दर्शन कुलकर्णी
- आज, दिनांक : 13 नोव्हेंबर 2026; वार : शुक्रवार
- भारतीय सौर : 22 कार्तिक शके 1948; तिथि : चतुर्थी 20:41; नक्षत्र : मूळ 17:16;
- योग : धृति 29:22; करण : वणिज 07:23;
- सूर्य : तुळ; चंद्र : धनु; सूर्योदय : 06:43; सूर्यास्त : 18:01;
- पक्ष : शुक्ल; अयन : दक्षिणायन; संवत्सर : पराभव;
- शालिवाहन शक : 1948; विक्रम संवत : 2083; युगाब्द : 5128
विनायक चतुर्थी
वेद कन्सल्टन्सी / 9987433660
दिनविशेष
कवी, समीक्षक, कथाकार गजानन माधव मुक्तिबोध
टीम अवांतर
हिंदीतील प्रसिद्ध कवी, समीक्षक, कथाकार गजानन माधव मुक्तिबोध यांचा जन्म 13 नोव्हेंबर 1917 रोजी ग्वाल्हेर संस्थानाच्या मुरेना जिल्ह्यातील शिवपूर (आता मध्यप्रदेश) येथे झाला. गजानन माधव मुक्तिबोधांचे पणजोबा वासुदेव हे मूळचे जळगावचे रहिवासी होते, त्यांचे मूळ आडनाव कुलकर्णी होते. जळगाव सोडून वासुदेव कुलकर्णी तत्कालीन ग्वाल्हेर येथे स्थायिक झाले.
गजानन माधव मुक्तिबोधांचे प्राथमिक शिक्षण उज्जैन येथे झाले. 1938 मध्ये बी. ए.ची पदवी मिळवल्यानंतर ते तेथील मॉर्डन स्कूल येथे शिक्षक म्हणून रुजू झाले. 1954 मध्ये एम. ए.ची पदवी मिळाल्यानंतर त्यांना राजनांदगाव येथील दिग्विजय कॉलेजमध्ये प्राध्यापक म्हणून नोकरी मिळाली. येथे त्यांनी इंग्लिश, फ्रेंच, रशियन साहित्याचा अभ्यास केला. त्याच बरोबर त्यांनी रहस्यमय कथा, वैज्ञानिक कथा कादंबऱ्या आणि विविध देशांचा इतिहास, विज्ञान-विषयक साहित्य हे देखील त्यांच्या अभ्यासाचे विषय होते. त्यातून त्यांची ‘भारत इतिहास और संस्कृति’ या समीक्षा ग्रंथाची निर्मिती झाली.
हेही वाचा – लॅब रिपोर्टमधील फरक आणि त्यामागील विज्ञान
मुक्तिबोधांचे वडील माधवराव हे सब-इन्स्पेक्टर होते. त्यांच्या नेक आणि पारदर्शक जीवनाचा मोठा प्रभाव गजानन यांच्यावर पडला होता. मुक्तिबोधांनी पित्याच्या या नेकीवर दोन कविताही लिहिल्या. दुर्दैवाची गोष्ट अशी की ‘चाँद का मूंह टेढा’ हा त्यांचा कवितासंग्रह त्यांच्या मृत्यूनंतर प्रकाशित झाला. तर ‘भुरी भुरी खाक धूल’ हा त्यांचा कवितासंग्रह त्यांच्या मृत्यू पश्चात पंधरा वर्षांनी आला. मुक्तिबोध यांची लिखाणाची शैली आगळी वेगळी होती. जिथं कविता अपुरी आहे असं वाटलं, तिथं त्यांनी ‘डायरी’ लिहिली आणि डायरीत ‘नोंदी’ मावत नाहीत म्हटल्यावर त्यांनी कथा लिहिली.
कवी, समीक्षक, कथाकार अशा नाना रूपात ते स्वतःला व्यक्त करत राहिले. त्यांची सर्जनाची ऊर्जा प्रचंड होती. ‘काठ का सपना’, ‘विपात्र’, ‘सतह से उठता आदमी’ हे त्यांचे कथात्म साहित्य, तर ‘कामायनी : एक पुनर्विचार’ हा त्यांचा समीक्षात्मक ग्रंथ. आता तर सहा खंडांमध्ये ‘मुक्तिबोध रचनावली’ वाचकांसाठी उपलब्ध आहे.
