलेल्या तिला, ते वातावरण अंगवळणी पडायला अंमळ जड जात होतं, पण करत होती ती प्रयत्न, रमायचा आणि जमवून घ्यायचा! घरचे सगळे चांगले होते; पण अपत्य नसलेल्या, लग्न होऊन तीन वर्ष झालेल्या दिराची नजर काहीतरी वेगळीच होती. न्याहाळत असायचा तो तिला. ती पाठमोरी असली, तरी ती नजर रेंगाळतेय आपल्या पाठीवर, असा सदोदित भास व्हायचा तिला. विचित्रच वाटायचं काहीतरी… ती टाळायची त्या नजरेला नजर देणं, पण एक चमत्कारिक अशी काहीतरी…

नुकताच एका आजोबांच्या वर्षश्राद्धाला उपस्थित राहण्याचा प्रसंग आला. आजोबा अगदी अलगद उंबरठा ओलांडून पल्याड गेलेले. माणूस गेल्याचं दु:ख होतंच घरच्यांना, पण आयुष्यातली सगळी भौतिक सुखं अनुभवून, सुखवस्तू आयुष्य जगून परलोकी गेलेल्या आजोबांचं श्राद्ध, म्हणजे एक छोटसं कौटुंबिक एकत्रीकरणच होतं जणू… मुलगा, मुलगी, सून, जावई, लग्नाच्या उंबरठ्यावर असलेली नातवंडं, सगळा गोतावळा जमला होता श्राद्धाला. वर्ष उलटून गेल्यामुळे वातावरण थोडंसं हलकं. चेहरे लांबट न ठेवता, थोड्या गप्पा, थोडे हास्यविनोद, थट्टामस्करी सगळं अलगद सुरू होतं. आजोबांच्या आठवणी, त्यांचे किस्से, त्यांचा लाघवी स्वभाव, सचोटी, प्रामाणिकपणा यांची उजळणी होत होती. त्यांच्यामुळे आज आपण इथवर पोहोचलोत याची जाणीव सगळ्यांनाच होती… आणि ती व्यक्त होणाऱ्या भावभावनांमधून दिसत…

ऑफिसमध्ये होते आणि नेहाचा मेसेज आला… ‘आत्तू, आमच्या नव्या घराचा ताबा मिळालाय. तुझी खूप आठवण आली किल्ल्या घेताना.’ मेसेज बघता क्षणी मी फोन लावला तिला. खूप उत्साहात होती पोर. आवाजात नुसता आनंद भरलेला… काय सांगू आणि किती सांगू असं झालं होतं तिला. मी म्हटलं, “फोटो पाठव घराचे!” “नाही, तू प्रत्यक्ष यायला हवंस बघायला.” “मी येईनच गं, पण तुमचं सगळं काम झालं की, सजवलेलं घर पाहायला येईन. तोवर फोटो तर पाठव.” “फोटो कशाला, थांब व्हिडीओ कॉल करते… ठेव फोन.” पुढच्याच क्षणाला व्हिडीओ कॉल आला आणि घरभर नाचून तिने घराची प्रत्येक खोली, प्रत्येक कोपरा, ओपन टेरेस, अगदी संडास, बाथरूमची पण सैर घडवून…

रविवारी, नेहेमीप्रमाणे डोंबिवलीत फडके रोडला प्रदक्षिणा घालण्यासाठी निघालो. रविवार सकाळची ही प्रदक्षिणा फार उत्साहवर्धक असते माझ्यासाठी. कधी शेपू मिळतो, कधी मॉडर्न कॅफेचा डोसा, तर कधी धनलक्ष्मीचा अप्पम! हवं ते पिशवीत किंवा पोटात पाडून घेण्यासाठी चौकस नजर हवी फक्त. कधी अवचित एखादा वासूदेवही भेटतो, पिसांची टोपी घालून चिपळ्या वाजवणारा. दुर्लक्षित, पण चैतन्यदायी… जाता जाता, ग्रामदैवत असलेल्या गणपती मंदिरात डोकं टेकवलं… काही क्षण बसलं की, आठवड्याचा सगळा शीण पळून जातो कुठल्या कुठे आणि नवी ऊर्जा, नवा वारा भरला जातो शिडात. तर, याच फडके रोडवर परवा एक हातगाडी दिसली, पेरूची. इतर कोणतीही फळं नाहीत, फक्त पेरू एके पेरू! फिकट हिरवे, पिवळे, रसरशीत पेरू……

आज थोडा उशीरच झाला ऑफिसमध्ये पोहोचायला. पोहोचले सव्वा दहा वाजता. नुसती धावपळ, घामाघूम करणारी. ऑफिसच्या वातावरणात गेल्यावर, थंडाव्याचं मोरपीस अंगावर फिरल्यावर जरा बरं वाटलं. तशी साडेनऊची वेळ, पण एक तास flexi time असतो. साडेनऊ ते साडेदहा या तासाभरात कधीही येऊ शकता तुम्ही… तेवढा वेळ उशिरापर्यंत थांबायचं म्हणजे दिवस गणला जातो. धप्पकन् बसले खुर्चीत, ओढणीनं वारा घेत. ग्लासभर पाणी ढोसल्यावर जरा जीवात जीव आला. वॉशरूममध्ये जाऊन तोंडावर पाण्याचे सपकारे मारून, पावडरचा हलकासा हात फिरवून, केस सारखे केल्यावर बरं वाटलं. लॅपटॉप उघडला, त्याला मनोभावे नमस्कार केला रोजच्याप्रमाणे आणि लॉगिन केलं. कामाचा फड आता रंगात येणार होता. सव्वाअकराची गूगल मीट होती. मुद्द्यांची उजळणी…

