लेखक: किरण कृष्णा बोरकर

“मी मेल्यावर तुझा मुलगा रडेल का गं माझ्यासाठी?” त्यांनी कोपराने तिला ढोसत विचारले. “तुमच्या जिभेला काही हाड? कधीही, काहीही वेळकाळ न बघता बोलायचे, हे तुम्हा बापलेकानाच सुचू शकते…” ती हाताचा फटका त्याच्या कोपरावर मारत म्हणाली. तसा तो मोठ्याने हसला. “बघ, म्हटले ना, माझाच मुलगा आहे तो… तुलाच शंका हॉस्पिटलमध्ये बदली झाला असेल म्हणून! पण त्याने वेळोवेळी सिद्ध केलंय मी तुमचाच दिवटा आहे म्हणून…” ते जोरात हसत म्हणाले. “आहो, आता त्याचे लग्न होऊन पोरंही मोठी झालीत… आता तरी हे बोलणे सोडा. कितीवेळा  बोलून दाखवणार हे? आता तोही सुनबाईला हेच म्हणतो…” ती लटक्या रागाने म्हणाली. म्हातारा, म्हातारी दोघेही समुद्रावर बसून भेळपुरी खात…

ती नुकतीच अनाथाश्रमात सेविका म्हणून रुजू झाली होती. आश्रमाच्या दारात आली, तेव्हा ती अतिशय अशक्त दिसत होती. अंगावरच्या कपड्यांच्या चिंध्या झाल्या होत्या. मॅडमना तिची दया आली आणि त्यांनी तिला आश्रमात ठेवून घेतले. तसेही, शेवटी तो अनाथाश्रमच होता. दर चार दिवसांनी दाराजवळ ठेवलेल्या पाळण्यात कोणीतरी नुकतेच जन्मलेले मूल ठेवून जातच असे. आश्रमात मुलांची नव्हे, तर सेवकवर्गाची कमतरता होती. चार दिवसांपूर्वीच कोणीतरी एक नुकतीच जन्मलेली मुलगी ठेवून गेले होते, आणि आता ही आली. दुसऱ्या दिवसापासूनच तिने सर्व बाळांचा ताबा घेतला. त्यांचे खाणे, आंघोळ, औषधपाणी, सगळ्याची ती मनापासून काळजी घेऊ लागली. विशेषतः, तिच्या आधी दोन दिवसांपूर्वी पाळण्यात सापडलेल्या मुलीकडे तिचे जास्त लक्ष असे.…

“काय साहेब…!! सध्या काय चालू आहे..?” फोनवर मुलाचा आवाज ऐकताच बापाचा चेहरा आनंदाने फुलला. “काही नाही सर… तुमच्यासारखाच आघाडीवर आहे मी इथे,” त्यानेही हसत-खेळत नेहमीच्या आवाजात उत्तर दिले. ते दोघे बाप-लेक. बाप पोलिसांत कॉन्स्टेबल, तर मुलगा सैन्यात कमांडो तुकडीत. बाप सध्या कोरोनाग्रस्त असलेल्या एका भागात ड्युटीवर, तर मुलगा काश्मीरमध्ये सीमेवरील आघाडीवर होता. दोघेही महाराष्ट्रातील एका छोट्या गावातील. यांचे पूर्वज पिढ्यानपिढ्या सैन्यात आणि पोलिसांत देशसेवा करत आले होते. पोराचा आजोबा तर चीनच्या लढाईत शहीद झालेला. आज हे दोघेही आपापल्या परीने देशाची सेवा करत होते. वेळ मिळेल तेव्हा ते न चुकता एकमेकांना फोन करायचे. बापाची बायको म्हणजेच पोराची आई तीन वर्षांपूर्वीच वारली…