मातृभाषा मराठी असूनही त्यांनी हिंदी साहित्यात आपले अढळ आणि उच्च स्थान निर्माण केले. प्रसिद्ध साहित्यिक विष्णू खरे यांनी त्यांचा उल्लेख ‘हिंदी साहित्याचे आइन्स्टाइन’ असा केला आहे. 11 सप्टेंबर 1964 रोजी त्यांचे प्रदीर्घ आजाराने निधन झाले.
आजचे राशिभविष्य
मेष – आज, नातेसंबंध जपणे आणि आपल्या प्रियजनांच्या भावना समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरेल. तुमच्या बोलण्याने जोडीदार नाराज होऊ शकतो, त्यामुळे त्यांच्या भावनांकडे दुर्लक्ष करू नका आणि वेळेवर संवाद साधून मतभेद मिटवण्याचा प्रयत्न करा. आर्थिक बाबतीतही सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. कोणताही मोठा व्यावसायिक निर्णय घेण्यापूर्वी काळजीपूर्वक विचार करा. घाईघाईत उचललेले पाऊल भविष्यात अडचणी किंवा पश्चात्तापास कारणीभूत ठरू शकते. त्यामुळे आज संयम बाळगणे तुमच्या हिताचे आहे.
वृषभ – आजचा दिवस आनंद आणि नवीन संधींनी भरलेला आहे. विद्यार्थ्यांसाठी हा काळ विशेष अनुकूल आहे. नवीन अभ्यासक्रम सुरू करण्याची, अभ्यासाला नवीन दिशा देण्याची किंवा भविष्यातील यशाचा पाया ठरणारे एखादे विशेष कौशल्य शिकण्याची संधी आज मिळू शकते. उत्पन्नाचे नवीन स्रोत निर्माण होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे तुमची आर्थिक परिस्थिती आणि आत्मविश्वास मजबूत होईल. नोकरीसंबंधी एखादी जुनी समस्या भेडसावत असेल, तर जवळच्या एखाद्या व्यक्तीच्या मदतीने ती सुटू शकते. आज मिळणाऱ्या संधी गांभीर्याने घ्या आणि तुमच्या योजना पुढे नेण्यास अजिबात संकोच करू नका.
मिथुन – आज, तुमची प्रतिभा आणि विशेष कौशल्ये तुम्हाला इतरांपेक्षा वेगळे ठरवतील. कला, सर्जनशीलता आणि एखाद्या विशिष्ट कौशल्याशी संबंधित कामात भरभराट होईल. नोकरीच्या शोधात असलेल्यांना काही उत्साहवर्धक बातमी मिळू शकते. कामासाठी प्रवासाची संधीही मिळेल. जर तुम्ही राजकारण किंवा सामाजिक क्षेत्रात सक्रिय असाल, तर लोकांवर विश्वास ठेवण्याबाबत सावधगिरी बाळगा आणि कोणाच्यातरी शब्दांवर अवलंबून महत्त्वाचे निर्णय घेणे टाळा. एखाद्या कामातील यश किंवा चांगले काम तुमची प्रतिष्ठा आणखी मजबूत करू शकते.
कर्क – आज, आर्थिक बाबींमध्ये दिलासा मिळाल्यामुळे तुम्ही आनंदी असाल. तुमची एखादी जुनी चिंता दूर होऊ शकते, ज्यामुळे तुम्हाला भविष्यातील योजनांवर अधिक चांगल्या प्रकारे लक्ष केंद्रित करता येईल. एखाद्या प्रभावशाली किंवा महत्त्वाच्या व्यक्तीसोबत भेट होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे भविष्यात तुमच्यासाठी नवीन संधी निर्माण होऊ शकतात. वडिलोपार्जित मालमत्तेशी संबंधित जुना प्रश्न कुटुंबातील सदस्यांमधील चर्चेतून सुटू शकतो. नोकरी करणाऱ्यांना पदोन्नती, नवीन जबाबदाऱ्या किंवा एखादी सकारात्मक बातमी मिळू शकते. आर्थिक आणि कौटुंबिक दोन्ही बाबतीत आजचा दिवस समाधानकारक असण्याची शक्यता आहे.
