दर्शन कुलकर्णी
- आज, दिनांक : 22 ऑक्टोबर 2026; वार : गुरुवार
- भारतीय सौर : 30 आश्विन शके 1948; तिथि : एकादशी 14:47; नक्षत्र : शततारका 20:48;
- योग : वृद्धि 23:38; करण : बव 26:47;
- सूर्य : तुळ; चंद्र : कुंभ; सूर्योदय : 06:34; सूर्यास्त : 18:12;
- पक्ष : शुक्ल; अयन : दक्षिणायन; संवत्सर : पराभव;
- शालिवाहन शक : 1948; विक्रम संवत : 2082; युगाब्द : 5128
पाशांकुशा एकादशी
वेद कन्सल्टन्सी / 9987433660
दिनविशेष
छायाचित्रकार रघुबीर सिंग
टीम अवांतर
भारतीय छायाचित्रकार रघुबीर सिंग यांचा जन्म 22 ऑक्टोबर 1942 रोजी जयपूरमधील एका प्रतिष्ठित राजपूत कुटुंबात झाला. त्यांचे आजोबा जयपूर सशस्त्र दलाचे सरसेनापती होते , तर त्यांचे वडील खेतरी येथील सरंजामी जमीनदार होते. कार्टियर-ब्रेसन यांचे 1948 मध्ये प्रकाशित झालेले ‘ब्युटीफुल जयपूर ‘ हे पुस्तक शालेय जीवनातील रघुबीर यांच्या हातात पडले आणि इथूनच त्यांना छायाचित्रणामध्ये रस निर्माण झाला.
जयपूरच्या सेंट झेवियर्स स्कूलमधील शालेय शिक्षणानंतर, त्यांनी दिल्ली येथील हिंदू कॉलेज मध्ये प्रवेश घेतला खरा मात्र पहिल्याच वर्षी त्यांनी शिक्षण सोडून दिले आणि ते गंभीरपणे फोटोग्राफी या क्षेत्राकडे वळले.
हेही वाचा – नातेसंबंधांमध्ये तणाव निर्माण करणारे वास्तुदोष आणि त्यावरील उपाय
आपल्या मोठ्या भावाप्रमाणेच, रघुबीर यांनीही चहा उद्योगात कारकीर्द सुरू करण्यासाठी कलकत्त्याला स्थलांतर केले. मात्र व्यवसायात ते अयशस्वी ठरले. तोपर्यंत त्यांनी छायाचित्रण करण्यास सुरुवात केली होती. कलकत्त्यात, सिंग यांची भेट इतिहासकार आर. पी. गुप्ता यांच्याशी झाली, ज्यांनी नंतर सिंग यांचे पहिले पुस्तक ‘गंगा’ (1974) साठी मदत केली. सिंग यांचा हळूहळू शहरातील कलाकारांच्या वर्तुळाशी परिचय झाला. चित्रपट निर्माते सत्यजित रे यांच्या वास्तववादाचा त्यांच्या नंतरच्या कामावर खोलवर प्रभाव टाकला. सत्यजीत रे यांनी सिंग यांच्या पहिल्या पुस्तकाचे मुखपृष्ठ डिझाइन केले शिवाय त्यांच्या ‘राजस्थान’ पुस्तकाला प्रस्तावना देखील लिहिली. 1994 साली आंतरराष्ट्रीय लेखक व्ही. एस. नायपॉल यांनी त्यांच्या ‘बॉम्बे’ या पुस्तकासाठी प्रस्तावना लिहिली, तर 1997 साली आर. के. नारायण यांनी ‘तामिळनाडू’ ची प्रस्तावना लिहिली.
1960 च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत, लाईफ मॅगझिनने विद्यार्थी असंतोष दाखवणारी त्यांची आठ पानांची छायाचित्रे प्रकाशित केली होती. याची आंतरराष्ट्रीय पातळीवर दखल घेतली गेली. त्यानंतर ते नॅशनल जिओग्राफिक मॅगझिन, द न्यूयॉर्क टाइम्ससाठी फोटो फिचर्स करायला लागले.
