Author: पराग गोडबोले

एकदा न्याहारी करायला ऑफिसमधली मंडळी बसलेली असताना मी एकाला विचारलं, “काय आणलंय रे बाबा डब्यात?” ‘माणिक पैंजण’ आहे म्हणाला. पैंजण रुणझुणले अगदी कानात आणि मी मनात म्हटलं, काहीतरी खास चीज आता पोतडीतून… नाही डब्यातून बाहेर पडणार बहुतेक! माझी आणि इतरांची उत्सुकता अगदी शिगेला पोहोचली आणि त्याने डबा उघडला… एकाने डब्यात डोकावून पाहिलं आणि म्हणाला, “अरे, हा तर ‘मनोहरा’! आम्ही त्याला ‘मधुबाला’ पण म्हणतो.” एक जण म्हणाला, “अरे, हा तर चपातीचा कुस्करा.” मी म्हणालो, “ही तर आमची ‘फोपो’, म्हणजे फोडणीची पोळी.” दृष्टिहीन माणसांनी, हत्तीचं जसं वेगवेगळ्या पद्धतीनं वर्णन केलं, तसंच एकाच पदार्थाची ही वेगवेगळी संबोधनं ऐकून मी अवाक् झालो. घरी गेल्यावर…

शनिवारची शाळा म्हणजे अफाट आनंद. सकाळची शाळा, ती ही अर्धा दिवस… दुसऱ्या दिवशी रविवार म्हणजे अमर्याद सुख… शाळेतून परत येताना नुसता धुडगूस… बेस्टच्या 171 क्रमांकाच्या दुमजली बसच्या वरच्या मजल्यावर, एकदम पुढच्या आसनावर,  खिडकीसमोर बसून वारा खात केलेला भन्नाट प्रवास… काहीतरी वेगळंच वाटत राहायचं. शनिवार-रविवारची ही महती अगदी आजतागायत तशीच, काळ गोठल्यागत… शनिवारचा मधल्या सुट्टीचा डबा म्हणजे पण काहीतरी वेगळाच अनुभव. कधी पोळीचा लाडू, कधी सँडविच, कधी पोह्याचा चिवडा, कधी सुकी भेळ… तेव्हाचा तो quick bite. हा खाऊ पट्कन गिळून शाळेच्या प्रशस्त मैदानावर खेळण्यासाठी जाण्याची प्रचंड घाई. कधीकधी पैसे मिळायचे खाऊसाठी, पण मर्यादित. आमच्या राजा शिवाजी विद्यालायचं कॅन्टीन फार भारी होतं.…

सहकारी आहेत एक माझे, शिरीष आपटे नावाचे. वय सत्तर पार, पण प्रत्येक कामात तरुणांना लाजवेल असा उत्साह. अगदी हाडाचे संघवाले. संघात वेगवेगळ्या जबाबदाऱ्या पार पाडूनही, आदेश आल्यावर परत एकदा दैनंदिन बाल शाखेची जबाबदारी त्याच उत्साहाने स्वीकारणारे आदर्श स्वयंसेवक! तब्बेत एकदम उत्तम. मधुमेह आहे, पण योग्य ती काळजी घेऊन साखरेवर ताबा मिळवत, आयुष्य मनमुराद जगणारे… हसणारे आणि हसविणारे… परवा फोन आला त्यांचा, इकडचं तिकडचं बोलणं झालं आणि म्हणाले, “आता काही दिवस शाखेत नाही येऊ शकणार मी.” आमच्या शाखेचा कणा, शाखेचा आधारस्तंभ येऊ नाही शकणार, म्हणजे तसंच काहीतरी कारण असणार होतं; तशीच अपेक्षा केली होती मी! अतिशय संयत आणि शांत स्वरात म्हणाले,…