सिंह – आज, तुमचे उत्पन्न आणि आत्मविश्वास दोन्ही वाढण्याची शक्यता आहे. तुम्ही अशा नवीन लोकांशी जोडले जाल जे भविष्यात उपयुक्त ठरू शकतील. व्यवसायात सुधारणा होईल आणि तुमच्या निर्णयांचा इतरांवर प्रभाव पडू शकतो. सरकारी विभागातील एखादे प्रलंबित काम पूर्ण होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे दिलासा मिळेल. नोकरी करणाऱ्या व्यक्तींना अचानक एक नवीन प्रस्ताव किंवा चांगली संधी मिळू शकते. अर्थात कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी, प्रस्तावातील सर्व अटी आणि नियम काळजीपूर्वक समजून घ्या. आत्मविश्वास टिकवून ठेवा आणि नवीन संधींचा हुशारीने फायदा घ्या.
कन्या – आज तुम्हाला कुटुंबासोबत वेळ घालवण्याची आणि मजा करण्याची संधी मिळेल. मात्र, मजा करताना आपल्या जबाबदाऱ्यांकडे दुर्लक्ष करू नका. काम आणि वैयक्तिक जीवनात संतुलन राखणे आवश्यक आहे. जर तुम्हाला आधीपासूनच काही आरोग्य समस्या जाणवत असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष करण्याऐवजी योग्य सल्ला घ्या आणि आपल्या आरोग्याची काळजी घ्या. गाडी चालवताना विशेष सावधगिरी बाळगा आणि घाई टाळा. आज महत्त्वाची कामे स्वतःच पूर्ण करणे उत्तम राहील, कारण इतरांवर जास्त अवलंबून राहिल्याने विलंब किंवा अडचणी येऊ शकतात. जर तुम्ही संघटितपणे काम केले, तर तुम्ही दिवसभरातील आव्हाने सहजपणे हाताळू शकाल.
तुळ – आजचा दिवस संमिश्र असेल. स्वतःचे व्यक्तिमत्व आणि कार्यशैली सुधारण्याचा प्रयत्न करा. कामाच्या ठिकाणी तणाव किंवा मतभेद निर्माण होऊ शकतात. अशा परिस्थितीत, आपल्या प्रतिक्रियांवर नियंत्रण ठेवा आणि संघर्ष वाढवणे टाळा. कठोर परिश्रमाचे फळ मिळण्याची शक्यता आहे, त्यामुळे संयम राखणे आवश्यक आहे. आपल्या मुलांच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष द्या आणि त्यांच्या गरजांना प्राधान्य द्या. अनोळखी व्यक्तींसोबत आर्थिक व्यवहार टाळा, कारण यामुळे नुकसान होऊ शकते. शांत राहून आणि एका वेळी एकच काम पूर्ण केल्यास दिवसाचे नियोजन अधिक चांगल्या प्रकारे करण्यास मदत होईल.
वृश्चिक – आज काही आव्हानांना सामोरे जावे लागू शकते, पण घाबरण्याची गरज नाही. धैर्य, आत्मविश्वास आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्न यामुळे परिस्थिती स्वतःच्या बाजूने वळवण्यात यशस्वी होऊ शकता. एखादी इच्छा पूर्ण झाल्याने आनंद आणि समाधान मिळेल. कामाच्या ठिकाणी अनेक जबाबदाऱ्या सांभाळताना कामाचा भार वाढू शकतो, पण हा अनुभव तुम्हाला प्रगती करण्याची आणि तुमची क्षमता सिद्ध करण्याची संधी देईल. जोडीदारासोबतच्या मोकळ्या संवादामुळे कुटुंबातील एखादी मोठी समस्या सुटू शकते. आज, प्रियजनांचा पाठिंबा आणि तुमचा संयम अनेक अडचणी कमी करू शकतात.
