नागपूरसारख्या कडक उन्हात कैरीचे ‘उन्हातले लोणचे’ (Sun-dried Pickle) घालणे म्हणजे एक उत्तम प्रयोग असतो! या लोणच्यात कैरीच्या फोडी नैसर्गिकरीत्या उन्हात मुरवल्या जातात, त्यामुळे ते लोणचे वर्षभर टिकते आणि त्याची चवही अधिक खुलते. या लोणच्याकरिता सर्वात महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे कैऱ्यांची निवड करणे आहे. दोन किलो कैरीसाठी ही ‘पारंपारिक उन्हातल्या लोणच्याची’ कृती खालीलप्रमाणे आहे.
कडक आणि करकरीत तसेच आंबट गावरान कैऱ्या घ्या. कैऱ्या स्वच्छ धुवून, कोरड्या कपड्याने पुसून घ्या. मग त्यांच्या फोडी करून घ्या. (कोय नको असेल तर काढून टाका. मी तर यांच्या कोवळ्या कोयीपण लोणच्यात टाकते म्हणजे लोणचं खाताना मिठात मुरलेल्या कोयींची चव अफलातून लागते.) या फोडींना हळद आणि मीठ लावून घ्या आणि एका मोठ्या ताटात किंवा सुती कापडावर एक दिवस पसरवून ठेवा. यामुळे फोडींमधील अतिरिक्त पाणी (ओलावा) निघून जाईल. यानंतर महत्त्वाची स्टेप म्हणजे या लोणच्याचा मसाला तयार करणे. त्याकरिता साहित्य खालीलप्रमाणे घ्यावे –
लोणच्याचा मसाला
- मोहरीची डाळ – 250 ग्रॅम
- तिखट – 200 ग्रॅम
- मेथी दाणे – 2 ते 3 चमचे (अंदाजे 20 ते 25 ग्रॅम)
- काळी मिरी – एक ते दीड चमचा
- लवंग – 10 ते 12 नग
- बडीशोप – चार ते पाच मोठे चमचे (अंदाजे 40 ते 50 ग्रॅम)
- धणे – तीन ते चार मोठे चमचे (अंदाजे 30 ते 40 ग्रॅम)
- शेंगदाणा किंवा सरसोचे तेल – 500 ते 750 मि. ली.
- हळद – 50 ग्रॅम
- मीठ – 300 ग्रॅम
- हिंग – 2 चमचे
कृती
- मोहरीची डाळ, तिखट, मेथी दाणे, काळी मिरी, लवंग, बडीशोप, धणे हे सर्व जिन्नस सांगितलेल्या प्रमाणात कढईत मंद आचेवर गुलाबीसर भाजून याची भरड पावडर करून घ्यावी.
- नंतर यामध्ये 50 ग्रॅम हळद, 300 ग्रॅम मीठ (मीठ थोडे जास्त ठेवावे, ते टिकवण्याचे काम करते) आणि 2 चमचे हिंग एकत्र करुन सर्व मसाले छान मिक्स करा.
- 500 ते 750 मि. ली. शेंगदाणा किंवा सरसोच्या तेलाची फोडणी करावी. या फोडणीत जिरे आणि मोहरी टाकून एक चमचा खड्या हिंगाची पूड टाकावी नंतर गॅस बंद करून तेल पूर्णपणे थंड करावे.
- एका मोठ्या परातीत कोरड्या झालेल्या कैरीच्या फोडी घेऊन त्यात तयार केलेला मसाला टाकून कैरीच्या फोडी त्यामध्ये चांगल्या घोळवून घ्याव्यात जेणेकरून कैरीच्या फोडींना सर्व बाजूंनी मसाला व्यवस्थित लागेल.
- त्यानंतर थंड झालेले तेलातील अंदाजे एक ते दीड पाव तेल बाजूला काढून उरलेले तेल थोडे-थोडे घालून व्यवस्थित मिश्रण मिक्स करा.
- आता हे मिश्रण एका काचेच्या किंवा चिनी मातीच्या बरणीत भरा. मिश्रण अर्धे भरल्यावर बाजूला काढून ठेवलेले तेल त्यात टाकावे आणि नंतर उरलेल्या कैरीच्या फोडी टाकून सर्व मिश्रण कोरड्या चमच्याने एकत्र करावे.
- त्यानंतर बरणीचे तोंड एका पातळ सुती कपड्याने (मलमलच्या कापडाने) बांधून ठेवावे.
- ही बरणी 3 ते 4 दिवस रोज सकाळी कडक उन्हात ठेवावी. उन्हामुळे मसाल्यांमधील तेल फोडींमध्ये नीट शोषले जाते आणि कैरी मऊ होते.
- रात्री बरणी उन्हातून काढून सुरक्षित ठिकाणी ठेवावी. दररोज एकदा स्वच्छ आणि कोरड्या लाकडी चमच्याने लोणचे वर-खाली करावे. यामुळे सर्व फोडींना मसाला व्यवस्थित आणि समान लागतो.
- हे लोणचे 15 दिवसांनंतर खाण्यासाठी वापरू शकता. उन्हातले हे लोणचे तयार झाल्यावर त्याचा सुगंध आणि चव अप्रतिम लागते!
हेही वाचा – Recipe : मोड आलेल्या मेथीदाण्यांचे रुचकर लोणचे!
ही खबरदारी घ्या
- ओलसरपणा टाळा : लोणच्याला हात लावताना किंवा चमचा वापरताना तो ओला नसावा. ओलावा हेच लोणचे खराब होण्याचे प्रमुख कारण आहे.
- तेलाचे प्रमाण : साधारण एका आठवड्यानंतर पाहा, जर तेल कमी वाटले तर थोडे तेल गरम करून, थंड करून वरून ओता. फोडी तेलात बुडलेल्या असाव्यात.
- निसर्गाची चव : उन्हात लोणचे शिजल्यामुळे त्याला एक नैसर्गिक ‘स्मोकी’ आणि घट्ट चव येते, जी नेहमीच्या लोणच्यापेक्षा वेगळी असते.
- मीठ आणि तिखटाचे प्रमाण : 300 ग्रॅम मीठ आणि 200 ग्रॅम तिखट हे 2 किलोसाठी आदर्श प्रमाण आहे. मीठ हे नैसर्गिक संरक्षक (Preservative) म्हणून काम करते, ज्यामुळे लोणचे खराब होत नाही.
- तेल कडकडीत गरम करून पूर्णपणे थंड करणे ही सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे. गरम तेल घातल्यास लोणचे मऊ पडते किंवा काळे पडते, जे या रेसिपीत टाळले आहे.
एक्सपर्ट टीप
- या लोणच्याला तर 3 ते 4 दिवस ऊन पुरेसे आहे. त्यानंतर बरणी घरात सावलीत ठेवा. जास्त दिवस कडक उन्हात ठेवल्यास फोडी खूप निब्बर (चामट) होऊ शकतात. तुमची ही लोणच्याची बरणी उघडल्यावर अख्ख्या गल्लीत सुगंध दरवळेल यात शंका नाही!
तुमच्याही रुचकर आणि वैशिष्ट्यपूर्ण रेसिपी असतील तर, त्या तुम्ही ‘अवांतर’साठी देऊ शकता.
या ईमेलवर किंवा
9869975883 या व्हॉट्सॲप क्रमांकावर
तुम्ही रेसिपी पाठवा, तुमच्या नावासह या वेबसाइटवर त्या प्रसिद्ध केल्या जातील.