शनिवारी संध्याकाळीच आमच्या घरात रविवारच्या सकाळच्या न्याहारीची चर्चा जोर धरू लागते. साबुदाण्याची खिचडी करायची असेल तर साबुदाणा भिजवावा लागतो. आंबोळी असेल तर तशी तयारी करावी लागते, कारण न्याहारी हा एक सोहळा असतो रविवारी. अर्थात, तो सगळ्यांच्याच घरात असतो, आमचं काही फार वेगळं नाही. पोहे, उपमा, फोपो (फोडणीची पोळी) वगैरे काही असेल, तर मला स्फुरण चढतं आणि मी माझ्या पाककलेचे प्रयोग घरच्या लोकांवर करायला सिद्ध होतो. बायको तर म्हणते, “तू शेफच व्हायला हवा होतास. उगाच नको त्या क्षेत्रात मुशाफिरी करत बसलास. आमच्या डोक्याला ताप जरा कमी झाला असता आणि वेगवेगळे पदार्थही चाखायला मिळाले असते आम्हाला.” जाऊ द्या, तो विषय नाही. ती…

एकदा न्याहारी करायला ऑफिसमधली मंडळी बसलेली असताना मी एकाला विचारलं, “काय आणलंय रे बाबा डब्यात?” ‘माणिक पैंजण’ आहे म्हणाला. पैंजण रुणझुणले अगदी कानात आणि मी मनात म्हटलं, काहीतरी खास चीज आता पोतडीतून… नाही डब्यातून बाहेर पडणार बहुतेक! माझी आणि इतरांची उत्सुकता अगदी शिगेला पोहोचली आणि त्याने डबा उघडला… एकाने डब्यात डोकावून पाहिलं आणि म्हणाला, “अरे, हा तर ‘मनोहरा’! आम्ही त्याला ‘मधुबाला’ पण म्हणतो.” एक जण म्हणाला, “अरे, हा तर चपातीचा कुस्करा.” मी म्हणालो, “ही तर आमची ‘फोपो’, म्हणजे फोडणीची पोळी.” दृष्टिहीन माणसांनी, हत्तीचं जसं वेगवेगळ्या पद्धतीनं वर्णन केलं, तसंच एकाच पदार्थाची ही वेगवेगळी संबोधनं ऐकून मी अवाक् झालो. घरी गेल्यावर…

शनिवारची शाळा म्हणजे अफाट आनंद. सकाळची शाळा, ती ही अर्धा दिवस… दुसऱ्या दिवशी रविवार म्हणजे अमर्याद सुख… शाळेतून परत येताना नुसता धुडगूस… बेस्टच्या 171 क्रमांकाच्या दुमजली बसच्या वरच्या मजल्यावर, एकदम पुढच्या आसनावर,  खिडकीसमोर बसून वारा खात केलेला भन्नाट प्रवास… काहीतरी वेगळंच वाटत राहायचं. शनिवार-रविवारची ही महती अगदी आजतागायत तशीच, काळ गोठल्यागत… शनिवारचा मधल्या सुट्टीचा डबा म्हणजे पण काहीतरी वेगळाच अनुभव. कधी पोळीचा लाडू, कधी सँडविच, कधी पोह्याचा चिवडा, कधी सुकी भेळ… तेव्हाचा तो quick bite. हा खाऊ पट्कन गिळून शाळेच्या प्रशस्त मैदानावर खेळण्यासाठी जाण्याची प्रचंड घाई. कधीकधी पैसे मिळायचे खाऊसाठी, पण मर्यादित. आमच्या राजा शिवाजी विद्यालायचं कॅन्टीन फार भारी होतं.…

सहकारी आहेत एक माझे, शिरीष आपटे नावाचे. वय सत्तर पार, पण प्रत्येक कामात तरुणांना लाजवेल असा उत्साह. अगदी हाडाचे संघवाले. संघात वेगवेगळ्या जबाबदाऱ्या पार पाडूनही, आदेश आल्यावर परत एकदा दैनंदिन बाल शाखेची जबाबदारी त्याच उत्साहाने स्वीकारणारे आदर्श स्वयंसेवक! तब्बेत एकदम उत्तम. मधुमेह आहे, पण योग्य ती काळजी घेऊन साखरेवर ताबा मिळवत, आयुष्य मनमुराद जगणारे… हसणारे आणि हसविणारे… परवा फोन आला त्यांचा, इकडचं तिकडचं बोलणं झालं आणि म्हणाले, “आता काही दिवस शाखेत नाही येऊ शकणार मी.” आमच्या शाखेचा कणा, शाखेचा आधारस्तंभ येऊ नाही शकणार, म्हणजे तसंच काहीतरी कारण असणार होतं; तशीच अपेक्षा केली होती मी! अतिशय संयत आणि शांत स्वरात म्हणाले,…