जवळपास दोनएक महिन्यांपूर्वीच गोष्ट. शनिवार होता आणि दुपारच्या वेळेस ऑफिसला चाललो होतो. सुट्टीच्या दिवशी दुपारी, हक्काची वामकुक्षी सोडून ऑफिसला जाणं म्हणणे फारच जीवावर येणारं काम… पण जायला हवंच होतं. निघालो होतो, अनिच्छेनेच! ठाकुर्ली स्टेशनला गाडी मिळाली. अगदी तुरळक माणसं होती गाडीला. माझ्याच डब्यात स. वा. जोशी शाळेची चार-पाच मुलं चढली. हल्ली अशी बरीच मुलं रोज लोकलने दिव्याहून डोंबिवलीपर्यंत प्रवास करून शाळेत येतात. बेसुमार आणि अनियंत्रित वाढ झालेल्या अन् ठाणे महानगर पालिकेच्या अखत्यारीत असलेल्या, दिवा नावाच्या बकाल गावात असलेली सुविधांची वानवा, हे मुख्य कारण! या मुलांमुळेच आज जोशी शाळेची धुगधुगी अजूनही टिकून आहे. अन्यथा, इंग्रजी माध्यमाच्या दबावाखाली,  कित्येक सुदृढ पिढ्या घडवलेली…

आज down/up केलं लोकलसाठी. म्हणजे ठाकुर्लीला चढून, कल्याणकडे जाणाऱ्या गाडीत बसून परतीचा प्रवास केला. थोडा वेळ जास्त जातो, पण हमखास बसून प्रवासाची खात्री असते. वाचायला छान वेळ मिळतो… मुंबईचा प्रवास असला की, मी बऱ्याचदा ही पद्धत अवलंबतो. बरेच असे प्रवासी असतात माझ्यासारखे. अर्थात, शिरस्त्याप्रमाणे मुलुंड किंवा भांडुपला आपण उभं राहून दुसऱ्याला जागा देऊन थोडा परोपकार पण करायचा असतो, तोही मी नियमितपणे करतो. शिणलेले सगळेच असतात! थोडा वेळ बसायला जागा मिळाली की, सगळ्यांनाच बरं वाटतं, तेवढंच. आज मला मस्त खिडकीची जागा मिळाली. समोर एक पस्तिशीचा तरुण बसला होता. कपाळावर छान चंदनाचा टिळा होता. बॅगा वगैरे रॅकवर ठेवून आम्ही स्थानापन्न झालो… त्याने…

तसं बघायला गेलं तर आमचं चौघांचं मस्त कुटुंब. चौघे म्हणजे मी, माझे यजमान, लेक आणि सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे, माझे सासरे… आमचे सगळ्यांचे आबा! वय वर्ष 79. वयोमानानुसार आलेली विस्मृती आणि कानाला यंत्र, एवढं सोडलं तर, तब्येत तशी ठणठणीत…  पण, यंत्र काढून ठेवलं की, एकदम कुंभकर्णाचा अवतार. नगारे वाजवले तरी, कळणार नाही अशी स्थिती!! दंताजीचं ठाणं उठलेलं, पण काही चुकार दात बोळक्यातून लुकलुकणारे… आम्हाला आमच्या सगळ्यांच्याच बालपणाची आठवण करून देणारे… पांढरा शुभ्र सदरा लेंगा हा घरातला वेष. उन्हाळ्याच्या दिवसांत मात्र चट्टेरीपट्टेरी, नाडीची, गुडघ्यापर्यंत येणारी अर्धी चड्डी. वर उघडाबंब देह आणि जानव्याने पाठ खाजवण्याची खास लकब… डोक्यावरचे, विरळ होत जाणारे केस, पण…

शनिवारची सकाळ. नेहेमीप्रमाणेच लताबाई आली घरकामाला. ती आली आणि केर काढू लागली की, माझी नुसती तारांबळ उडते. इथे बसू का तिथे बसू? या खोलीत जाऊ का त्या खोलीत जाऊ? असे यक्षप्रश्न ठाण मांडून माझ्यासमोर उभे ठाकतात आणि मी बापुडवणा, पाय पोटाशी धरून बसून राहतो सोफ्यावर, नाही तर खुर्चीवर! खाली उतरायची बंदी असते मला, ती पंधरा मिनिटं… केर काढत असताना उतरलो आणि पाणी प्यायला जरी गेलो तरी, ‘नाचू नको केरात!! कितीही वेळा सांगितलं तरी, लक्षात कसं येत नाही तुझ्या?’ अशी टकळी सुरू होते. लादी पुसताना उतरलो तर, ‘पाय उठतात रे लादीवर, का अंत बघतोस माझ्या सहनशक्तीचा? नसतोस घरी तेच बरं असतं…’…