हेही वाचा – दिवाळीचा खरा अर्थ
धनु – आज खर्च वाढू शकतो त्यामुळे तुम्ही भविष्याचा गंभीरपणे विचार कराल. आर्थिक बाबींना प्राधान्य देणे आणि अनावश्यक खर्चावर नियंत्रण ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. विद्यार्थ्यांना अभ्यासासंबंधीचा दबाव पूर्वीपेक्षा कमी जाणवू शकतो, ज्यामुळे त्यांना अधिक चांगल्या प्रकारे लक्ष केंद्रित करता येईल. वडिलांच्या बोलण्याने तुम्हाला भावनिकरित्या दुखावले जाऊ शकते, परंतु लगेच प्रतिक्रिया देण्याऐवजी संयम बाळगा. प्रत्येक गोष्टीला वादाचा विषय बनवण्याची गरज नाही. वेळ आणि समजुतीने परिस्थिती सुधारू शकते.
मकर – आज, तुम्हाला अनेक नवीन कल्पना आणि योजना सुचू शकतात, ज्या तुमच्या व्यवसायाला नवीन दिशा देण्यास मदत करतील. भागीदारीत नवीन उद्योग सुरू करणे यावर तुम्ही विचार कराल. जर सरकारी योजनेत गुंतवणूक करण्याचा विचार करत असाल, तर पुढे जाण्यापूर्वी तिच्या अटी, पात्रता आणि आवश्यक कागदपत्रांची काळजीपूर्वक तपासणी करा. कोणावरही आंधळा विश्वास ठेवणे योग्य नाही, कारण काहीजण तुमच्या विश्वासाचा गैरफायदा घेण्याचा प्रयत्न करू शकतात. तुमच्या मौल्यवान वस्तू आणि महत्त्वाच्या कागदपत्रांची विशेष काळजी घ्या. नवीन कल्पनांचा पाठपुरावा करताना, व्यावहारिक सावधगिरी बाळगणे देखील महत्त्वाचे आहे. योग्य नियोजन आणि दक्षतेने तुम्ही चांगल्या संधींचा फायदा घेऊ शकता.
कुंभ – आजचा दिवस सकारात्मक आणि उत्साहवर्धक असू शकतो. विद्यार्थ्यांना उपयुक्त अभ्यास साहित्य, नवीन सुविधा किंवा चांगली बातमी मिळू शकते, ज्यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास वाढेल. कामाच्या ठिकाणी राजकारण आणि अनावश्यक चर्चांपासून दूर राहणे शहाणपणाचे ठरेल. एखाद्या वादामध्ये अडकल्यास तुमच्या प्रतिमेवर किंवा पदोन्नतीच्या संधींवर परिणाम होऊ शकतो. आर्थिक बाबींमध्ये सावधगिरी बाळगा आणि कोणताही व्यवहार करण्यापूर्वी संपूर्ण माहिती मिळवा. प्रयत्नांमध्ये सातत्य ठेवा, कारण लहान पावले भविष्यात मोठ्या यशाचा मार्ग मोकळा करू शकतात.
मीन – आज तुमच्या सभोवताली आनंद आणि सकारात्मकतेचे वातावरण असू शकते. व्यवसायात चांगला नफा होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे तुमची आर्थिक स्थिती मजबूत होईल. कामाच्या ठिकाणी एखादी भेटवस्तू मिळू शकते. तुमच्या कामाबद्दल मिळणारी प्रशंसा तुमचा आत्मविश्वास वाढवेल आणि भविष्यात अधिक चांगले काम करण्यासाठी तुम्हाला प्रेरणा देईल. व्यवसायाला आवश्यक कर्ज मंजूर होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे एका महत्त्वाच्या प्रकल्पाला गती मिळू शकते. संपत्ती आणि उत्पन्नात वाढ होण्याची सकारात्मक चिन्हे आहेत. तुमचे सहकार्य आणि इतरांसाठी असलेली उदारता हीच तुमची आज सर्वोत्तम ओळख असेल.