“अहो, यावर्षी गणपती आणलाच पाहिजे का?” कावेरी काकू डोळ्यांतील अश्रू पुसत म्हणाली. “प्रतीकला जाऊन महिनाही झाला नाही…” “प्रतीक कुठेच गेला नाही… तो आहे… काहीही झाले तरी गणपती घरी आलाच पाहिजे, हीच त्याची इच्छा होती आणि म्हणूनच त्याच्या इच्छेचा मान राखायलाच हवा,” गणपत नाईक ठाम स्वरात म्हणाले. “गणपती आगमनाला आठवडा राहिलाय… तू तुझी तयारी कर. मी गणपती ठरवून येतो…” असे बोलून ते बाहेर पडले. गेला महिनाभर नाईक कुटुंब दुःखात होते. त्यांचा मुलगा प्रतीक नाईक सैन्यात सुभेदार होता. नाईक घराण्यात सैन्यात कोणीच गेले नव्हते. ते शेतकरी होते. थोडीफार जमीन होती. काही कलमे होती… त्यातच सुखी होते. प्रतीक सैन्यात गेला, हे त्यांना काही…

दोघेही एकाच बोगीतून प्रवास करीत होते. पहिला शांत बसून एकटक बाहेरील दृश्य पाहत होता… तर दुसरा सतत काहीतरी हालचाल करीत होता. अखेर दुसऱ्याने मौन तोडले… “शी… किती गरम होतेय. बोगीतील एसी काहीच कामाचा नाही. थोडा वाढवावा लागेल…” असे बोलून पहिल्याच्या चेहऱ्याकडे पाहिले. त्याच्या चेहऱ्यावरचे शांत भाव हाच ‘होकार’ समजून त्याने अटेंडन्टला एसी वाढविण्यास सांगितले. “खरोखर, या भारतात राहायचे म्हणजे एक शिक्षाच आहे. सरकारला भरमसाठ कर द्यायचा, पण त्याबदल्यात काही मिळत नाही.” पहिला नुसता हसला. इतक्यात अटेंडन्ट परत जेवणाची ऑर्डर घ्यायला आला. दुसऱ्याने “मेन्यू काय?” असे विचारले. मेन्यू ऐकताच तोंड वाकडे केले. नाईलाज झाल्यासारखे ‘नॉन-व्हेज’ची ऑर्डर दिली. पहिल्याने मात्र काही न…

ऑफिसात लंच अवर संपायला आला होता. मी, देशपांडे, शेट्टी आणि पावसकर गप्पा मारत बसलो होतो. इतक्यात वैदेही हसत हसत आत आली… वैदेही आमची ज्युनियर. अर्थात, वयानेही आणि अनुभवानेही. नेहमी जीन्स, शर्ट्स, टी-शर्ट्स अशा पेहरावात वावरणारी आणि नव्या पिढीचे प्रतिनिधित्व करणारी. आल्या आल्या तिने पावसकरकडे मोर्चा वळवला… “पावसकर, तुमची बायको एकदम टिपिकल आहे हो!” ती हसत हसत म्हणाली. झालं…! आम्ही सर्व स्तब्ध होऊन पावसकरकडे पाहू लागलो. “टिपिकल म्हणजे नक्की काय गं?” पावसकरने शांतपणे तिला विचारलं. “बघा ना… आम्ही त्या दिवशी तुमच्या घरी आलो, तेव्हा त्या आपल्यात येऊन बसल्याच नाहीत. सारख्या आत-बाहेर करत होत्या. पाणी, खाणं, सरबत… यातच अडकून बसल्या होत्या. इतक्या…

“यावर्षी अमोलचे लग्न ठरले नाही तर, पुढच्या वर्षीपासून तुला घरी आणणे बंद!” हातातली घंटा जोरजोरात बडवत रघुवीर कदम कडाडले. त्यांचा आवाज ऐकून धूप आणि अगरबत्तीचा मंद सुवास अनुभवत असलेला तो खडबडून जागा झाला, तर आता लवकरच भक्तांच्या घरी जाण्यासाठी तोंडाला फेशियल पॅक आणि डोळ्यांवर काकडीचे काप ठेवून आराम करीत असलेला उंदीरही बेडवरून पडला. “हा कदम पूजा करतोय की धमकी देतोय?” थोड्या चिंतीत आवाजात त्याने आपल्या उंदराला विचारले. “घ्या, करा आपल्या भक्तांच्या इच्छा पूर्ण. मग हे असेच चढून बसतात आणि काहीही नवस मागतात. पण तुम्हाला तर सवय झालीय ‘तथास्तु’ म्हणायची…’ तो शेपटी आपटत काकडीचे काप तोंडात टाकीत खोचकपणे म्हणाला. “अरे माझे…