आज ड्रॉइंगरूमच्या स्लाइडिंग विंडोजवरच्या संगमरवरी कठड्यावर बसून, वाफाळलेला चहा पित, रिमझिम बरसणारा पहिला पाऊस बघताना, ते आजी-आजोबा मला नेहमी आठवतात…
काही वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे ही. एका तातडीच्या कामासाठी मला अचानकपणे कोसळणाऱ्या पहिल्या पावसात गाडी काढून बाहेर पडावे लागले होते. आकाशात दाटून आलेले ढगांचे तांडव सुरू होते अन् त्यामुळे रस्त्यावर तुरळक वर्दळ होती. पुढे एका चौकात काही कारणाने वाहतूक कोंडी झाली होती. अर्धा तास उलटून देखील परिस्थिती ‘जैसे थे’ होती. मी कंटाळून गाडी रस्त्याच्या कडेला उभी केली. जवळच असलेल्या एका रेस्टॉरंटमध्ये जाण्यासाठी म्हणून मी गाडीतून उतरत असतानाच ते दोघे मला एकाच छत्रीत माझ्या गाडीजवळ येताना दिसले.
गाडी लॉक करून मी निघणार इतक्यात ते दोघे माझ्याजवळ आले. त्यांना बघता क्षणीच मला हसू आलं. आजी-आजोबा एकाच छत्रीत पावसाची मजा घेत होते चक्क! मी न राहवून त्यांना विचारले,
“आजोबा इतक्या पावसात का बाहेर पडलात?”
त्यांच्या उत्तराने मला सुखद धक्का बसला आणि त्यांच्यातील प्रेमाचं भव्यदिव्य रूप मला दिसले.
“बेटा आमची पहिली ओळख पावसात चिंब भिजून झाली होती.”
आजोबा पार त्यांच्या तरूणपणात जाऊन पोहोचले होते…
“त्या दिवशी कॉलेजला जायला निघालो होतो छत्री घेऊन. बस स्टॉपवर ही उभी होती भिजलेली. मला ही मनापासून आवडायची. मनात म्हटलं आज देवाने अखेर माझं ऐकलेले दिसतंय. मी तिच्या जवळ जाऊन – ‘येतेस का?’ म्हणून विचारले.”
हेही वाचा – लढाई… व्यवहार की भावना?
इतक्यात आजी बोलल्या, “हा नेहमी माझ्याशी बोलण्याची संधी शोधणारा मुलगा मला देखील आवडायचा. मला बघून याची जी अवस्था झाली होती, अगदी तशीच अवस्था माझी झाली होती!”
“अच्छा म्हणजे आग दोन्ही बाजूला लागली होती,” मी आजोबांना म्हणालो.
त्यावर ते दोघेही हसायला लागले.
“बेटा त्या पावसाची गुलाबी आठवण नव्याने जगण्यासाठी आम्ही दरवर्षी पहिल्या पावसात असे बाहेर पडतो.”
“चला आपण समोरच्या रेस्टॉरंटमध्ये बसून बोलू या. आजीदेखील खूप भिजल्या आहेत.”
चालता चालता आजोबांनी एक गुगली टाकली. ते म्हणाले, “अरे, ती चिंब भिजली की, मला अगदी चिकटून चालते. खूप रोमॅंटिक वाटतं तेव्हा… आम्हाला जवळ आणणारा हा पाऊस आमच्यासाठी देव आहे!”
रेस्टॉरंटमध्ये गरम गरम वाफाळलेला चहा आणि कुरकुरीत कांदा, बटाटा भजी खाताना ते दोघंही एका वेगळ्याच विश्वात रमले… जणूकाही रंगमंचावरचा सेट बदलल्यासारखं.
आजोबा अचानक गंभीर झाले आणि कोसळणाऱ्या पावसाप्रमाणे त्यांच्या सहजीवनाचा सारीपाट माझ्यासमोर उलगडून ठेवला… आज काल बऱ्यापैकी ऐकू येतं तसंच वरिष्ठ नागरिकांचं दुःख आजी-आजोबांच्या वाट्याला आले होते. दोन उच्चशिक्षित मुलं. पण दोघेही परदेशात सेटल झालेली. त्यांची भारतात परतायची आशा आजी-आजोबांनी कधीच सोडून दिली होती. सुदैवाने ते दोघे सरकारी नोकरीतून निवृत्त झाले होते आणि दोघांच्या पेंशनमध्ये ते आनंदाने जगत होते.
