ओपीडीत ब्रोकोली हेअरकट केलेला, ओवरसाइज्ड शर्ट आणि बॅगी जिन्स घालून आलेला एक जेन-झी प्रचंड डोकंदुखी, जीभ कोरडी पडणं, मळमळ या तक्रारी घेऊन आला होता. त्याचा एकूणच ‘अवतार’ बघता, त्याच्या या अंडरवेट देहात आजवर कधीही न गेलेल्या रसायनानं पहिल्यांदाच प्रवेश केल्याचं मला शून्य मिनिटात समजलं! इथॅनॅाल हेच ते रसायन!!
प्रारंभी होत काही नाही, पण शरीरातल्या सगळ्या विभागांना ही वार्ता मात्र लागलीच कळते… हे रसायन मेंदू विभागात पोहोचताच GABA (Gamma-Aminobutyric Acid) समिती खूश होते आणि सगळी कामं स्लो मोशनमध्ये करण्याचा ठराव पास करते! परिणामी निर्णयक्षमता रजेवर जाते, आत्मविश्वास चक्क अनावश्यक प्रमाणात वाढतो, ”मी खूप भारी आहे,” असा भ्रम वाढतो… हृदय विभागात वाहिन्या प्रसरण पावतात आणि वाटतं “व्वा, थोडी गर्मी आलीय वाटतं…” पण खरं म्हणजे शरीराचं तापमान उलट खाली आलेलं असतं.
निद्रा विभागात झोप आल्याचा संदेश मिळतो, पण तो खोटा असतो; REM sleep गायब झालेली असते म्हणजे झोप झाल्यासारखी वाटते, पण मेंदू म्हणतो, “ही झोप नाही, ही नाटकं आहेत.”
दुसऱ्या दिवशी सकाळी आपत्कालीन बैठक आयोजित होते; डोळे उघडताच डोकेदुखी सुरू होते कारण मेंदूतील आधी फुगलेल्या रक्तवाहिन्या आता आकुंचन पावलेल्या असतात डोक्यात ढोल-ताशे-बँड-बाजा सारं काही सुरू होतं…!
हेही वाचा – Alcoholism : क्रांतिकारी शोधामागची कथा!
यकृत विभागात आधीच ओव्हरटाइम शिफ्टमध्ये काम सुरू झालेलं असतं… तिथं इथॅनॅाल-ॲसिटाल्डीहाईड-ॲसिटेट ही प्रक्रिया झालेली असते, त्यामुळं जळजळ, मळमळ, थकवा जाणवत असतो… आरडाओरड होते, “मी फॅक्टरी आहे रे, जादूगार नाहीऽऽ”
मूत्रपिंड विभागात या मद्य नामक द्रावणानं ADH अर्थात Anti-Diuretic Hormoneचं बटन दाबलेलं असतं, त्यामुळं लघवी जास्त होते. शरीरातलं पाणी कमी होतं आणि तोंड कोरडं पडतं…
पचनविभागात गॅस्ट्रिक ॲसिड वाढलेलं असतं, त्यामुळं पोट म्हणतं, ”तुने मुझे ॲसिड दिया, मैं तुम्हे जलन दूंगा..”
एव्हाना वर तिकडं सेंटरमध्ये न्यूरोट्रान्समीटर युनियनचा संप घोषित होतो! रात्री GABA वाढवली, Glutamate दाबली आणि आज उलट Glutamate rebound होतं आणि चिडचिड, बेचैनी, घाबरटपणा वाढतो आणि “काहीतरी चुकतंय” अशी भावना येते तिलाच ‘हॅंगओव्हर’ असे म्हणतात.
पठ्ठ्यानं घाबरून का होईना मला विचारलं, “डॉक् मला काही सीरियस आजार तर नाही ना?”
“नाही रे बाबा! तुला जस्ट FTHS झालंय…” – मी
“म्हणजे?” – तो
मी : First-Time Hangover Syndrome
हेही वाचा – डॉक्टर लिऑन रोशे अन् शापित सुरी!
लक्षणजन्य उपचार, भरपूर पाणी, ORS, हलका आहार, थोडा आराम आणि “दारू नाही… आज नाही आणि कधीच नाही!”
पहिल्यांदा मद्यपानानंतर होणारा हा त्रास म्हणजे शरीराचा अभ्यासवर्ग आहे, परीक्षा नाही… तो सांगतो मर्यादा काय? शरीर किती सहन करू शकतं? काय परिणाम होतात?
एखादा दारू पिऊन टल्ली झाला की “त्याला चढली” असं म्हणतात… तो तरंगत असतो, पण ती मात्र शब्दश: चढते आणि सामाजिक-शारिरीक-मानसिक-नैतिक-कौटुंबिक-आर्थिक अशा कुठल्याही एका किंवा सर्वच पातळीवर पाडू शकते!