गंगा नदीच्या काठाने एक दशक प्रवास केल्यानंतर. सिंग यांनी 1974 मध्ये एरिक न्यूबी यांच्या प्रस्तावनेसह त्यांचे पहिले पुस्तक ‘गंगा’ प्रकाशित केले. अर्थात त्यांचे सुरुवातीचे काम हेन्री कार्टियर-ब्रेसन यांच्या भारतावरील माहितीपट-शैलीतील छायाचित्रांनी प्रेरित होते. पुढे त्यांनी भारताची संस्कृती आणि इथला निसर्ग यांना प्रतिसाद म्हणून रंगीत छायाचित्रण हे माध्यम निवडले. रंगीत छायाचित्रांमधूनच खरा भारत साकारता येईल असे त्यांचे मत होते.
1970 च्या दशकात, सिंग पॅरिसला गेले. तिथून पुढील तीन दशकांत, कठोर प्रशिक्षण आणि अनुभवातून त्यांनी भारतावरील रंगीत छायाचित्रणाचे अनेक पोर्टफोलिओ तयार केले. त्यांच्या शैलीवर मुघल चित्रकला आणि राजस्थानी लघुचित्रांचा प्रभाव होता. तरीही छायाचित्रकार म्हणून त्यांची स्वतःची शैली होती.
आपल्या सुरुवातीच्या कामात, सिंग यांनी भारतातील शहरे आणि विविध प्रदेशांच्या भौगोलिक आणि सामाजिक रचनेवर लक्ष केंद्रित केले. 1990 च्या दशकाच्या सुरुवातीला मुंबईवर केलेले त्यांचे काम त्यांच्या शैलीच्या विकासातील एक महत्त्वाचा टप्पा ठरले.
सिंग यांची 14 हून अधिक पुस्तके प्रकाशित झाली. यापैकी शेवटचे पुस्तक, ‘अ वे इनटू इंडिया’ 2002 मध्ये त्यांच्या मृत्यूपश्चात प्रकाशित झाले. त्यांच्या कामाची दखल घेत 1983 मध्ये भारत सरकारकडून पद्मश्री, 1986-87 साली ब्रॅडफोर्ड येथील राष्ट्रीय छायाचित्रण संग्रहालयाची छायाचित्रणातील पहिली फेलोशिप, 1999 मध्ये मदर जोन्स जीवनगौरव पुरस्कार तर 2001 मध्ये मरणोत्तर महाराजा सवाई राम सिंह पुरस्कार देऊन त्यांना गौरविण्यात आले.
छायाचित्रणाच्या कामाव्यतिरिक्त, सिंग यांनी न्यूयॉर्कमधील स्कूल ऑफ व्हिज्युअल आर्ट्स, कोलंबिया युनिव्हर्सिटी आणि कूपर युनियन येथे फोटोग्राफीविषयक लेक्चर्स घेतली. 18 एप्रिल 1999 रोजी न्यूयॉर्क येथे त्यांचे निधन झाले. आर्ट इन्स्टिट्यूट ऑफ शिकागो, न्यूयॉर्कमधील मेट्रोपॉलिटन म्युझियम ऑफ आर्ट आणि म्युझियम ऑफ मॉडर्न आर्ट याशिवाय टोकियो मेट्रोपॉलिटन म्युझियम ऑफ फोटोग्राफी, यांसारख्या संग्रहालयांमध्ये त्यांचे काम जतन करण्यात आले आहे.
आजचे राशिभविष्य
मेष – आजच्या दिवसाची सुरुवात योग्य नियोजनाने केल्यास अत्यंत आव्हानात्मक कामेसुद्धा सोपी वाटतील. मात्र जोडीदाराच्या आरोग्याबद्दल थोडी चिंता वाटू शकते. अशा परिस्थितीत, त्यांच्या गरजा समजून घेऊन त्यांची विशेष काळजी घ्या. आजचे तुमचे खरे कौशल्य केवळ हातातील काम पूर्ण करण्यात नसून, प्रत्येक परिस्थितीत संतुलन राखण्यात असेल.
