शारीरिक आरोग्य जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच मानसिक आरोग्यही महत्त्वाचे आहे. आजूबाजूला अनेक व्यक्ती तणाव (Stress), नैराश्य (Depression) किंवा इतर मानसिक समस्यांमुळे त्रस्त असल्याचे दिसून येते. अनेक कुटुंबांमध्ये नैराश्यावर उपचार घेणाऱ्या व्यक्तीही आढळतात.
तणाव हा प्रत्येकाच्या आयुष्याचा एक भाग आहे. आर्थिक अडचणी, आजारपण किंवा इतर जीवनातील समस्यांमुळे मानसिक ताण निर्माण होऊ शकतो. मात्र काही वेळा वास्तुदोषांचाही मानसिक आरोग्यावर परिणाम होत असल्याचे वास्तुशास्त्रात सांगितले जाते. त्यामुळे मानसिक शांततेसाठी घरातील काही दिशांचा आणि रचनांचा विचार करणे आवश्यक ठरते.
झोपण्याची दिशा सर्वात महत्त्वाची
सर्वप्रथम झोपताना डोके कोणत्या दिशेला असते, हे तपासणे आवश्यक आहे. हा मुद्दा शयनकक्ष कोणत्या दिशेला आहे याच्याशी संबंधित नसून, झोपताना डोके कोणत्या दिशेला असते याच्याशी संबंधित आहे.
घरात कुठेही झोपत असलात तरी शक्यतो डोके दक्षिण दिशेला असावे. अचूक दक्षिण दिशा उपलब्ध नसल्यास दक्षिण-पूर्व किंवा दक्षिण-पश्चिम दिशेकडे डोके करून झोपता येते.
इतर दिशा स्वीकारार्ह असल्या तरी, उत्तर दिशेला डोके करून झोपणे शक्यतो टाळावे.
हेही वाचा – वास्तुशास्त्र आणि नातेसंबंधातील ऊर्जा
पूर्व-आग्नेय (East of South-East)
पूर्व आणि आग्नेय यांच्यामधील भागाला पूर्व-आग्नेय असे म्हटले जाते. ही दिशा विचारमंथन (Brainstorming) आणि सखोल विचार (Churning) यांच्याशी संबंधित मानली जाते. जर बेड या भागात असेल, तर त्या व्यक्तीमध्ये मानसिक तणाव, अतिविचार करणे, मन सतत एका विषयात अडकून राहणे आणि नैराश्याची प्रवृत्ती वाढण्याची शक्यता असते.
पश्चिम-वायव्य (West of North-West)
पश्चिम-वायव्य ही दिशा विसर्जन (Disposal) यासाठी ओळखली जाते. जर खोली किंवा विशेषतः, बेड या भागात असेल, तर मानसिक नैराश्यातून बाहेर पडणे कठीण जाऊ शकते. व्यक्ती कितीही प्रयत्न करत असली, तरी मनावरील ताण सहज कमी होत नाही.
ईशान्य दिशा (North-East)
ईशान्य दिशा ही केवळ धन, प्रगती आणि समृद्धीची दिशा नसून मानसिक शांततेसाठीही अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. या दिशेत जिना, स्टोअररूम, अडगळ किंवा कट (घराचा तुटलेला भाग) नसावा. ईशान्य दिशेतील जडपणा किंवा तुटलेला भाग याचा थेट संबंध मानसिक शांततेशी जोडला जातो. घरात या तीनपैकी कोणतीही समस्या असल्यास, कुटुंबातील एखादी व्यक्ती मानसिक समस्येचा सामना करत असण्याची शक्यता असते.
ओलावा (Dampness)
दैनंदिन जीवनात अनेक गोष्टींकडे आपण दुर्लक्ष करतो. त्यापैकी एक म्हणजे घरातील ओलावा. मुख्य शयनकक्ष किंवा कार्यालयात जास्त प्रमाणात ओलावा असल्यास त्याचाही मानसिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत तणाव, अस्वस्थता किंवा नैराश्य वाढण्याची शक्यता असते.
डोक्यावर बीम (Beam) असल्यास
झोपताना डोक्यावर बीम (Beam) येत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. बीममध्ये मोठ्या प्रमाणात लोखंडाचा वापर केलेला असतो आणि मानवी शरीरातही चुंबकीय गुणधर्म कार्यरत असतात. लोखंड आणि चुंबकीय क्षेत्र यांचा परस्पर परिणाम होतो, असे वास्तुशास्त्रात मानले जाते. त्यामुळे एखाद्या व्यक्तीचे डोके थेट बीमच्या खाली येत असेल, तर त्याचा मानसिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. अशा व्यक्तींना मानसिक तणाव, अस्वस्थता किंवा नैराश्याचा अधिक त्रास जाणवू शकतो.
लॉफ्ट (Loft) खाली झोपणे
घरामध्ये स्टोरेजसाठी बनवलेला लॉफ्ट (Loft) जर बेडच्या वर असेल, तर त्याचाही मानसिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. जर बेड लॉफ्टच्या खाली येत असेल, तर शक्य असल्यास झोपण्याची जागा किंवा झोपण्याची दिशा बदलावी.
बेडजवळ जड वस्तू ठेवू नका
अनेक घरांमध्ये बेडच्या मागे किंवा बाजूला मोठे लोखंडी कपाट ठेवलेले असते. काही ठिकाणी सूटकेसेस, जड सामान किंवा अडगळही बेडजवळ ठेवली जाते. संपूर्ण घर वास्तुशास्त्रानुसार असले, तरी अशा छोट्या चुका मानसिक तणाव निर्माण करू शकतात.
आजकाल इंटिरियर करताना बेडच्या बाजूला, मागे किंवा वर स्टोरेज तयार केले जाते. काहीजण बेडच्या वर जड क्रिस्टलच्या सजावटीच्या वस्तू ठेवतात. अशा रचना आकर्षक दिसत असल्या, तरी दिवसाच्या शेवटी कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना मानसिक तणाव, अस्वस्थता आणि बेचैनी जाणवू शकते.
हेही वाचा – वास्तुशास्त्र आणि नातेसंबंध, पैसा, प्रगती
प्रत्येक वास्तुदोषाचा उपाय स्वतः करू नका
काही साधे आणि घरगुती उपाय प्रत्येकजण करू शकतो. परंतु काही वास्तुदोष गंभीर स्वरूपाचे असतात. उदाहरणार्थ, घरातील कट (Missing Part), चुकीच्या ठिकाणी असलेला जिना किंवा इतर मोठे वास्तुदोष सहजपणे दूर करता येत नाहीत. अशा दोषांचे योग्य संतुलन करण्यासाठी अनुभवी वास्तुतज्ज्ञांचे मार्गदर्शन आवश्यक असते. म्हणून गंभीर वास्तुदोष असल्यास स्वतः उपाय करण्याचा प्रयत्न न करता, योग्य तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अधिक हिताचे ठरते.
मानसिक आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी औषधोपचार, योग्य जीवनशैली आणि सकारात्मक विचार यांच्यासोबत घरातील वास्तुरचनाही महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते. त्यामुळे घरातील छोट्या-छोट्या गोष्टींकडे वेळेवर लक्ष दिल्यास, चुकीच्या वास्तूमुळे निर्माण होणारा अनावश्यक मानसिक तणाव किंवा नैराश्य काही प्रमाणात टाळण्यास मदत होऊ शकते.