आजी-आजोबांचं मला खरंच कौतुक वाटत होते ते… त्यांच्या आयुष्य जगण्याच्या सकारात्मकतेकडे बघून! त्याचं पुत्र-वियोगाचे दुःख ते कधीच कुरवाळत बसले नाहीत आजवर. उलट, ती गोष्ट जणूकाही घडलीच नाही, असं समजून उगवणारा प्रत्येक दिवस ते दोघे एकमेकांच्या आधाराने आनंदाने जगत होते, त्यांच्या मालकीच्या छोटेखानी बंगल्यात. दोघांच्याही तब्येती ठणठणीत होत्या. निवृत्तीनंतर भारतभर खूप भटकंती केली दोघांनी.
आता मात्र त्यांचा बंगला बनला आहे, निवृत्तांच्या गप्पांचा अड्डा. सकाळी 10-15 निवृत्त आजी, आजोबा तिथे गप्पा मारायला येतात. दुपारी आणि संध्याकाळी आजी-आजोबा शाळेच्या छोट्या मुलांसाठी संस्कार वर्ग चालवतात. छोटे छोटे खेळ खेळत आजी-आजोबा एकमेकांना मदतीची, आधार देण्याची आणि माणुसकीची शिकवण नकळत देऊन जातात. संध्याकाळ झाल्यावर स्तोत्रं म्हणून घेतात, सगळ्या इवल्याशा दोस्तांकडून बोबड्या आवाजात…
“आपले सगळे सण आम्ही तिथे मोठ्या उत्साहात साजरे करतो. आमचा बंगला आता सार्वजनिक झाला आहे. जवळच्या कॉलेजची मुलं-मुली आजीने फुलवलेली बाग बघायला येतात नेहमी. ती सगळी आता आमची नातवंडे झाली आहेत…” आजी कौतुकाने सांगत होती.
“बेटा, येणं आणि जाणं आपल्या हातात नाही, हे जरी खरं असलं तरी, आपण इतरांना आपल्या आनंदात आणि समाधानात सामावून घेत जगलं पाहिजे, असे आम्हाला दोघांनाही वाटते. हीच शिकवण आम्ही आमच्या मुलांना दिली. पण आज स्वतःची अफाट आर्थिक भरभराट करून देखील त्यात आम्हा दोघांना सामावून घ्यायची, त्यांची बिलकुल इच्छा नाही… हे कटू सत्य आम्ही केव्हाच पचवले आहे आणि म्हणूनच आयुष्याच्या या संधिप्रकाशात आम्ही दोघेही आनंदाचे आणि समाधानाचे प्रखर दिवे लावून जगत आहोत…”
आजोबा पुढे बोलता बोलता बरंच काही सांगून गेले. जणूकाही ते मलाच सुचवत होते आयुष्य जगण्यासाठी सदैव स्मरणात ठेवण्याच्या गोष्टी…
पाऊस जवळपास थांबल्यावर मी त्या दोघांना त्यांच्या बंगल्यावर सोडून आलो. दारातच त्यांचे दोन कुत्रे त्यांची वाट बघत होते. त्यांना बघताक्षणी त्यांच्या अंगावर उड्या मारत जणू त्यांनी त्यांची काळजी आणि प्रेम व्यक्त केले.
हेही वाचा – दुसऱ्यांना जगण्याची ताकद देणारा ‘अन्नसोहळा’
निघताना मी दोघांनाही वाकून नमस्कार केला. आजीचे डोळे पाणावले होते. आजोबांनी मात्र घट्ट मिठी मारून आशीर्वाद दिला… म्हणाले, “मुलगा म्हणून आणि बाप म्हणून तुझी जी कर्तव्य आहेत, ती कसोशीने पाळ आणि पुण्यवान हो. इतरांच्या आयुष्याच्या सारीपाटावर आपल्या आयुष्याचे फासे फेकायचे असतात; पण ते गोळा करताना इतरांना तसूभरही दुःख होणार नाही, याची काळजी घ्यावी लागते, हे कधीही विसरू नकोस. तुझी भूमिका कायम हसतमुख राहून पार पाडत राहा, तरच मोठ्यांच्या आशीर्वादाच्या आणि लहानांच्या कौतुकाच्या टाळ्या तुला कायम ऐकायला मिळतील शेवटपर्यंत.”
आजोबांनी सांगितलेली गोष्ट मी आजपर्यंत सतत न विसरता अमलात आणली आहे आणि म्हणूनच मुलगा आणि बाप या दोन्ही भूमिकेत मी ‘नटसम्राट’ म्हणून वावरत आहे.
आज आजी-आजोबा दोघेही हयात नाहीत. पण पहिल्या पावसाच्या सरी बरसायला लागल्या की, त्या दोघांची आठवण आल्याशिवाय रहात नाही…