वृषभ – आज समाजात तुमच्या कामाचे कौतुक होईल आणि लोक तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाने प्रभावित होतील. पण कौतुकाच्या वातावरणात, स्वतःच्या सुरक्षेकडे दुर्लक्ष करू नका. वाहन चालवताना अत्यंत सावधगिरी बाळगा आणि दुसऱ्याचे वाहन चालवणे टाळा. अगदी लहान, सकारात्मक जीवनशैलीतील बदलसुद्धा तुम्हाला बरे वाटायला लावू शकतात. भूतकाळातील चुकांमधून शिकण्यासाठी, प्रगती साधण्यासाठी आणि कुटुंबासोबत आनंद वाटून घेण्यासाठी आजचा दिवस एक चांगली संधी आहे.
मिथुन – कामाच्या ठिकाणी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून मिळणारा पाठिंबा आज तुमचे स्थान अधिक मजबूत करेल. जर नोकरी बदलण्याचा विचार करत असाल, तर तुम्हाला हवी असलेली संधी मिळण्याची शक्यता वाढू शकते. कुटुंबासाठी वेळ काढल्याने तुमचे नातेसंबंध अधिक दृढ होतील. आज करिअरमधील प्रगतीच्या संधींवर लक्ष ठेवा. कामातील योग्य संतुलनच तुमचे यश अधिक खास बनवू शकते.
कर्क – आज कोणासोबत भागीदारीत नवीन व्यवसाय सुरू करण्याचा विचार करत असाल, तर घाई करण्यापूर्वी प्रत्येक पैलूचा काळजीपूर्वक विचार करा. सरकारी योजना किंवा सुरक्षित गुंतवणुकीतून लाभ मिळण्याची शक्यता आहे. दुसरीकडे, कोणालाही पैसे उधार देण्यापूर्वी काळजीपूर्वक विचार करा, आर्थिक बाबींमध्ये सावधगिरी बाळगा. आपल्या कौटुंबिक जबाबदाऱ्या अत्यंत गांभीर्याने पार पाडा. मात्र स्वतःच्या आरोग्याकडेही लक्ष द्या.
सिंह – आज एखाद्या जुन्या समस्येचे निराकरण झाल्याने दिलासा मिळू शकतो. मित्रांचा पाठिंबा अनेक प्रकारे तुमचे मनोधैर्य वाढवेल. कुटुंबासोबत एखाद्या शुभ किंवा मंगलमय कार्यक्रमाला उपस्थित राहाल. मात्र आपल्या बजेटकडेही लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे. संयम आणि संतुलन राखल्यास तुमचा दिवस आणखीनच सुंदर होऊ शकतो. नोकरदार जातकांसाठी आजचा दिवस मेहनतीचा असेल.
कन्या – दीर्घकाळापासूनच्या अडचणी आजपासून हळूहळू कमी व्हायला लागतील. अचानक मिळालेला आर्थिक लाभ किंवा एखादी चांगली बातमी तुमच्या चेहऱ्यावर हास्य आणू शकते. मात्र आपल्या रागावर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक असेल. क्षुल्लक गोष्टींवरून नाराज राहिल्याने एखादी चांगली संधी हातातून निसटू शकते. आज तुमच्या यशाचा मार्ग कठोर परिश्रम आणि नम्रतेतून जातो. जर तुम्ही तुमचे मन शांत ठेवले, तर अनेक चांगल्या संधी तुमच्या समोर येऊ शकतात.
तुळ – उत्पन्नाचे नवीन स्रोत किंवा चांगल्या कमाईच्या संधींमुळे आर्थिक परिस्थिती मजबूत होण्याची शक्यता आहे. तुम्ही भविष्यासाठीच्या तुमच्या दीर्घकाळापासूनच्या योजना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी पावले उचलू शकता. बदलत्या हवामानाचा आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे स्वतःच्या कामाची आणि आरोग्याची काळजी घ्या. आज तुम्हाला करिअर, आर्थिक योजना आणि कौटुंबिक सुख यांच्यात संतुलन साधण्याची उत्तम संधी आहे.
वृश्चिक – स्वतःच्या आरोग्याला प्राधान्य देणे हे आज तुमचे सर्वात शहाणपणाचे पाऊल ठरेल! खाण्याच्या सवयींमध्ये निष्काळजीपणा आणि अनियमित दिनचर्या टाळा. आज कुटुंबासोबत मजा, मनोरंजन आणि आनंदाचे क्षण घालवण्याच्या संधी मिळतील. एका लहानशा गोष्टीवरून नोकरीच्या ठिकाणी वाद होण्याची शक्यता आहे. मात्र तुम्ही परिस्थिती सहजतेने हाताळा. आज स्वतःच्या गरजा समजून घ्या, अनुभवी लोकांचा सल्ला विचारात घ्या आणि प्रियजनांसोबत संबंध टिकवून ठेवा. यामुळे दिवस अधिक चांगला बनेल.
हेही वाचा – संपला गं नवरात्रौत्सव!
धनु – आज पैशांच्या बाबतीतला थोडासा निष्काळजीपणाही अडचणी निर्माण करू शकतो. त्यामुळे आर्थिक व्यवहारांमध्ये अत्यंत सावधगिरी बाळगा आणि जोखमीचे निर्णय घेणे टाळा. नोकरीच्या शोधात असलेल्यांना नवीन संधी मिळू शकते. वरिष्ठांसोबतच्या चर्चांमुळे तुम्हाला भविष्यातील दिशा ठरविण्यात मदत होऊ शकते. रखडलेला व्यवहार पूर्ण करण्यासाठी तुमच्या पालकांचे मार्गदर्शन उपयुक्त ठरेल. आज प्रत्येक आर्थिक आणि व्यावसायिक निर्णय विचारपूर्वक घ्या.
मकर – दीर्घकाळापासूनची एखादी इच्छा आज पूर्ण होण्याची चिन्हे आहेत. यामुळे तुमचा आत्मविश्वास वाढेल. विद्यार्थ्यांना त्यांच्या मेहनतीचे सकारात्मक फळ मिळेल. नियमित अभ्यास आणि एकाग्रता त्यांना त्यांच्या ध्येयाच्या जवळ घेऊन जाईल. परदेशात शिक्षण घेण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या विद्यार्थ्यांनाही उत्साहवर्धक बातमी मिळण्याची शक्यता आहे. तुम्ही ज्या ध्येयासाठी इतके दिवस प्रयत्न करत आहात, ते आता अधिक जवळ आल्यासारखे दिसेल.
कुंभ – केवळ दिखावा करण्यासाठी किंवा इतरांशी स्पर्धा करण्यासाठी आज पैसे खर्च करणे टाळा. संततीच्या भविष्याबाबत घाई न करता सर्व बाबींचा विचार करा. सासरच्या मंडळींकडून आर्थिक मदतीचे संकेत आहेत, ज्यामुळे एखादी गरज भागवण्यास मदत होऊ शकते. संवाद आणि परस्पर सामंजस्याने एखादा जुना कौटुंबिक प्रश्न सोडवला जाऊ शकतो. आज घेतलेले सुज्ञ निर्णय तुमचे आर्थिक भविष्य आणि कौटुंबिक संबंध दोन्ही मजबूत करतील.
मीन – जर एखादे कायदेशीर प्रकरण बऱ्याच काळापासून चिंतेचे कारण ठरले असेल, तर आज त्याचा निकाल अनुकूल लागण्याची शक्यता आहे. यामुळे तुम्हाला मोठा दिलासा मिळू शकतो. एखादे नवीन काम किंवा उपक्रम सुरू करण्यासाठी तुम्ही उत्साही राहाल. आर्थिक बाबींमध्ये हळूहळू सुधारणा होण्याची आणि जुन्या आर्थिक समस्या कमी होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. त्यामुळे नवीन संधी ओळखा, आपले प्रयत्न सुरू ठेवा आणि या क्षणांचा पुरेपूर लाभ घ्या.
